Hình ảnh lực lượng quản lý, bảo vệ rừng tuần tra trong rừng biên giới Ia Mơ.

Theo số liệu từ Chi cục Kiểm lâm Gia Lai, tính từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh đã ghi nhận tới 105 vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp. Các hành vi phá hoại không còn đơn thuần là chặt hạ gỗ quý mà dịch chuyển mạnh sang phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp trái phép để làm rẫy, tàng trữ và vận chuyển lâm sản tinh vi.

Điểm nóng của tình trạng xâm lấn đất rừng tập trung tại các xã vùng biên, vùng sâu như: Ia Pia, Ia Puch, Ia Mơ, Ia Lâu, Đak Sơ Mei, Phù Mỹ Tây... Địa hình hiểm trở cùng diện tích rừng quá lớn đang biến nơi đây thành những vùng bị các đối tượng lén lút khai thác. Chỉ tính riêng tại địa bàn quản lý của Hạt Kiểm lâm khu vực Chư Prông, từ đầu năm đến nay đã triệt phá 23 vụ vi phạm, trong đó xã Ia Mơ dẫn đầu với 9 vụ phá rừng, theo sau là Ia Lâu (7 vụ) và Ia Pia (6 vụ).

Chia sẻ về thực trạng này, ông Trần Anh Tài, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Chư Prông thẳng thắn thừa nhận dù các cấp ngành đã ra quân quyết liệt, số vụ vi phạm trong 3 tháng đầu năm 2026 vẫn tăng 13 vụ so với cùng kỳ năm ngoái. Lực lượng giữ rừng hiện tại đang rơi vào thế "lực bất tòng tâm" bởi nhiều nghịch lý như: "Cha chung không ai khóc" diện tích rừng do UBND các xã quản lý nhưng chưa giao, chưa cho thuê còn quá lớn. Ví dụ điển hình là xã Ia Mơ quản lý tới 18.681 ha rừng, nhưng có đến 12.017 ha lâm vào tình trạng chưa có chủ thực sự. UBND xã không có lực lượng tuần tra chuyên trách, phải thuê lao động phổ thông nên hiệu quả không cao.Một nguyên nhân khác là hệ lụy từ đại dự án, các cánh rừng nằm dọc hệ thống kênh dẫn nước thuộc công trình thủy lợi Ia Mơ vô hình trung trở thành mồi ngon cho làn sóng phá rừng lấy đất sản xuất nông nghiệp vì nguồn nước tại đây quá thuận lợi. Một nguyên nhân thực tế nữa là sinh kế dưới tán rừng quá thấp, phần lớn diện tích rừng giao khoán cho người dân bản địa là rừng khộp, rừng nghèo kiệt mang lại nguồn thu nhập ít ỏi, không đủ để giữ chân hay tạo động lực cho bà con gắn bó bảo vệ. Tâm lý e ngại, việc đấu tranh gặp khó khăn do các đối tượng phá rừng thường lợi dụng đêm tối, không bắt được quả tang. Trong khi đó, người dân địa phương vì e ngại va chạm nên chưa tích cực tố giác tội phạm.

Trước những diễn biến phức tạp đe dọa trực tiếp đến tài nguyên quốc gia, UBND tỉnh Gia Lai đã phát lệnh yêu cầu các sở, ngành và địa phương tăng cường tổng kiểm tra, xử lý nghiêm tất cả hành vi vi phạm. Để bịt các "lỗ hổng" biên giới và vùng giáp ranh, lực lượng kiểm lâm tỉnh cùng các đơn vị chủ rừng đã khẩn trương ký kết quy chế phối hợp toàn diện với các tỉnh lân cận như Quảng Ngãi, Đắk Lắk. Mới đây nhất, Đội Kiểm lâm cơ động và PCCR số 2 đã bắt tay cùng 5 Hạt Kiểm lâm khu vực (Kbang, Mang Yang, Đak Đoa, Chư Păh, Ia Grai) để siết chặt vòng vây lâm tặc.

Ông Trương Thanh Hà, Quyền Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Gia Lai cho biết, giải pháp mũi nhọn trong thời gian tới là ứng dụng công nghệ thông tin (sử dụng ảnh vệ tinh, máy bay không người lái - UAV) để phát hiện sớm các điểm cháy và điểm mất rừng từ lúc mới manh nha. "Đặc biệt, ngành lâm nghiệp tỉnh sẽ kiên quyết xem xét trách nhiệm, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân và trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra sai phạm hoặc buông lỏng quản lý rừng nghiêm trọng trên địa bàn", ông Hà nhấn mạnh.

Cuộc chiến giữ màu xanh đại ngàn tại Gia Lai rõ ràng không còn là nhiệm vụ riêng của màu áo xanh kiểm lâm, mà cần một chế tài đủ mạnh, một giải pháp sinh kế bền vững để người dân vùng biên thực sự sống được nhờ rừng và cùng chung tay bảo vệ "lá phổi xanh" của Tây Nguyên.