Từ sản phẩm đặc hữu đến động lực phát triển kinh tế nông thôn bền vững

Lãnh đạo Sở ban nghành và UBND các xã trong Tỉnh quan tâm đến sản phẩm O COP được trưng bày tại hội chợ triển lãm năm 2025

Từ những lợi thế về nông nghiệp, tài nguyên bản địa và văn hóa truyền thống, hàng trăm sản phẩm OCOP đã được nâng tầm giá trị, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và trở thành một trong những điểm sáng trong hành trình xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh.

Từ những sản phẩm nông nghiệp truyền thống, các làng nghề và cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, OCOP đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp nhiều chủ thể mạnh dạn đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây cũng là một trong những chương trình được đánh giá có tác động sâu rộng nhất đối với phát triển kinh tế nông thôn trong giai đoạn vừa qua.

Giai đoạn 2021-2025, chương trình được triển khai đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở thông qua hệ thống xây dựng nông thôn mới, với sự tham gia của các sở, ngành, địa phương cùng cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP các cấp thường xuyên được kiện toàn, bảo đảm việc đánh giá sản phẩm được thực hiện khách quan, minh bạch và đúng quy định.

Song song với đó, cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển OCOP ngày càng được hoàn thiện. Đặc biệt, việc ban hành chính sách hỗ trợ thực hiện Chương trình OCOP giai đoạn 2023-2025 đã tạo thêm nguồn lực để các chủ thể đầu tư phát triển sản phẩm, đổi mới công nghệ, hoàn thiện bao bì, xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một trong những điểm nổi bật của giai đoạn vừa qua là công tác tuyên truyền, quảng bá được triển khai mạnh mẽ trên nhiều nền tảng. Không chỉ xuất hiện trên báo chí, truyền hình và các kênh truyền thông truyền thống, sản phẩm OCOP còn được đưa lên các sàn thương mại điện tử, nền tảng số và các chương trình kết nối giao thương, giúp mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận thị trường.

Bên cạnh đó, hoạt động đào tạo, tập huấn cũng được chú trọng. Hàng nghìn lượt cán bộ quản lý và chủ thể OCOP đã được trang bị kiến thức về quản trị sản xuất, phát triển thương hiệu, xúc tiến thương mại và hoàn thiện hồ sơ sản phẩm. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp các cơ sở sản xuất từng bước chuyển từ tư duy làm hàng hóa truyền thống sang phát triển sản phẩm theo yêu cầu thị trường.

Những nỗ lực đó đã mang lại kết quả rõ nét. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 946 sản phẩm OCOP còn hiệu lực chứng nhận, tăng 731 sản phẩm so với năm 2020, tương đương mức tăng hơn 4,4 lần. Trong đó có 88 sản phẩm đạt 4 sao và 858 sản phẩm đạt 3 sao.

Không chỉ tăng mạnh về số lượng, chất lượng sản phẩm cũng được cải thiện đáng kể. Nhiều sản phẩm đã đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bao bì và nhận diện thương hiệu, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Cùng với sự phát triển của sản phẩm là sự gia tăng nhanh chóng về số lượng chủ thể tham gia chương trình. Tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 533 chủ thể OCOP, tăng thêm 378 chủ thể so với năm 2020. Trong số này có 192 doanh nghiệp, 102 hợp tác xã, 20 tổ hợp tác và 219 cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, trang trại.

Sự tham gia ngày càng sâu rộng của các doanh nghiệp và hợp tác xã cho thấy OCOP đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, nâng cao năng lực quản trị và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.

Cơ cấu sản phẩm OCOP của Lâm Đồng tiếp tục phản ánh thế mạnh nông nghiệp của địa phương. Trong tổng số 946 sản phẩm được công nhận, nhóm thực phẩm và nông sản chế biến chiếm tới 90,9% với 860 sản phẩm. Nhóm đồ uống có 57 sản phẩm, thủ công mỹ nghệ và may mặc 19 sản phẩm, dược liệu 6 sản phẩm và nhóm du lịch sinh thái, dịch vụ trải nghiệm cùng sinh vật cảnh có 4 sản phẩm.

Điều này cho thấy nông sản vẫn là trụ cột của chương trình OCOP, đồng thời mở ra dư địa lớn để phát triển các nhóm sản phẩm gắn với văn hóa bản địa, du lịch nông thôn và kinh tế trải nghiệm trong thời gian tới.

Để nâng cao chất lượng sản phẩm, nhiều hoạt động hỗ trợ đã được triển khai đồng bộ. Hàng trăm sản phẩm OCOP được hỗ trợ tem truy xuất nguồn gốc QR Code, hoàn thiện bao bì, đăng ký nhãn hiệu, đầu tư máy móc thiết bị sản xuất và áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như ISO 22000 hay HACCP.

Toàn tỉnh cũng đã hình thành nhiều điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, tạo điều kiện cho người tiêu dùng tiếp cận trực tiếp với sản phẩm địa phương. Đây không chỉ là nơi quảng bá sản phẩm mà còn góp phần giới thiệu văn hóa, con người và tiềm năng du lịch của từng vùng miền.

Các hoạt động xúc tiến thương mại được triển khai thường xuyên thông qua hội chợ, triển lãm, tuần lễ OCOP và các chương trình kết nối cung cầu trong và ngoài tỉnh. Nhờ đó, nhiều sản phẩm đã từng bước thâm nhập vào hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản an toàn và các kênh thương mại điện tử.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, doanh thu và thu nhập của nhiều chủ thể OCOP tăng bình quân từ 15-20% mỗi năm. Đây là con số cho thấy hiệu quả rõ nét của chương trình trong việc nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện đời sống người dân nông thôn.

Trong giai đoạn 2021-2025, tổng nguồn lực huy động cho chương trình đạt hơn 62,5 tỷ đồng. Đáng chú ý, phần vốn đối ứng từ chính các chủ thể tham gia chiếm gần 18% tổng nguồn lực. Điều này phản ánh sự chủ động ngày càng lớn của doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất trong đầu tư phát triển sản phẩm.

Không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế, OCOP còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều sản phẩm được xây dựng từ nguồn nguyên liệu bản địa, nghề thủ công truyền thống và tri thức dân gian, qua đó vừa tạo sinh kế cho người dân vừa gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, chương trình vẫn còn những hạn chế nhất định. Chất lượng sản phẩm giữa các địa phương chưa đồng đều; một số sản phẩm chưa thể hiện rõ lợi thế đặc trưng, năng lực cạnh tranh còn hạn chế. Công tác xúc tiến thương mại ở một số nơi vẫn mang tính ngắn hạn, thiếu chiều sâu; việc kiểm tra, giám sát chất lượng sau khi được công nhận OCOP chưa thực sự thường xuyên.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu tiếp tục duy trì toàn bộ các sản phẩm OCOP hiện có, đồng thời phát triển thêm từ 200 đến 250 sản phẩm mới đạt từ 3 sao trở lên. Tỉnh cũng hướng tới nâng cấp tối thiểu 20% số sản phẩm OCOP hiện hữu, phát triển mạnh các sản phẩm OCOP xanh, OCOP gắn với kinh tế tuần hoàn và xây dựng chuỗi giá trị bền vững.

Một trong những định hướng đáng chú ý là thúc đẩy chuyển đổi số trong phát triển OCOP. Theo kế hoạch, 100% sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên sẽ được quảng bá trên các nền tảng thương mại điện tử, đồng thời mở rộng hiện diện trong các hệ thống phân phối hiện đại.

Với nền tảng đã được tạo dựng trong giai đoạn vừa qua, cùng định hướng phát triển gắn với nông nghiệp sinh thái, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn, Chương trình OCOP đang được kỳ vọng tiếp tục trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế nông thôn Lâm Đồng phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và giàu bản sắc địa phương./.