Siết chặt vấn nạn thực phẩm bẩn: Không có “vùng cấm”, ngoại lệ trong việc bảo vệ sức khỏe Nhân dân

Sản xuất, chế biến kinh doanh thực phẩm không an toàn là vi phạm pháp luật, là một tội ác. (Ảnh minh họa)

Những cú “đấm thép” vào các “tập đoàn” thực phẩm bẩn

Trong những ngày đầu năm 2026, lực lượng chức năng trên cả nước đã liên tiếp ra quân, triệt phá nhiều đường dây sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn với quy mô cực lớn. Giả sử không được ngăn chặn kịp thời, hàng triệu bữa ăn của người dân đã bị đầu độc bởi sự vô nhân tính của những kẻ kinh doanh trên xương máu đồng loại.

Nếu như trước đây, vi phạm thường chỉ dừng lại ở các cơ sở nhỏ lẻ, thủ công, thì nay, tội phạm đã “vươn vòi” vào cả những doanh nghiệp có pháp nhân đầy đủ, thậm chí là những thương hiệu có tiếng trên thị trường. Điển hình là ngày 18/1/2026 vừa qua, Cơ quan chức năng đã ra Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và thực hiện lệnh bắt tạm giam đối với Đoàn Trung Đức - Tổng Giám đốc Công ty TNHH MEDISTAR Việt Nam và 5 đối tượng liên quan.

Theo kết quả điều tra ban đầu, từ năm 2012-2025, đường dây sản suất này đã tung ra thị trường hàng trăm tấn thực phẩm chức năng giả (gồm collagen, vitamin, thuốc bổ xương khớp, tiêu hóa..), thu về gần 1.800 tỷ đồng. Các đối tượng đã để ngoài sổ sách kế toán nhằm trốn thuế và hưởng lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng.

Điều đáng chú ý, Đoàn Trung Đức và đồng bọn không chỉ dừng lại ở tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm” mà còn bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”. Việc sử dụng hệ thống sổ sách hai tay, mua bán hóa đơn khống để hợp thức hóa nguồn nguyên liệu “bẩn” đầu vào đã cho thấy một quy trình khép kín của tội phạm kinh tế thế hệ mới: Dùng sai phạm này để che đậy sai phạm kia, bất chấp tính mạng của người tiêu dùng.

Lô hàng thực phẩm chức năng giả được phát hiện tại Công ty TNHH MEDISTAR Việt Nam

Chưa dừng lại ở đó, “cơn địa chấn” ngành thực phẩm tiếp tục gọi tên một vụ việc kinh hoàng tại Công ty đồ hộp Hạ Long. Cơ quan chức năng Hải Phòng phát hiện và ngăn chặn 120 tấn thịt lợn nhiễm khuẩn, trong đó 1,7 tấn pate đóng hộp thành phẩm chuẩn bị tuồn ra thị trường mới đây cũng đã gây rúng động dư luận. Con số kỷ lục này không chỉ phơi bày thủ đoạn của gian thương mà còn là lời cảnh báo đanh thép về những lỗ hổng trong quy trình kiểm soát thực phẩm, buộc chúng ta phải nhìn nhận lại trách nhiệm của các bên liên quan trong việc bảo vệ sức khỏe người dân.

Tương tự, mới đây, Công an TP Hà Nội phối hợp với Đội Quản lý thị trường số 17, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội vừa phát hiện và thu giữ khoảng 10 tấn thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ tại một kho đông lạnh trên phố Hưng Phúc, phường Yên Sở. Số hàng này gồm nầm lợn, xúc xích và nhiều sản phẩm khác mà chủ cơ sở không xuất trình được giấy tờ chứng minh chất lượng, an toàn..

Thực tế cho thấy, thủ đoạn phổ biến mà các đối tượng sử dụng là lợi dụng các kẽ hở trong quản lý chuỗi cung ứng. Như trong vụ MEDISTAR, các đối tượng lợi dụng danh nghĩa “Tổng Giám đốc” và “Công ty trách nhiệm hữu hạn” để tạo vỏ bọc uy tín, dễ dàng đưa hàng vào các hiệu thuốc, cửa hàng thực phẩm sạch. Việc vi phạm quy định về kế toán thực chất là công cụ để chúng xóa dấu vết nguồn gốc nguyên liệu. Khi hồ sơ sổ sách được làm giả một cách chuyên nghiệp, việc kiểm tra hành chính thông thường rất khó phát hiện ra sai phạm nếu không có các biện pháp nghiệp vụ trinh sát sắc bén.

Cần một hệ thống phòng thủ đa tầng

Thẳng thắn mà nói, những con số thống kê về hàng trăm vụ ngộ độc thực phẩm, hàng chục nghìn vụ vi phạm quy định bảo vệ môi trường, và hàng trăm nghìn vụ buôn bán, vận chuyển thực phẩm “bẩn” bị phát hiện đã khiến dư luận “sợ hãi” và “ám ảnh” tột cùng.

Trước đây, nhiều vụ việc tương tự thường chỉ bị xử lý hành chính, phạt tiền rồi cho tồn tại, dẫn đến tình trạng “nhờn luật”. Tuy nhiên, hiện nay, căn cứ vào Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), đặc biệt là Điều 317 về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, cơ quan điều tra đã quyết liệt chuyển hướng sang xử lý hình sự. Nhưng, tại sao thực phẩm bẩn vẫn tồn tại dù hình phạt đã tăng nặng?

Câu trả lời nằm ở lợi nhuận “siêu kếch xù”. Một kg phụ gia giả hoặc một tấn đồ hộp làm từ thịt ôi thiu có thể mang lại lợi nhuận gấp hàng chục lần so với sản xuất chân chính. Sự cám dỗ của tiền bạc đã làm mờ mắt những người đứng đầu doanh nghiệp, khiến họ quên đi trách nhiệm xã hội và đạo đức kinh doanh tối thiểu.

Thành thử, khởi tố Đoàn Trung Đức và các đồng phạm hay các đối tượng liên quan đến vụ đồ hộp Hạ Long là tiếng chuông cảnh tỉnh: Những chức danh “Tổng Giám đốc” hay những “thương hiệu lâu đời” không phải là tấm lá chắn giúp thoát khỏi lưới pháp luật. Hành vi sản xuất thực phẩm giả, thực phẩm bẩn hiện nay được coi là một loại “tội ác trực tiếp” tấn công vào sự sinh tồn của giống nòi.

Chống lại vấn nạn thực phẩm bẩn, chúng ta cần một hệ thống phòng thủ đa tầng, trong đó vai trò của người tiêu dùng đóng vai trò quan trọng. (Ảnh minh họa)

Và để giải quyết triệt để “vấn nạn” này, tiến tới đẩy lùi ‘tội ác mang tên thực phẩm bẩn’, cần sự phối hợp đồng bộ của nhiều mắt xích, chứ không thể chỉ dựa vào lực lượng Công an. Nói vậy bởi vì:

Thứ nhất, vụ án MEDISTAR cho thấy lỗ hổng lớn trong giám sát kế toán và nguồn gốc nguyên liệu. Ngành Tài chính và Quản lý thị trường cần đẩy mạnh số hóa, áp dụng hóa đơn điện tử gắn liền với truy xuất nguồn gốc thực tế. Mọi nguyên liệu nhập kho phải được chứng minh bằng lịch trình vận chuyển và kiểm định y tế thay vì chỉ nhìn trên giấy tờ.

Thứ hai, nhiều “xưởng ma”, đường đi, kho bãi chứa hàng trăm tấn thực phẩm bẩn chỉ bị phát hiện khi lực lượng Công an cấp tỉnh hoặc Bộ Công an vào cuộc. Câu hỏi đặt ra là vai trò giám sát địa bàn của chính quyền cơ sở ở đâu? Cần gắn trách nhiệm của người đứng đầu nếu để xảy ra các điểm nóng về thực phẩm bẩn trên địa bàn quản lý.

Thứ ba, cần sự thông thái và quyết liệt của người tiêu dùng. Vì tội phạm thực phẩm sống được là nhờ sự thiếu thông tin hoặc tâm lý ham rẻ của một bộ phận người dân. Tuy nhiên, người dân cũng cần tích cực hơn trong việc tố giác. Mỗi thông tin phản ánh từ quần chúng là một “tai mắt” giúp lực lượng Công an phá án nhanh chóng hơn.

Suy cho cùng, thực phẩm bẩn cũng chẳng tội tình gì. Có chăng, tội tình nằm ở con người. Con người “bẩn” kiếm sống và làm giàu bằng thực phẩm bẩn. Cái họ có được đã đánh đổi bằng sức khỏe, sinh mạng của bao người.

Có thể, vụ án MEDISTAR và Công ty đồ hộp Hạ Long chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Trong bối cảnh Tết Nguyên đán đang đến gần, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm tăng cao, dự báo hoạt động của tội phạm thực phẩm sẽ còn diễn biến phức tạp. Chính sự quyết liệt của cơ quan chức năng trong việc khởi tố các “ông trùm” thực phẩm bẩn đã củng cố niềm tin của nhân dân vào sự công minh của pháp luật.