Không khí mua sắm cận Tết, người dùng ngày càng lựa chọn kỹ thực phẩm sạch.

Thực phẩm “sạch” ngày Tết: bài toán niềm tin

Những ngày cận Tết, có một thứ thay đổi rõ rệt trong nhịp mua sắm, đó là cách người tiêu dùng băn khoăn. Câu hỏi “ngon không, rẻ không” vẫn còn đó, nhưng mang thêm nỗi lo lắng rằng “Có đáng tin không?”

Dịp Tết Bính Ngọ 2026 đến trong bối cảnh niềm tin vào thực phẩm “tử tế” đang được đặt đúng vị trí. Người ta nói nhiều hơn về thực phẩm sạch, về hữu cơ, về truy xuất nguồn gốc. Không chỉ vì đời sống tốt lên, mà vì sức khỏe cộng đồng đã trở thành mối quan tâm gần gũi, chạm vào từng gia đình.

Những vụ ngộ độc thực phẩm, những cảnh báo về chất cấm, những câu chuyện mập mờ tem nhãn khiến “ăn Tết thật ngon” không còn là chuyện giản đơn. Người dân bắt đầu tính đến cái giá của sự tiện lợi, và tìm một cảm giác an lành hơn trong bữa cơm đoàn tụ.

Mâm cơm ngày tết. Ảnh minh hoạ

Ghi nhận của phóng viên với người tiêu dùng tại Hà Nội dịp cận tết, chị Nguyễn Hạnh (1976, Long Biên), tâm sự rằng chị chọn thực phẩm hữu cơ, đặc biệt là rau củ, vì tin vào độ an toàn cao hơn. Theo chị Hạnh, giá cả có thể đắt hơn, nhưng đổi lại đảm bảo được sức khoẻ cho gia đình.

Trong khi đó, chị Vi Hoa (1980, phường Láng) lại kể một lý do khác, chị thích dùng sản phẩm hữu cơ vì hương vị “ngon, đậm” và tin vào việc sản phẩm không sử dụng chất bảo quản. Hai lời chia sẻ, một thiên về lý trí, một nghiêng về trải nghiệm, nhưng lại cùng gặp nhau ở cùng một điểm - người tiêu dùng đang chi tiền cho sự yên tâm, và sự yên tâm ấy đòi hỏi phải có căn cứ!

Căn cứ của niềm tin không nằm ở câu chữ hào nhoáng. Nó nằm ở chuẩn mực, ở quy trình, ở giám sát độc lập, ở khả năng truy xuất, và quan trọng hơn, ở cả hành trình từ nơi sản xuất đến điểm bán rồi mới đến căn bếp. “Tết xanh” theo nghĩa đó, không phải một trào lưu tô màu dịp lễ. Đó là một hành trình nghiêm túc, mà mỗi đoạn trong chuỗi đều có thể làm nên hoặc phá vỡ hai chữ “an lành”.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường.

Chia sẻ về việc chủ động nguồn cung nông sản cho Thủ đô dịp Tết Nguyên Đán, Phó Giám đốc Sở NN&MT Hà Nội Tạ Văn Tường đã đặt ra bức tranh áp lực rất rõ, Hà Nội hiện có khoảng 10 triệu dân, lại đón lượng khách lớn, dịp Tết là cao điểm tiêu thụ nông sản của cả năm.

Điều đáng chú ý là, liên kết vùng không chỉ để có đủ hàng, mà để có hàng “đủ chuẩn”. Hà Nội đã phối hợp với các tỉnh xây dựng 1.388 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn. 100% các chuỗi có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (ATTP) hoặc tương đương. Hơn 45% chuỗi có ít nhất một công đoạn được chứng nhận theo các tiêu chuẩn khác nhau, trong đó có cả hữu cơ.

Hà Nội cũng tổ chức lấy mẫu giám sát ATTP nông, lâm, thủy sản trên phạm vi rộng, tập trung ở vùng sản xuất lớn, chợ đầu mối, chợ dân sinh và các sản phẩm chủ lực, với kết quả cho thấy 96% mẫu đạt tiêu chuẩn, còn những mẫu không đạt sẽ được cảnh báo và truy xuất để khắc phục.

Những con số đó cho thấy, nếu muốn bữa ăn ngày Tết an toàn, không thể chỉ trông vào sự cẩn thận của người tiêu dùng. Sự an toàn phải bắt đầu từ vùng trồng, chuồng trại, cơ sở giết mổ, kho lạnh, phương tiện vận chuyển, điểm bán, và chỉ khi chuỗi ấy liền mạch, thực phẩm “sạch” mới không bị đứt gãy.

Cũng chính từ thực tế quản lý, ông Tường thẳng thắn nói về những điểm nghẽn, quy mô sản xuất ở nhiều nơi còn manh mún, chất lượng giữa các mùa vụ không đồng đều, truy xuất nguồn gốc chưa thực hiện nghiêm túc ở một số địa bàn, tiêu thụ theo hợp đồng còn hạn chế.

Từ phía người làm nông, có những mô hình lựa chọn cách đi an toàn, bắt đầu bằng kỷ luật tối thiểu là an toàn sinh học, rồi mới tính những nấc thang cao hơn. HTX Sáng Nhung (Tuyên Quang) là một điểm sáng về mô hình chăn nuôi theo hướng kiểm soát an toàn sinh học, chú trọng kiểm soát đầu vào, phòng dịch, vệ sinh, tổ chức sản xuất theo hướng giảm rủi ro. Từ thực tiễn, có thể thấy điều người tiêu dùng cần nhất đôi khi không phải lời hứa mỹ miều, mà là một chuỗi có kỷ luật, không gian dối, không bỏ qua những bước căn bản nhất.

Trang trại hữu cơ của Vinamit ứng dụng quy trình canh tác tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để nuôi đất và giảm phát thải.

Khi hữu cơ bước ra khỏi khái niệm

Một câu chuyện cho thấy làm nông nghiệp hữu cơ không chỉ là “không dùng hóa chất” mà là một hệ thống quản trị chuỗi mô hình nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn tại trang trại của Vinamit (TP.HCM). Trang trại với quy mô gần 150ha, có hệ thống nhà màng, vùng đệm, tổ chức theo tư duy tuần hoàn khi phụ phẩm quay lại nuôi đất.

Điều đáng nói là mô hình này đã đạt chứng nhận Organic USDA và Organic EU, và mỗi ngày cung cấp khoảng 1,5 tấn rau củ cho hệ thống bán lẻ hiện đại. Có thể thấy nông sản hữu cơ có chứng nhận là một lời hứa được kiểm định bằng tiêu chuẩn, bằng giám sát, bằng quy trình.

Giữa "ma trận" nhãn mác, người mua cần dấu hiệu kiểm chứng rõ ràng.

Nhưng càng nhiều người nói về hữu cơ, thị trường càng đối mặt với nguy cơ “vàng thau lẫn lộn”. Tạp chí Hữu cơ Việt Nam đã có những bài phóng sự điều tra dài kỳ, phản ánh sự mập mờ trong câu chuyện giấy chứng nhận, khả năng xung đột lợi ích khi có tổ chức vừa tư vấn vừa chứng nhận, và thực tế người tiêu dùng khó có một nơi tra cứu thống nhất để kiểm chứng. Khi niềm tin bị bào mòn, người làm thật chịu thiệt trước, bởi họ không thể chạy đua bằng lời hứa rẻ tiền.

Ở chiều hướng tích cực, các nỗ lực xây dựng tiêu chuẩn và hệ sinh thái ngành lại là điểm sáng. Tháng 12/2025, VOAA giới thiệu Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 01:2024/VOAA và tiêu chuẩn này được IFOAM Organics International công nhận là thành viên “Family of Standards”. Câu chuyện tiêu chuẩn, nếu được truyền thông đúng cách, sẽ giúp người tiêu dùng có thêm một chiếc la bàn để định hướng giữa ma trận nhãn mác, đồng thời giúp người nông dân làm thật có công cụ để bước ra thị trường với sự khẳng định và danh dự.

Bộ trưởng Bộ NN&MT Trần Đức Thắng nhấn mạnh, Bộ hướng tới mục tiêu đến hết năm 2026 cơ bản tất cả nông sản lưu thông phải gắn truy xuất và chịu kiểm soát tiêu chuẩn.

Kỳ vọng về một thị trường minh bạch hơn

Tết Bính Ngọ 2026 mang theo một kỳ vọng mới về minh bạch. Tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ đối thoại với nông dân 2025, Bộ trưởng Bộ NN&MT Trần Đức Thắng nhấn mạnh, từ năm 2026 sẽ siết ATTP và bắt buộc truy xuất nguồn gốc vùng trồng, cơ sở đóng gói, hướng tới mục tiêu đến hết năm 2026 cơ bản tất cả nông sản lưu thông phải gắn truy xuất và chịu kiểm soát tiêu chuẩn. Nếu chủ trương này đi vào thực tế, đây có thể là “đường ray” để hàng tử tế chạy nhanh hơn và hàng mập mờ khó ẩn nấp hơn.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, hiện Hà Nội có khoảng 455 chợ dân sinh, việc quản lý ATTP tại các chợ ở Hà Nội còn nhiều khó khăn. Một số chỉ tiêu quan trọng như thiết bị bảo quản, tem truy xuất, đăng ký kinh doanh vẫn còn thấp, trong khi số trạm xét nghiệm nhanh còn hạn chế so với số lượng chợ. Người dân vẫn mua ở chợ vì tiện lợi, vì quen,… Nếu muốn “Tết xanh” trở thành phổ biến, điểm bán truyền thống cũng phải được nâng chuẩn, chứ không chỉ trông chờ vào kênh hiện đại.

Truy xuất nguồn gốc giúp người dân vững tin vào thực phẩm.

Ở góc độ quản lý, cần tổ chức lại đầu mối quản lý ATTP theo hướng rõ trách nhiệm và tăng hậu kiểm thực chất. Câu chuyện không chỉ để “siết” cho chặt, mà để bảo vệ sức khỏe cộng đồng bằng hệ thống, thay vì bằng may rủi.

PGS.TS. Nguyễn Duy Thịnh, chuyên gia Công nghệ thực phẩm nhìn nhận câu chuyện ATTP như một bài toán hệ thống, chỉ dựa vào cơ chế kiểm tra, kiểm soát từ bên ngoài thì không thể đủ, bởi nguồn lực giám sát luôn có hạn trong khi điểm phát sinh rủi ro trải dài từ sản xuất đến tiêu thụ. Theo ông Thịnh, cần tạo điều kiện để người nông dân và người sản xuất “tự kiểm soát” trước hết bằng hiểu biết, rồi bằng ý thức và kỷ luật nghề nghiệp. Nhiều sai phạm đến từ việc không biết hoặc không hiểu, còn trường hợp đã biết mà cố tình làm sai là hành vi vi phạm pháp luật, phải xử lý nghiêm để bảo vệ cộng đồng.

Một cái Tết xanh bắt đầu từ lựa chọn nhỏ, lặp lại mỗi ngày.

“Tết xanh” bắt đầu từ sự nghiêm túc

“Tết xanh” không nhất thiết có nghĩa ai cũng phải mua thực phẩm hữu cơ cho tất cả món ăn. Với nhiều gia đình, “Tết xanh” bắt đầu từ một thay đổi nhỏ nhưng quan trọng, đặt câu hỏi đúng, chọn nguồn hàng có căn cứ, và kiên nhẫn đòi hỏi minh bạch. Khi người tiêu dùng học cách hỏi về nguồn gốc, về chứng nhận, về truy xuất, thị trường sẽ buộc phải dịch chuyển theo.

Và khi thị trường dịch chuyển, nông dân cũng có thêm động lực để làm thật. Hữu cơ không chỉ là trách nhiệm với môi trường, mà là sự đầu tư vào sức khỏe cộng đồng. Minh bạch nguồn gốc không chỉ là một tem nhãn, mà là lời hứa có thể kiểm chứng.

Tết năm nay vẫn có mâm cơm ngon, ấm trà nóng, đĩa trái cây tươi. Nhưng nếu mỗi gia đình “đọc kỹ hơn”, mỗi người bán “minh bạch hơn”, mỗi địa phương “nâng tiêu chuẩn”, thì “xanh” sẽ không còn là một từ trang trí. Nó trở thành một nếp sống bền vững, bắt đầu từ hành trình sạch, đi từ trang trại đến bàn ăn./.

Nghệ An: Đảm bảo an toàn thực phẩm dịp Tết nguyên đán Bính Ngọ và mùa lễ hội Xuân 2026 Việc thành lập đoàn kiểm tra liên ngành sẽ kịp thời ngăn chặn, phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm về an toàn ...

Truy xuất nguồn gốc hàng hóa, chống thực phẩm bẩn dịp Tết Nguyên đán Trước nguy cơ thực phẩm bẩn, hàng kém chất lượng gia tăng dịp Tết Nguyên đán, việc đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, ứng dụng ...

Cục Hải quan chỉ đạo thông quan nhanh thực phẩm nhập khẩu dịp cận Tết Ngày 4/2/2026, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) ban hành Công văn số 8883/CHQ-GSQL, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thông quan đối với các ...