An toàn sinh học: “Khóa chặt” rủi ro dịch bệnh để giữ nhịp tăng trưởng chăn nuôi

Việt Nam hiện có tổng đàn gia cầm khoảng 571 triệu con (xếp thứ 2 Đông Nam Á), đàn lợn 30 triệu con (xếp thứ 6 thế giới), đàn bò 6,29 triệu con, đàn trâu 2,07 triệu con. (Ảnh minh họa)

Tăng trưởng ổn định, song “điểm yếu” dịch bệnh vẫn hiện hữu

Việt Nam hiện có tổng đàn gia cầm khoảng 571 triệu con (xếp thứ 2 Đông Nam Á), đàn lợn 30 triệu con (xếp thứ 6 thế giới), đàn bò 6,29 triệu con, đàn trâu 2,07 triệu con.

Cả nước có 48.622 trang trại (quy mô lớn 3.481; vừa 16.041; nhỏ 2.910); 267 cơ sở sản xuất thức ăn chăn nuôi công nghiệp hỗn hợp hoàn chỉnh; 440 cơ sở giết mổ tập trung có kiểm soát.

Sáu tháng đầu năm 2025 tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực, khi đàn lợn tăng 3,6% đạt 27,07 triệu con; đàn gia cầm tăng 3,5% đạt 584,33 triệu con; sản lượng thức ăn chăn nuôi công nghiệp tăng 1,16% đạt 8,7 triệu tấn; giá lợn hơi tăng 10–12%; xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi tăng 11,7%.

Thành quả này đến từ thể chế ngày một hoàn thiện (Luật Chăn nuôi, Luật Thú y, Luật ATTP và các nghị định, thông tư hướng dẫn), cùng Chiến lược phát triển chăn nuôi giai đoạn 2022–2030, tầm nhìn 2045 và nhiều chính sách về giống, môi trường, phòng chống dịch.

Chăn nuôi nhỏ lẻ, nông hộ đang giảm nhanh; chất lượng giống cải thiện rõ rệt; công nghệ sinh học được ứng dụng tại 100% trang trại quy mô lớn; nhiều doanh nghiệp áp dụng GlobalGAP, ISO 9001 (TH Milk, Vinamilk, Dabaco, CP, Mavin).

Tuy vậy, rủi ro dịch bệnh vẫn thường trực, nhất là khi quy mô nhỏ lẻ còn lớn, tổ chức sản xuất chưa đồng bộ và giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi thế giới biến động.

Thứ nhất là rủi ro về dịch tễ, mật độ chăn nuôi cao: giao thương con giống, thức ăn và phương tiện vận chuyển giữa các vùng, cộng với thói quen ra vào trại thiếu kiểm soát, giết mổ nhỏ lẻ… tạo điều kiện cho mầm bệnh xâm nhập và lan nhanh nếu kỷ luật an toàn sinh học bị lơi lỏng.

Thứ hai là rủi ro thị trường: chi phí đầu vào biến động do phụ thuộc lớn vào nguyên liệu thức ăn chăn nuôi nhập khẩu; chu kỳ giá khiến nông hộ dễ “tái đàn nóng”, dẫn tới quá tải chuồng trại và tăng áp lực dịch bệnh.

Thứ ba là rủi ro môi trường và khí hậu: nắng nóng cực đoan, mưa lũ thất thường làm gia tăng stress nhiệt, giảm miễn dịch; xử lý chất thải chưa đạt chuẩn gây ô nhiễm, xung đột cộng đồng và tiềm ẩn lây lan mầm bệnh.

Thứ tư là rủi ro an toàn thực phẩm và kháng kháng sinh: sử dụng thuốc không đúng phác đồ, thiếu truy xuất nguồn gốc, và khâu giết mổ, bảo quản sau giết mổ chưa đồng bộ có thể làm suy giảm niềm tin thị trường, cản trở xuất khẩu.

Cuối cùng là rủi ro quản trị, tài chính: hộ, trại nhỏ thiếu vốn đầu tư hạ tầng an toàn sinh học, thiếu bảo hiểm dịch bệnh và công cụ phòng ngừa rủi ro, khiến thiệt hại khi có ổ dịch dễ đẩy cả chuỗi vào thế bị động.

Chính các “điểm dễ tổn thương” này lý giải vì sao, song song với mở rộng quy mô và nâng năng suất, ngành cần siết chặt kỷ luật an toàn sinh học như một điều kiện bắt buộc để bảo toàn đà tăng trưởng.

Chăn nuôi an toàn sinh học cho hiệu quả kinh tế cao.

An toàn sinh học là nền tảng quyết định

Chia sẻ với báo chí, Ông Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, khẳng định: “Ngành chăn nuôi đã trải qua chặng đường phát triển rực rỡ, qua 30 năm hội nhập và phát triển đã tạo ra nhiều bước đột phá, hiện cơ bản đảm bảo nhu cầu tiêu dùng của người Việt Nam thông qua các mặt hàng chủ lực như thịt, sữa, trứng. Chăn nuôi có đóng góp đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển chung của ngành nông nghiệp”.

Tại Hội thảo chuyên đề “Cập nhật tình hình Dịch tả heo châu Phi, Giải pháp phòng bệnh bằng An toàn sinh học”, TS Nguyễn Thị Hương, Chủ tịch Hội Thú y Việt Nam nhấn mạnh: “Trong bối cảnh chưa có vắc-xin thương mại nào được ứng dụng rộng rãi, an toàn sinh học là giải pháp nền tảng, có ý nghĩa quyết định trong phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh. Đây là cơ hội để cập nhật nghiên cứu mới, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn và cùng đề xuất giải pháp phù hợp điều kiện sản xuất tại Việt Nam”.

TS Nguyễn Thị Hương chia sẻ thêm, nhiều dịch bệnh vẫn ghi nhận rải rác tại các địa phương, ảnh hưởng nặng nề tới hộ chăn nuôi nhỏ lẻ; vì vậy cần tăng cường an toàn sinh học ở cấp trang trại, khu vực chăn nuôi và trên toàn chuỗi sản xuất – tiêu thụ, với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và người chăn nuôi.

Ông Lê Đình Huệ, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y vùng 3 (Cục Chăn nuôi và Thú y) chia sẻ tại Tọa đàm “Giải pháp chăn nuôi an toàn sinh học, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ vi sinh”, đề nghị các hộ phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, tăng cường tuyên truyền để không chủ quan, kiểm soát giết mổ chặt chẽ và có chính sách hỗ trợ phù hợp.

Theo ông Huệ, cần tổ chức lại chăn nuôi nông hộ, tiếp tục nhân rộng mô hình an toàn sinh học, tập trung đào tạo, tập huấn thường xuyên và hỗ trợ xây dựng những vùng, những xã có nhiều hộ cùng thực hành an toàn sinh học để chăn nuôi phát triển bền vững.

Giải pháp nhằm đảm bảo an toàn sinh học

Các trang trại và nông hộ cần chuẩn hóa bố trí không gian chăn nuôi theo phân khu chức năng (nuôi chính, cách ly, xử lý chất thải), thiết lập lối đi một chiều, rào chắn ngăn động vật trung gian; kiểm soát ra vào bằng quy trình khử trùng bắt buộc, duy trì vệ sinh, khử trùng định kỳ gắn với nhật ký ghi chép;

Chỉ nhập giống có kiểm dịch và cách ly đủ 14–21 ngày trước khi nhập đàn; bảo đảm thức ăn khô, sạch, không lẫn chất cấm; sử dụng nguồn nước đạt chuẩn; theo dõi sức khỏe đàn và tiêm phòng đúng lịch; xử lý chất thải bằng biogas, ủ vi sinh hoặc đệm lót sinh học để hạn chế phát tán mầm bệnh và ô nhiễm.

Cần triển khai, tổ chức lại sản xuất nông hộ theo tổ/HTX chăn nuôi an toàn sinh học, hình thành “xã -cụm hộ an toàn sinh học” làm điểm trình diễn; triển khai chương trình đào tạo, tập huấn bắt buộc hằng năm, ưu tiên các nội dung ứng phó dịch bệnh trọng điểm;

Đồng thời số hóa nhật ký an toàn sinh học bằng ứng dụng đơn giản để ghi nhận người, phương tiện ra vào, lịch khử trùng, tiêm phòng, nhập - xuất đàn và báo cáo nhanh khi có nghi ngờ ổ dịch.

Ngoài ra, phải tăng tỷ lệ tiêu thụ qua hệ thống giết mổ tập trung có kiểm soát, nâng cấp thiết bị, dây chuyền lạnh và hệ thống xử lý chất thải để bảo toàn “độ sạch” của sản phẩm đến tận quầy bán; triển khai truy xuất nguồn gốc theo lô hàng với thông tin ngày xuất chuồng, lịch tiêm phòng; đưa tiêu chí an toàn sinh học thành điều khoản bắt buộc trong hợp đồng bao tiêu giữa doanh nghiệp và HTX.

Bên cạnh đó, cũng cần có những ưu đãi tín dụng và hỗ trợ chi phí cho các hạng mục an toàn sinh học (hố sát trùng, đồ bảo hộ, máy phun, vật tư khử trùng, cải tạo chuồng trại), ban hành bộ tiêu chí đánh giá theo cấp độ rủi ro để kiểm tra - công nhận định kỳ, làm căn cứ hưởng ưu đãi thương mại; Khuyến khích mô hình tuần hoàn bằng hỗ trợ đầu tư biogas và công nghệ vi sinh nhằm giảm phát thải, phù hợp định hướng nông nghiệp xanh.

Riêng đối với các bệnh nguy cơ cao, trong khi vắc-xin thương mại chưa thể áp dụng rộng rãi, cần coi an toàn sinh học là tuyến phòng thủ số một, duy trì giám sát chủ động, lấy mẫu định kỳ, khoanh vùng nhanh, tiêu độc triệt để và chuẩn bị sẵn kịch bản tái đàn an toàn sau dịch cả về kỹ thuật lẫn tài chính - vật tư.

Phát huy hiệu quả chuỗi liên kết trong chăn nuôi Những năm qua, tỉnh Đồng Nai đã chú trọng xây dựng và phát triển các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu ...

Khắc phục hậu quả mưa bão trong lĩnh vực chăn nuôi: Bài toán cấp thiết của nông nghiệp Việt Nam Mỗi năm, Việt Nam phải đối mặt với hàng chục trận mưa, bão lớn nhỏ, gây ra thiệt hại nghiêm trọng về người và tài ...

Bảo quản và sử dụng vắc xin trong chăn nuôi Trong những năm gần đây do chăn nuôi ngày càng phát triển, môi trường càng trở nên ô nhiễm, sự vận chuyển vật nuôi giữa ...