Làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng với những giàn phơi bánh trải dài dưới nắng - thể hiện quy mô và nét đặc trưng của làng nghề.

Câu nói ngắn gọn ấy không chỉ là lời giới thiệu về hai món đặc sản mà còn là sự khẳng định giá trị của những làng nghề truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm, góp phần làm nên bản sắc văn hóa ẩm thực của Bến Tre. Hai nghề này đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và nghề thủ công đặc sắc của địa phương.

Bánh tráng Mỹ Lồng - Tinh hoa từ hạt gạo và trái dừa

Làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng nằm tại xã Mỹ Thạnh, huyện Giồng Trôm (nay thuộc đơn vị hành chính mới sau sắp xếp), được hình thành từ hơn một thế kỷ trước. Không ai nhớ chính xác nghề bắt đầu từ khi nào, chỉ biết rằng qua nhiều thế hệ, người dân nơi đây đã truyền lại bí quyết làm bánh như một gia bảo của mỗi gia đình.

Điểm khác biệt tạo nên thương hiệu bánh tráng Mỹ Lồng chính là sự kết hợp hài hòa giữa bột gạo ngon với nước cốt dừa béo ngậy. Khác với nhiều loại bánh tráng ở các địa phương khác, bánh Mỹ Lồng có độ dày vừa phải, khi nướng phồng đều, giòn tan nhưng vẫn giữ được vị ngọt thanh của gạo và hương thơm đặc trưng của dừa.

Nguyên liệu làm bánh tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự tuyển chọn kỹ lưỡng. Gạo phải là loại thơm, hạt đều, được ngâm đủ thời gian rồi xay thành bột mịn. Nước cốt dừa được vắt từ những trái dừa già, hòa cùng một lượng đường, muối và mè theo tỷ lệ bí truyền. Chính công thức gia truyền ấy đã tạo nên hương vị riêng mà khó nơi nào có thể bắt chước.

Quá trình tráng bánh cũng là một nghệ thuật. Người thợ phải nhanh tay múc bột, dàn đều trên khuôn vải căng phía trên nồi nước sôi. Chỉ vài chục giây sau, chiếc bánh được lấy ra, đặt lên những tấm liếp tre rồi mang đi phơi dưới nắng. Nắng càng đẹp, bánh càng trắng, càng dẻo và khi nướng càng thơm.

Bánh phồng Sơn Đốc - Hương vị Tết của người Nam Bộ

Nếu Mỹ Lồng nổi tiếng với bánh tráng thì Sơn Đốc lại được biết đến bởi nghề làm bánh phồng truyền thống. Làng Sơn Đốc thuộc xã Hưng Nhượng từ lâu đã là nơi sản xuất những chiếc bánh phồng nức tiếng khắp miền Tây.

Khác với bánh tráng, bánh phồng được làm chủ yếu từ nếp ngon. Những hạt nếp được nấu chín thành xôi, giã thật nhuyễn rồi trộn cùng nước cốt dừa, đường và các nguyên liệu truyền thống. Khâu giã bánh là công đoạn vất vả nhất, trước đây hoàn toàn bằng sức người, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều lao động.

Sau khi giã xong, bột được vo thành từng viên nhỏ, cán mỏng rồi phơi nắng nhiều giờ. Khi nướng trên than hồng, chiếc bánh nở phồng, tỏa hương thơm quyện giữa mùi nếp mới và nước cốt dừa, tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng. Bánh phồng Sơn Đốc có nhiều loại như bánh phồng sữa, bánh phồng nếp, bánh phồng mè, bánh phồng dừa… Mỗi loại đều mang hương vị riêng nhưng đều giữ được đặc trưng là độ xốp, giòn và vị béo dịu.

Nghề truyền thống gắn với đời sống cộng đồng

Điều làm nên sức sống lâu bền của hai làng nghề không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm mà còn ở sự gắn kết cộng đồng. Hầu như nhiều gia đình trong làng đều tham gia sản xuất, từ người già đến thanh niên đều có thể đảm nhận một công đoạn phù hợp.

Mỗi dịp cuối năm, cả làng rộn ràng từ sáng sớm đến khuya. Tiếng chày giã bánh, tiếng cười nói, những hàng liếp bánh trắng trải dài dưới nắng tạo nên khung cảnh đặc trưng chỉ có ở Mỹ Lồng và Sơn Đốc. Đối với người dân địa phương, làm bánh không chỉ để mưu sinh mà còn là cách gìn giữ truyền thống tổ tiên. Nhiều gia đình đã trải qua bốn, năm thế hệ vẫn tiếp tục duy trì nghề, xem đó là niềm tự hào của dòng họ.

Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc với các công đoạn giã nếp, cán bánh và phơi bánh – phản ánh không khí lao động của người dân xứ Dừa.

Giá trị văn hóa được gìn giữ

Ngày trước, bánh tráng và bánh phồng chủ yếu được làm vào dịp Tết để dâng cúng tổ tiên hoặc đãi khách. Theo thời gian, nhu cầu thị trường tăng lên nên làng nghề hoạt động quanh năm. Tuy vậy, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn được bảo tồn.

Việc nghề làm bánh tráng Mỹ Lồng và bánh phồng Sơn Đốc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã mở ra cơ hội lớn cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề. Danh hiệu này không chỉ ghi nhận kỹ thuật chế biến truyền thống mà còn tôn vinh tri thức dân gian, phong tục và tập quán lao động của cộng đồng cư dân địa phương.

Ngày nay, nhiều cơ sở sản xuất đã kết hợp máy móc ở một số công đoạn nhằm nâng cao năng suất, song các khâu quan trọng quyết định chất lượng vẫn được thực hiện theo phương pháp truyền thống để giữ nguyên hương vị. Và bánh trở thành sản phẩm ocop của một vùng đất.

Tiềm năng phát triển du lịch làng nghề

Những năm gần đây, Mỹ Lồng và Sơn Đốc trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thích trải nghiệm văn hóa bản địa. Đến đây, du khách không chỉ được thưởng thức những chiếc bánh mới ra lò mà còn được tận mắt quan sát toàn bộ quy trình sản xuất, từ xay gạo, tráng bánh, phơi bánh đến nướng bánh.

Nhiều đoàn khách quốc tế đặc biệt thích thú khi tự tay tráng bánh hoặc nướng bánh phồng trên bếp than truyền thống. Đây là những trải nghiệm mang đậm bản sắc miền Tây, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch của Bến Tre.

Các cơ sở sản xuất cũng từng bước đầu tư bao bì, xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP, kết hợp bán hàng trực tuyến và quảng bá trên các nền tảng số. Nhờ vậy, bánh tráng Mỹ Lồng và bánh phồng Sơn Đốc không chỉ hiện diện ở nhiều tỉnh, thành trong nước mà còn được xuất khẩu sang một số thị trường nước ngoài.

Nghệ nhân tráng bánh đang thực hiện công đoạn tráng bánh trên khuôn vải, thể hiện kỹ thuật thủ công truyền thống.

Gìn giữ hương vị quê hương

Trong nhịp sống hiện đại, nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một bởi sự cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp. Tuy nhiên, bánh tráng Mỹ Lồng và bánh phồng Sơn Đốc vẫn giữ được sức sống nhờ chất lượng, uy tín và sự gắn bó của người dân với nghề.

Mỗi chiếc bánh không đơn thuần là một món ăn mà còn chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ, là kết tinh của sự cần cù, sáng tạo và tình yêu quê hương. Đó cũng là lý do câu nói “Bánh tráng Mỹ Lồng, bánh phồng Sơn Đốc” vẫn được truyền từ đời này sang đời khác như một biểu tượng của văn hóa ẩm thực xứ Dừa.

Giữa hành trình phát triển kinh tế và hội nhập, việc bảo tồn hai làng nghề không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn gìn giữ một phần di sản văn hóa quý giá của Nam Bộ. Những chiếc bánh mộc mạc ấy sẽ còn tiếp tục kể câu chuyện về vùng đất Bến Tre hiền hòa, nơi hương dừa, hương nếp và bàn tay khéo léo của người thợ hòa quyện để tạo nên những giá trị bền vững vượt thời gian./.