Bánh chưng làng Chuồn được gói quanh năm

Làng Chuồn thuộc xã Phú An, huyện Phú Vang, thành phố Huế, nằm bên phá Tam Giang - hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á. Vùng đất này nổi tiếng với nhiều đặc sản như bánh khoái cá kình, rượu làng Chuồn và đặc biệt là bánh tét. Nhờ sự khéo léo của người dân cùng bí quyết chế biến được lưu truyền qua nhiều thế hệ, bánh tét làng Chuồn đã trở thành một thương hiệu ẩm thực nổi tiếng của Huế.

Nghề truyền thống gắn với đời sống người dân

Theo các bậc cao niên trong làng, nghề làm bánh tét đã xuất hiện từ rất lâu, ban đầu chủ yếu phục vụ nhu cầu cúng tổ tiên, lễ Tết và những dịp trọng đại của gia đình. Theo thời gian, nhờ hương vị thơm ngon, bánh được nhiều người biết đến, nghề làm bánh phát triển mạnh và trở thành nguồn thu nhập của nhiều hộ dân.

Trước đây, người dân thường chỉ gói bánh vào dịp cuối năm. Ngày nay, cùng với sự phát triển của du lịch và nhu cầu thị trường, nhiều cơ sở sản xuất bánh quanh năm để cung cấp cho người dân địa phương, khách du lịch và các tỉnh, thành khác. Vào những ngày giáp Tết, khắp làng Chuồn rộn ràng từ sáng sớm đến đêm khuya. Tiếng vo gạo, rửa lá, cột lạt, nhóm bếp, luộc bánh tạo nên không khí đặc trưng mà bất cứ ai từng ghé qua đều khó quên.

Bí quyết tạo nên hương vị riêng

Điểm nổi bật của bánh tét làng Chuồn nằm ở sự hài hòa giữa nguyên liệu và kỹ thuật chế biến. Nguyên liệu chính gồm nếp ngon, đậu xanh, thịt ba chỉ và lá chuối tươi. Gạo nếp được chọn kỹ, hạt tròn đều, ngâm nhiều giờ để đạt độ dẻo. Đậu xanh cà vỏ được hấp chín rồi đánh nhuyễn. Thịt lợn thường là phần ba chỉ có cả nạc và mỡ, được ướp với nước mắm, tiêu, hành và các gia vị truyền thống.

Khác với nhiều nơi chỉ chú trọng phần nhân, người làng Chuồn đặc biệt coi trọng chất lượng gạo nếp. Lớp nếp phải chín mềm, dẻo nhưng không nhão, giữ được độ trong và mùi thơm tự nhiên sau nhiều giờ luộc. Lá chuối dùng để gói bánh cũng được tuyển chọn cẩn thận. Lá phải còn tươi, bản rộng, được hơ qua lửa để tăng độ dẻo, giúp ôm sát phần nếp và nhân, tạo nên những đòn bánh tròn đều, chắc tay.

Nghệ thuật gói bánh

Gói bánh tét là công đoạn đòi hỏi nhiều kinh nghiệm. Người thợ phải phân chia lượng nếp, đậu và thịt thật cân đối để khi cắt, khoanh bánh có phần nhân nằm chính giữa. Từng lớp nếp được dàn đều trên lá chuối, tiếp đến là lớp đậu xanh và miếng thịt ba chỉ. Sau đó, bánh được cuộn chặt, gấp hai đầu cẩn thận và buộc bằng nhiều vòng lạt theo khoảng cách đều nhau. Một người thợ lành nghề chỉ mất vài phút để hoàn thành một đòn bánh nhưng vẫn bảo đảm hình dáng đẹp, chắc chắn và không bị bung trong quá trình luộc.

Luộc bánh - Công đoạn quyết định chất lượng

Sau khi gói xong, bánh được xếp ngay ngắn vào nồi lớn và luộc liên tục từ 8 đến 10 giờ. Trong suốt thời gian này, người nấu phải thường xuyên tiếp nước sôi để bánh luôn ngập nước, giúp chín đều từ ngoài vào trong. Khi bánh chín, bánh được vớt ra, rửa sạch lớp nhựa bám bên ngoài rồi treo lên cho ráo nước. Nhờ được gói chặt và luộc đúng kỹ thuật, bánh có thể bảo quản nhiều ngày mà vẫn giữ được độ dẻo và hương vị thơm ngon. Khi cắt thành từng khoanh, bánh tét làng Chuồn có lớp nếp xanh nhạt hoặc trắng ngà, phần đậu vàng mịn ôm lấy nhân thịt hồng đẹp mắt. Vị dẻo của nếp, bùi của đậu, béo của thịt và hương thơm của lá chuối hòa quyện tạo nên hương vị đậm đà rất riêng.

Nguyên liệu được chọn lựa kỹ để giữ thương hiệu

Đa dạng sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường

Ngoài bánh tét nhân mặn truyền thống, nhiều cơ sở tại làng Chuồn còn sản xuất bánh tét chay, bánh tét đậu xanh, bánh tét ngũ sắc và các loại bánh có kích thước nhỏ phục vụ khách du lịch. Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp làng nghề mở rộng thị trường, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của người tiêu dùng. Nhiều cơ sở đã chú trọng đầu tư bao bì, nhãn mác, hút chân không và vận chuyển đi nhiều tỉnh, thành trong cả nước.

Tiềm năng phát triển du lịch làng nghề

Làng Chuồn nằm gần trung tâm thành phố Huế và trên tuyến du lịch khám phá phá Tam Giang, vì vậy có nhiều lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng. Đến đây, du khách không chỉ được thưởng thức bánh tét mới ra lò mà còn có cơ hội trực tiếp tham gia các công đoạn làm bánh như rửa lá, gói bánh, buộc lạt và nhóm bếp luộc bánh.

Những trải nghiệm này mang đến cho du khách cái nhìn chân thực về đời sống của cư dân vùng đầm phá, đồng thời góp phần quảng bá giá trị văn hóa truyền thống của địa phương. Nhiều đoàn khách quốc tế đặc biệt yêu thích việc tự tay gói bánh và tìm hiểu ý nghĩa của món ăn trong đời sống tinh thần của người Việt, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán.

Bây giờ trở thành sản phẩm ocop mang dấu ấn văn hoá cố đô

Gìn giữ nghề trong thời đại mới

Sự phát triển của kinh tế thị trường đặt ra không ít thách thức cho các làng nghề truyền thống. Giá nguyên liệu tăng, lao động trẻ có xu hướng chuyển sang ngành nghề khác và sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp khiến nhiều cơ sở phải đổi mới phương thức sản xuất.

Tại làng Chuồn, nhiều hộ dân đã ứng dụng máy móc vào các khâu sơ chế, đóng gói và bảo quản nhưng vẫn giữ nguyên quy trình gói bánh thủ công. Đây là yếu tố giúp bánh tét làng Chuồn giữ được hương vị truyền thống và tạo nên sự khác biệt trên thị trường. Bên cạnh đó, việc kết hợp quảng bá thông qua các lễ hội, hội chợ, chương trình OCOP và phát triển du lịch trải nghiệm đang mở ra cơ hội mới để làng nghề phát triển bền vững.

Hương vị lưu giữ ký ức quê hương

Đối với người dân Huế, bánh tét không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của sự sum họp, lòng hiếu kính với tổ tiên và tình cảm gia đình. Mỗi đòn bánh là kết tinh của hạt gạo, hạt đậu, miếng thịt và đôi bàn tay khéo léo của người thợ, chứa đựng cả sự cần cù và tình yêu dành cho nghề truyền thống.

Giữa nhịp sống hiện đại, làng Chuồn vẫn giữ được nét bình yên với những bếp lửa đỏ hồng, những đòn bánh xếp ngay ngắn và hương thơm quyến rũ lan tỏa khắp xóm làng. Không chỉ là một đặc sản nổi tiếng của Huế, bánh tét làng Chuồn còn là một phần ký ức văn hóa của vùng đất Cố đô, góp phần gìn giữ bản sắc ẩm thực Việt Nam và đưa hương vị quê hương đến với bạn bè gần xa./.