Lão nông giữ “hơi thở” cho đất bằng bưởi hữu cơ

TSKH Hà Phúc Mịch và TS Đỗ Việt Hà tham quan mô hình trồng bưởi hữu cơ của ông Bùi Thiện Trúc tại xã Minh Thạnh (TP.HCM).

Vùng bưởi sau rừng cao su

Con đường dẫn vào khu vườn bưởi của ông Bùi Thiện Trúc quanh co giữa những hàng cao su cao vút. Buổi sáng, nắng len qua từng tán lá, rơi xuống nền đất đỏ bazan còn vương hơi ẩm của sương đêm. Không gian yên tĩnh đến mức có thể nghe rõ tiếng gió luồn qua rừng cây và tiếng chim gọi nhau nơi cuối vườn.

Đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam do TSKH Hà Phúc Mịch - Chủ tịch Hiệp hội dẫn đầu cùng TS Đỗ Việt Hà - Phó Chủ tịch Hiệp hội đã có chuyến tham quan thực tế mô hình trồng bưởi hữu cơ của ông Bùi Thiện Trúc tại xã Minh Thạnh.

Sau quãng đường phủ kín màu xanh của những hàng cao su, khu vườn bưởi hiện ra rộng và yên ả. Không còn mùi hóa chất nồng gắt hay nền đất khô cứng vì thuốc diệt cỏ, dưới mỗi gốc cây là lớp cỏ tự nhiên phủ kín mặt đất.

TSKH Hà Phúc Mịch kiểm tra chất đất tại vườn bưởi hữu cơ ở xã Minh Thạnh.

Đi chậm giữa những hàng bưởi sai trái, TSKH Hà Phúc Mịch nhiều lần cúi xuống nhặt lớp cỏ dưới gốc cây rồi bóp nhẹ lớp đất bên dưới.

“Đất còn mềm, còn độ mùn và còn sự sống. Đó là điều rất quý trong sản xuất nông nghiệp hiện nay”, ông nói.

Theo TSKH Hà Phúc Mịch, điều đáng quý ở mô hình của ông Bùi Thiện Trúc không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế mà còn ở tư duy làm nông nghiệp bền vững.

“Hữu cơ không đơn giản là không dùng hóa chất. Đó là cách người nông dân giữ lại hệ sinh thái cho đất, cho cây và cho cả môi trường sống”, ông chia sẻ.

Ông Bùi Thiện Trúc giới thiệu những trái bưởi hữu cơ được chăm sóc theo hướng thuận tự nhiên tại khu vườn của gia đình.

Người nông dân chọn đi đường khó

Giữa khu vườn phủ kín màu xanh, ông Bùi Thiện Trúc xuất hiện với dáng vẻ giản dị của một người nông dân quen nắng gió. Ít ai biết rằng người đàn ông ấy vừa được công nhận là Nông dân tiêu biểu tỉnh Bình Dương năm 2024 và được vinh danh Nông dân Việt Nam xuất sắc năm 2025 sau nhiều năm kiên trì theo đuổi mô hình bưởi hữu cơ giữa vùng đất đỏ Minh Thạnh.

Đứng dưới tán bưởi đang mùa trĩu quả, ông Trúc nhớ lại quãng thời gian đầu chuyển sang làm hữu cơ. Trước đây, cũng như nhiều nhà vườn khác, ông từng phụ thuộc nhiều vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật để cây cho năng suất cao.

Nhưng càng làm, ông càng thấy đất chai cứng, cây yếu dần còn người làm vườn thì thường xuyên tiếp xúc với hóa chất.

“Có lúc bước xuống vườn mà tôi thấy đất không còn mùi của đất nữa”, ông kể.

Suy nghĩ ấy khiến ông quyết định chuyển sang hướng canh tác hữu cơ, dù biết trước sẽ là con đường nhiều khó khăn.

Những năm đầu, năng suất giảm, sâu bệnh nhiều hơn vì không còn thuốc hóa học hỗ trợ. Có lúc ông gần như phải bắt đầu lại từ đầu để học cách chăm đất thay vì chỉ chăm cây.

TSKH Hà Phúc Mịch trao đổi cùng ông Bùi Thiện Trúc về hướng canh tác hữu cơ và giải pháp giữ hệ sinh thái cho vườn bưởi.

Trong khu vườn ấy, cỏ không bị tiêu diệt mà được giữ lại để chống xói mòn, giữ ẩm rồi cắt phủ gốc làm phân xanh. Phân bón cũng được ủ từ nguồn hữu cơ tự nhiên để cải tạo đất và duy trì hệ vi sinh trong vườn.

Nhờ giảm phụ thuộc vào vật tư hóa học, chi phí đầu tư thấp hơn đáng kể so với trước đây. Hiện nay, mỗi năm 1ha bưởi hữu cơ mang về cho gia đình ông Trúc nguồn thu hơn 400 triệu đồng.

Trái bưởi không cần bóng đẹp

Theo ông Trúc, điều khó nhất của người làm hữu cơ đôi khi không nằm ở kỹ thuật mà ở cách thị trường nhìn nhận sản phẩm.

“Làm hữu cơ thì mình ưu tiên trái sạch, an toàn nên nhiều khi da trái không đẹp, không bóng như trái xử lý bằng hóa chất. Có người nhìn hình thức thấy trái không đẹp là ngại mua hoặc không chịu trả giá cao”, ông Trúc trầm ngâm.

Ông cho rằng, đây cũng là nỗi trăn trở của nhiều nông dân theo đuổi nông nghiệp hữu cơ hiện nay, khi thị trường vẫn còn quá chú trọng hình thức bên ngoài thay vì chất lượng thực sự bên trong sản phẩm.

“Tôi chỉ mong người tiêu dùng hiểu rằng trái cây hữu cơ có thể không đẹp bằng nhưng an toàn hơn và giữ được hương vị tự nhiên. Khi người mua thay đổi suy nghĩ thì nông dân mới có thêm động lực để đi lâu dài với hữu cơ”, ông nói.

TS Đỗ Việt Hà tham quan mô hình bưởi hữu cơ tại xã Minh Thạnh, mô hình được đánh giá cao về hướng phát triển nông nghiệp bền vững.

Đi dọc khu vườn rộng lớn, TS Đỗ Việt Hà cho rằng mô hình của ông Trúc cho thấy nông nghiệp hữu cơ hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả kinh tế nếu người nông dân đủ kiên trì và hiểu đúng về hệ sinh thái canh tác.

“Hữu cơ không phải quay về cách làm cũ mà là làm nông nghiệp bằng hiểu biết sâu hơn về đất, cây trồng và môi trường. Khi làm đúng, giá trị mang lại không chỉ là kinh tế mà còn là sự bền vững lâu dài”, TS Đỗ Việt Hà chia sẻ.

Giữ lại “hơi thở” cho đất

Chiều muộn, nắng cuối ngày phủ vàng khu vườn nằm nép mình phía sau rừng cao su Minh Thạnh. Gió thổi nhẹ làm những tán bưởi khẽ lay động, mùi cỏ mới cắt hòa cùng hương đất đỏ ẩm tạo nên thứ hương vị rất riêng của miền quê làm nông.

Đoàn công tác Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam trao sách hướng dẫn sản xuất nông nghiệp hữu cơ cho ông Bùi Thiện Trúc tại vườn bưởi hữu cơ ở xã Minh Thạnh (TP.HCM).

Cuối khu vườn, ông Bùi Thiện Trúc vẫn chậm rãi bước giữa những hàng bưởi xanh mướt như một thói quen chưa bao giờ đổi. Đôi bàn tay sạm nắng khẽ chạm vào lớp cỏ dưới gốc cây, còn ánh mắt lặng lẽ dõi theo những tán bưởi trĩu quả đang đung đưa trong gió chiều. Giữa không gian yên ả ấy, người nông dân già dường như gửi cả niềm tin và tình yêu của mình vào từng gốc cây, thửa đất.

Có lẽ với ông, điều quý giá nhất sau nhiều năm theo đuổi nông nghiệp hữu cơ không chỉ là nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi hecta hay những lần được vinh danh. Điều khiến ông vui hơn là nhìn thấy đất dần hồi sinh, khu vườn không còn khô cằn vì hóa chất và những trái bưởi mình làm ra mang lại sự an tâm cho người sử dụng.

Giữa nhịp sống ngày càng vội vã, khi nhiều người chọn cách làm nhanh để chạy theo năng suất, ông Trúc vẫn chọn đi chậm. Chậm để chăm đất, chăm cây và giữ sự tử tế trong từng mùa trái ngọt.

Phía sau những cánh rừng cao su xanh thẳm của Minh Thạnh, khu vườn bưởi hữu cơ ấy vẫn lặng lẽ lớn lên từng ngày. Những hàng bưởi xanh mướt, lớp đất đỏ còn nguyên sự màu mỡ và cách làm nông thuận tự nhiên của ông Bùi Thiện Trúc hôm nay không chỉ là câu chuyện của riêng một nhà vườn, mà còn gợi mở về một hướng đi xanh hơn cho nông nghiệp tương lai, nơi người nông dân biết gìn giữ đất đai, môi trường và sức khỏe để tạo ra những giá trị bền vững cho mai sau./.