Nông nghiệp hữu cơ không chỉ là kỹ thuật, mà là niềm tin và kỷ luật cộng đồng

Trong khuôn khổ Khóa tập huấn Lãnh đạo Nông nghiệp Sinh thái và Hữu cơ (AOLC), VOAA, IFOAM Organics International và Naturland phối hợp tổ chức chương trình tham quan thực địa tại Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân, xã Nội Bài, Hà Nội.

Sáng nay, trong khuôn khổ Khóa tập huấn Lãnh đạo Nông nghiệp Sinh thái và Hữu cơ (AOLC), Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA), IFOAM Organics International và Naturland phối hợp tổ chức chương trình tham quan thực địa tại Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân, xã Nội Bài, thành phố Hà Nội.

Đây là hoạt động thực địa quan trọng của khóa học, giúp các học viên quan sát trực tiếp mô hình sản xuất rau hữu cơ theo Hệ thống bảo đảm có sự tham gia (PGS), trao đổi với nông dân, đại diện Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân, PGS Việt Nam và chính quyền địa phương. Qua đó, học viên có thêm góc nhìn thực tiễn về cách một cộng đồng nông dân duy trì sản xuất hữu cơ, kiểm soát chất lượng và kết nối thị trường trong suốt nhiều năm.

Các học viên Khóa tập huấn Lãnh đạo Nông nghiệp Sinh thái và Hữu cơ tham quan mô hình trồng rau hữu cơ của Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân tại xã Nội Bài, Hà Nội.

Mô hình tiên phong sau gần hai thập kỷ bền bỉ

Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân được biết đến là một trong những mô hình sản xuất rau hữu cơ theo tiêu chuẩn PGS đầu tiên tại Việt Nam. Trải qua gần hai thập kỷ hình thành và phát triển, mô hình này không chỉ là điểm sáng của nông nghiệp hữu cơ Hà Nội, mà còn là minh chứng cho vai trò của cộng đồng trong chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang sản xuất nông nghiệp sạch, an toàn và bền vững.

Hiện nay, Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân có 9 nhóm sản xuất, 3 trang trại, 3 hợp tác xã với khoảng 50 thành viên, canh tác trên 3 vùng sản xuất, tổng diện tích khoảng 7 ha.

Theo anh Đỗ Đức Thuận, Trưởng Ban Điều hành Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân, để có được kết quả như hôm nay, Liên nhóm đã trải qua một hành trình dài, bắt đầu từ sự thay đổi trong nhận thức của người nông dân.

Những nền móng đầu tiên của mô hình được xây dựng từ các chương trình đào tạo nông nghiệp tại địa phương từ những năm 1990. Đến năm 2008, cùng với việc triển khai dự án sản xuất nông nghiệp hữu cơ do Hội Nông dân thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Nông dân xã Thanh Xuân thực hiện, các hoạt động đào tạo về rau an toàn, nông nghiệp sạch và sản xuất hữu cơ được mở rộng mạnh mẽ.

Giai đoạn 2008 đến 2015, hàng chục khóa đào tạo chuyên sâu đã được tổ chức, thu hút hơn 1.000 lượt nông dân tham gia. Đây là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng trong việc thay đổi tư duy sản xuất của người dân, giúp bà con từng bước tiếp cận các yêu cầu của nông nghiệp hữu cơ như tạo vùng đệm cách ly, xây dựng hàng rào sinh học, không sử dụng phân bón hóa học, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, chất kích thích tăng trưởng và giống biến đổi gen.

Từ nền tảng đó, Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân ra đời, ban đầu có tới 25 nhóm sản xuất tham gia. Anh Đỗ Đức Thuận nhớ lại: “Thời kỳ mới thành lập, Liên nhóm có quy mô rất lớn với khoảng 25 nhóm sản xuất. Khi ấy, Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân được ví như lá cờ đầu, là mô hình tiêu biểu về hữu cơ của Hà Nội và cả nước. Bà con trong Liên nhóm không phải lo đầu ra, sản xuất đến đâu tiêu thụ hết đến đó”.

Anh Đỗ Đức Thuận, Trưởng Ban Điều hành Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân chia sẻ hành trình phát triển của Liên nhóm.

Kỷ luật cộng đồng giữ chất lượng hữu cơ

Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe về tổ chức sản xuất, quản lý nội bộ và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Xác định sản xuất hữu cơ là hành trình dài hơi, đòi hỏi sự bền bỉ, kỷ luật và niềm tin giữa các bên, Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân không chạy theo mở rộng bằng mọi giá, mà tập trung củng cố quy trình vận hành, nâng cao chất lượng quản lý và duy trì sự tuân thủ trong từng nhóm sản xuất.

Hiện Liên nhóm được tổ chức theo mô hình có trưởng, phó liên nhóm và 3 bộ phận chuyên trách gồm: marketing, kỹ thuật sản xuất và quản lý - giám sát - cấp chứng nhận. Cách tổ chức này giúp các hoạt động sản xuất, giám sát, tiêu thụ và duy trì tiêu chuẩn được phân công rõ ràng hơn, tạo nền tảng cho mô hình vận hành ổn định.

Đặc biệt, Liên nhóm áp dụng Hệ thống bảo đảm có sự tham gia (PGS), trong đó các nhóm sản xuất thực hiện thanh tra chéo ít nhất 2 lần mỗi năm. Chứng nhận hữu cơ chỉ có thời hạn 6 tháng, vì vậy các thành viên phải duy trì nghiêm ngặt quy trình canh tác nếu muốn tiếp tục đưa sản phẩm ra thị trường với tư cách sản phẩm hữu cơ.

Theo bà Nguyễn Thị Tuyên, giám sát viên Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân, việc số lượng nhóm sản xuất giảm từ 25 nhóm ban đầu xuống còn 9 nhóm hiện nay là quá trình sàng lọc tự nhiên của mô hình hữu cơ.

“Chỉ những người thực sự tâm huyết, đủ kiên trì và tuân thủ kỷ luật sản xuất mới có thể gắn bó lâu dài. Chính điều đó đã giúp thương hiệu rau hữu cơ Thanh Xuân được duy trì và phát triển bền vững suốt nhiều năm qua”, bà Tuyên chia sẻ.

Ở thời điểm cao nhất, sản lượng rau sản xuất theo quy trình nông nghiệp an toàn, đạt chuẩn PGS của Liên nhóm có thể đạt khoảng 300 – 350 tấn/năm. Nhờ phát triển nông nghiệp hữu cơ, thu nhập của người dân được cải thiện rõ rệt, bình quân đạt 7 – 8 triệu đồng/người/tháng; cá biệt có hộ đạt 18 – 20 triệu đồng/tháng.

Không chỉ tạo sinh kế ổn định, mô hình còn góp phần thay đổi đời sống của nhiều gia đình nông dân. Trước đây, không ít lao động nam phải rời quê đi làm thuê xa nhà để mưu sinh. Khi những vườn rau hữu cơ mang lại nguồn thu nhập ổn định, nhiều người đã quay trở về địa phương, cùng gia đình chăm sóc sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm.

Các học viên của Khóa tập huấn chụp ảnh kỷ niệm cùng chính quyền địa phương và Ban Tổ chức.

Gợi mở hướng nhân rộng nông nghiệp hữu cơ tại địa phương

Sau khi tham quan vườn và trao đổi với các thành viên Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân, nhiều học viên khóa tập huấn đánh giá cao tính thực tiễn của mô hình, đặc biệt là cách tổ chức cộng đồng, cơ chế giám sát nội bộ và sự kiên trì của nông dân trong duy trì tiêu chuẩn hữu cơ.

Ông Nguyễn Khắc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, học viên khóa tập huấn, cho rằng Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân là mô hình đáng chú ý về tổ chức và quản lý sản xuất. Dù nằm gần khu dân cư và đô thị lớn, mô hình vẫn duy trì được quy trình canh tác hữu cơ tương đối nghiêm ngặt trong nhiều năm, qua đó cho thấy vai trò quan trọng của quản trị cộng đồng và giám sát thường xuyên.

Ghi nhận hiệu quả của mô hình, bà Patricia Flores, Quản lý cấp cao về phát triển năng lực của Học viện IFOAM - Organics International, nhấn mạnh chính quyền địa phương giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong thúc đẩy nông nghiệp sinh thái và nông nghiệp hữu cơ.

Bà Patricia Flores, Quản lý cấp cao về phát triển năng lực của Học viện IFOAM - Organics International chia sẻ ấn tượng về mô hình sản xuất rau hữu cơ tại xã Nội Bài trong phiên thảo luận.

Theo bà Patricia Flores, để nông nghiệp hữu cơ phát triển bền vững, địa phương cần tăng cường kết nối các bên liên quan thông qua các diễn đàn đối thoại đa bên giữa tổ nhóm nông dân, hợp tác xã, nhóm PGS, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Từ những diễn đàn như vậy, các bên có thể cùng nhận diện khó khăn, tìm tiếng nói chung và xây dựng giải pháp đồng bộ cho phát triển hữu cơ lâu dài.

Tiếp thu các ý kiến trao đổi tại chương trình, ông Nguyễn Ngọc Tân, Phó Chủ tịch UBND xã Nội Bài, khẳng định dù cơ cấu kinh tế địa phương đang có sự chuyển dịch, xã vẫn xác định một trong những định hướng trọng tâm là nâng cao giá trị sản xuất trên từng đơn vị diện tích thông qua phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp sinh thái.

Theo ông Nguyễn Ngọc Tân, chính quyền xã đã rà soát, định hướng quy hoạch vùng sản xuất tập trung quy mô khoảng 200 ha, trong đó mục tiêu dành riêng 65 ha cho sản xuất rau hữu cơ, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quản lý, đầu tư hạ tầng, kiểm soát chất lượng và tổ chức sản xuất bài bản.

Ông Nguyễn Ngọc Tân, Phó Chủ tịch UBND xã Nội Bài thông tin về định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ của xã trong thời gian tới.

“Thực hiện các chủ trương, chính sách phát triển nông nghiệp hữu cơ của Thành ủy, UBND thành phố Hà Nội, trong thời gian tới, xã sẽ triển khai nhiều giải pháp phát triển bền vững nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái; trong đó tích cực đẩy mạnh công tác đào tạo, nâng cao nhận thức cho người dân. Xã cũng sẽ nghiên cứu xây dựng các diễn đàn kết nối giữa nhà quản lý, nhà khoa học, nhà nông và doanh nghiệp để cùng trao đổi, xây dựng kế hoạch phát triển nông nghiệp bền vững trong giai đoạn mới”, ông Nguyễn Ngọc Tân cho biết.

Từ thực tiễn Liên nhóm hữu cơ Thanh Xuân có thể thấy, phát triển nông nghiệp hữu cơ không chỉ là câu chuyện kỹ thuật canh tác, mà còn là quá trình xây dựng niềm tin, kỷ luật cộng đồng, cơ chế giám sát minh bạch và sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp, nhà khoa học, người tiêu dùng. Sau gần hai thập kỷ bền bỉ, mô hình PGS Thanh Xuân tiếp tục là bài học sinh động cho quá trình nhân rộng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái tại Hà Nội và nhiều địa phương khác.

Một số hình ảnh tại buổi thực địa:

Xây dựng mạng lưới lãnh đạo tiên phong cho nông nghiệp sinh thái và hữu cơ Việt Nam Ngày 7/5, tại Hà Nội, Khóa tập huấn Lãnh đạo Nông nghiệp Sinh thái và Hữu cơ (AOLC) chính thức khai mạc với sự phối ...

Ủ phân hữu cơ theo cách Nhật Bản: Giải pháp chủ động đầu vào của nông dân PGS Thanh Xuân Liên nhóm hữu cơ xã Thanh Xuân, Sóc Sơn (Tp. Hà Nội) thuộc PGS Việt Nam vừa tổ chức Hội nghị đầu bờ báo cáo ...

PGS Việt Nam trong tiến trình phát triển nông nghiệp hữu cơ Trong bối cảnh nhận thức của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường ngày càng tăng cao, nông nghiệp ...

Tác động của PGS đến phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Châu Á – Bài học và hành trình phát triển Sáng 18/9, trong khuôn khổ của Hội nghị hữu cơ Châu Á lần thứ 8 được tổ chức tại Ninh Bình, phiên thảo luận về ...

Tiêu chuẩn, thương hiệu và niềm tin: Ba phép thử lớn với nông nghiệp hữu cơ Việt Nam Từ những mô hình sản xuất cụ thể của hội viên Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam đến góc nhìn của các hệ ...