Hành trình đưa nước mắm truyền thống vươn tầm thế giới

Công nhân tiến hành các bước sản xuất nước mắm truyền thống tại xưởng sản xuất của Lê Gia.

Từ thương hiệu nước mắm một vùng quê

Tại vùng biển Hoằng Thanh (Thanh Hóa), nơi nghề làm nước mắm đã tồn tại hơn hai thế kỷ, những giọt nước mắm truyền thống đang viết tiếp hành trình mới khi từng bước hiện diện tại nhiều thị trường quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện mở rộng thị trường mà còn là nỗ lực gìn giữ một nghề truyền thống gắn bó với đời sống người dân ven biển qua nhiều thế hệ.

Làng nghề Khúc Phụ từ lâu được biết đến là một trong những cái nôi của nghề làm nước mắm ở xứ Thanh. Trong nhịp sống hiện đại, nhiều công đoạn sản xuất đã thay đổi, nhưng vẫn có những doanh nghiệp lựa chọn bảo tồn phương pháp làm mắm truyền thống như một cách giữ gìn giá trị cốt lõi của sản phẩm.

Theo đó, cá cơm tươi được ướp muối ngay sau khi đánh bắt rồi ủ chượp trong các thùng gỗ suốt 24 tháng. Quy trình hoàn toàn tự nhiên, không sử dụng phụ gia hay chất bảo quản. Chính thời gian, nắng, gió và kinh nghiệm của người làm nghề đã tạo nên những giọt nước mắm có màu hổ phách trong, vị đậm đà và hậu ngọt đặc trưng.

Giữa sự cạnh tranh ngày càng lớn của thị trường gia vị, việc kiên trì với phương pháp truyền thống đồng nghĩa với nhiều thách thức về chi phí, thời gian và sản lượng. Tuy nhiên, đây cũng là yếu tố tạo nên bản sắc riêng, giúp sản phẩm giữ được giá trị khác biệt.

Công nhân tiến hành ủ chượp mắm truyền thống.

Không chỉ tạo ra một sản phẩm mang đậm hương vị quê hương, ngành sản xuất nước mắm còn góp phần duy trì sinh kế cho cộng đồng ngư dân địa phương.

Ông Nguyễn Văn Hòa, ngư dân nhiều năm gắn bó với nghề đánh bắt cá cơm tại làng nghề Khúc Phụ, cho biết trước đây đầu ra nguyên liệu thường bấp bênh, giá cả biến động theo mùa vụ. Những năm gần đây, việc doanh nghiệp thu mua ổn định đã giúp người dân yên tâm bám biển.

“Trước đây được mùa thì lo mất giá. Nay có doanh nghiệp thu mua lâu dài nên bà con yên tâm hơn. Mỗi chuyến ra khơi không chỉ là mưu sinh mà còn góp phần giữ gìn nghề truyền thống của quê hương”, ông Hòa chia sẻ.

Theo các hộ dân địa phương, khi sản phẩm nước mắm mở rộng thị trường, nhu cầu nguyên liệu cũng tăng lên, tạo động lực để ngư dân tiếp tục gắn bó với nghề biển. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp duy trì chuỗi giá trị từ khai thác nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Sau 24 tháng ủ, những giọt nước mắm nguyên chất của Lê Gia bắt đầu được rút nỏ để phục vụ người tiêu dùng.

Để đưa nước mắm truyền thống ra thế giới, các doanh nghiệp phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và quy cách đóng gói. Quá trình này đòi hỏi sự đầu tư bài bản nhưng vẫn phải đảm bảo giữ nguyên bản sắc của sản phẩm truyền thống.

Nhờ đó, thương hiệu nước mắm Lê Gia hiện đã có mặt tại nhiều thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và một số nước châu Âu. Đây đều là những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng, đồng thời ngày càng quan tâm đến các sản phẩm tự nhiên, minh bạch nguồn gốc và mang giá trị văn hóa bản địa.

Điểm khác biệt của sản phẩm không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở câu chuyện phía sau mỗi chai nước mắm. Đó là hình ảnh những ngư dân bám biển, những thùng gỗ ủ mắm dưới nắng và một làng nghề vẫn bền bỉ gìn giữ truyền thống qua nhiều thế hệ.

Sản phẩm nước mắm OCOP 5 sao của Lê Gia được bày bán lên các kệ hàng tại nhiều siêu thị trên toàn quốc.

Đến sản phẩm OCOP chiếm lĩnh thị trường thế giới

Trong hành trình ấy, chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia được xem là dấu mốc quan trọng, góp phần khẳng định chất lượng và nâng cao uy tín sản phẩm trên thị trường.

Ông Lê Ngọc Anh, Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm và Thương mại dịch vụ Lê Gia, cho biết việc đạt OCOP 5 sao là sự ghi nhận cho những nỗ lực duy trì chất lượng và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

“Đạt OCOP 5 sao đã khó, giữ vững và phát triển còn khó hơn. Chúng tôi không chạy theo sản lượng mà kiên định với chất lượng và phương pháp sản xuất truyền thống. Muốn đi xa phải giữ được gốc. Khi sản phẩm đủ tốt, thị trường sẽ tự mở ra”, ông Anh chia sẻ.

Theo doanh nghiệp, hội nhập quốc tế đòi hỏi các sản phẩm truyền thống phải liên tục nâng cao tiêu chuẩn, song việc đáp ứng yêu cầu thị trường không đồng nghĩa với đánh đổi bản sắc. Sự cân bằng giữa đổi mới và bảo tồn chính là yếu tố quyết định để sản phẩm phát triển bền vững.

Đằng sau mỗi chai nước mắm là sinh kế của nhiều người dân địa phương, từ ngư dân khai thác cá cơm, người làm muối đến lao động tại các cơ sở sản xuất. Khi sản phẩm gia tăng giá trị và mở rộng thị trường, thu nhập của người dân cũng được cải thiện, tạo điều kiện để nghề truyền thống tiếp tục được duy trì.

Khách nước ngoài cũng ưu tiên lựa chọn nước mắm Lê Gia tại các siêu thị.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng chú trọng các giải pháp phát triển xanh như sử dụng nguồn nguyên liệu có trách nhiệm, giảm thiểu chất thải và tận dụng phụ phẩm trong sản xuất. Những nỗ lực này góp phần hình thành mô hình sản xuất bền vững, phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Một hướng đi đáng chú ý khác là kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm. Tại cơ sở sản xuất, du khách có thể tìm hiểu quy trình làm nước mắm truyền thống, tham quan các nhà thùng và lắng nghe câu chuyện về lịch sử làng nghề. Không gian sản xuất vì thế không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn trở thành nơi lưu giữ và giới thiệu những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng biển Thanh Hóa.

Lô hàng nước mắm Lê Gia xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các sản phẩm truyền thống đứng trước cả cơ hội và thách thức. Xu hướng tiêu dùng xanh, sạch và tự nhiên mở ra nhiều dư địa phát triển, nhưng áp lực cạnh tranh cùng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe cũng đòi hỏi sự đổi mới không ngừng.

Hành trình của những giọt nước mắm từ làng biển xứ Thanh đến các thị trường quốc tế vì thế không đơn thuần là câu chuyện kinh doanh. Đó còn là hành trình gìn giữ nghề truyền thống, nâng cao giá trị nông sản địa phương và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt Nam ra thế giới. Dẫu đi xa đến đâu, mỗi giọt nước mắm vẫn mang theo vị mặn của biển quê hương – nơi hành trình ấy bắt đầu.