PGS Việt Nam: Đổi mới để “sống khỏe”

Ông Trần Mạnh Chiến tại Đại hội lần thứ VII PGS Việt Nam tháng 12/2023.

Theo ông Trần Mạnh Chiến, sở dĩ PGS Việt Nam phát triển bền vững là nhờ kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt, đi cùng gắn kết nông dân với thị trường thực phẩm hữu cơ, xu hướng mới nổi ở nước ta. PGS Việt Nam đã giúp xây dựng gần 20 PGS khác trên khắp các vùng miền. Việc thời gian gần đây PGS Việt Nam chững lại có nhiều lý do. Vậy nên, ông và các cộng sự đang nỗ lực đổi mới để PGS Việt Nam “tăng tốc” cả về chiều sâu và chiều rộng.

Thứ nhất, siết chặt kiểm soát chất lượng bằng việc tăng thể chế giám sát và xử phạt trên đồng do kỹ sư thực địa đảm nhận. Cụ thể là tháng 12/2023 sau khi nhận được khiếu nại khách hàng và nghi ngờ, Ban điều phối (BĐP) đã ngay lập tức thực hiện lấy mẫu xét nghiệm chuyên sâu sản phẩm từ tất cả các nhóm ở liên nhóm Thanh Xuân (Sóc Sơn, Hà Nội), qua đó phát hiện dư lượng và vết các chất cấm ở 11/12 nhóm. Các nhóm vi phạm đã ngay lập tức bị xử phạt nghiêm khắc trong vòng 02 tuần có sự vụ xảy ra.

Sự quyết liệt của PGS Việt Nam đã gióng hồi chuông cảnh tỉnh các nhóm thiếu nghiêm túc, loại bỏ các nhóm thiếu thành tâm sản xuất nông nghiệp hữu cơ. BĐP nhận thức, để phòng ngừa rủi ro vi phạm lâu dài thì cần bổ sung và chi tiết hóa các thể chế và nghiêm khắc xử phạt nhanh chóng.

Thứ hai, tăng tốc độ luồng thông tin nhanh và hiệu quả cho cả khách hàng và người sản xuất thông qua việc tái phân nhiệm và phân quyền rõ ràng giữa các thành viên vận hành thường trực PGS. Cụ thể là kỹ sư thực địa Dương Khôi giám sát đồng ruộng chịu trách nhiệm toàn diện về việc giám sát và đề xuất phương án xử lý dựa trên thực tế đồng ruộng, so với trước đây chỉ báo cáo thực trạng mà không phản ảnh hết thực tế; Cán bộ thường trực Trần Thị Hoa đảm bảo luồng vận hành sản phẩm PGS đúng cả về sản lượng, tem QR code và phí tương ứng nộp về cho các bên liên quan; chị Hoa cũng chịu trách nhiệm đối chiếu các biện pháp xử lý của kỹ sư Dương Khôi và liên nhóm với các quy chế hiện hành để đảm bảo tuân thủ; Trưởng BĐP chịu trách nhiệm quyết định cuối cùng về thực thi thanh kiểm tra, triển khai chiến lược và kế hoạch đổi mới toàn diện PGS Việt Nam, sửa đổi và bổ sung quy chế đáp ứng điều kiện thực tiễn mới.

Kỹ sư thực địa Dương Khôi chịu trách nhiệm giám sát trên đồng ruộng.

Thứ ba, bước đầu khảo sát đánh giá các đầu vào cho sản xuất hữu cơ. Dự kiến trong tháng 5/2024 sẽ hoàn thiện danh mục để tăng lựa chọn cho bà con sản xuất hiệu quả hơn cả về năng suất và chất lượng.

Thứ tư, mở rộng thị trường sản phẩm PGS hữu cơ và tăng tính bền vững bằng cách cải tiến kết nối giữa các tác nhân trong mạng lưới, đặc biệt là doanh nghiệp. Cụ thể, PGS Việt Nam đã tham vấn thêm nhiều doanh nghiệp cả thành viên và chưa thành viên. Bước đầu đã thu nhận được nhiều thông tin bổ ích về thị trường để quyết liệt hơn trong việc điều chỉnh bà con sản xuất; bên cạnh đó đã phát hiện một số gian lận đóng phí lớn làm thất thoát nguồn thu và vi phạm nghiêm trọng tính liêm chính của mạng lưới PGS Việt Nam và tính công bằng của nông nghiệp hữu cơ.

Thứ 5, nâng giá thu mua tại đồng cho bà con để tiếp thêm động lực cho những người thực sự tâm huyết và quyết tâm. Sơ bộ một số doanh nghiệp đã thống nhất tăng giá 30% trong vòng 1 năm tới cho bà con. Thông qua đó sẽ yêu cầu siết chặt kỷ cương và cải tiến sơ chế. Như vậy sẽ thu hút nhiều nông dân hữu cơ gia nhập PGS hơn nữa.

Mô hình đáp ứng PGS.

Các thay đổi về truyền thông nội bộ và thể chế thu phí phải được thay đổi để đảm bảo mạng lưới minh bạch và lành mạnh. Về phía sản xuất, chỉ trong 4 tháng đầu năm đã thực hiện xong một chuỗi hoạt động từ khảo sát đánh giá, tập huấn và công nhận chuyển đổi cho farm hữu cơ Vinanosan ở Phù Cừ. Đây cũng là định hướng chiến lược mới của PGS Việt Nam trong việc chọn người đồng hành cùng farm chứ không đơn thuần chọn vùng sản xuất.

Trước thực tiễn cần phải mở rộng mạng lưới PGS Việt Nam, CEO của chuỗi thực phẩm sạch Bác Tôm đánh giá có rất nhiều thuận lợi vì đây là mạng lưới cộng đồng được nhiều người ủng hộ, lại đi đầu về phong trào hữu cơ ở nước ta. Mạng lưới cũng đang có nhiều nguồn nhân lực đầu tàu nhưng chưa phát huy hết năng lực. Thêm nữa, cơ quan chủ quản của PGS Việt Nam là Hiệp hội nông nghiệp hữu cơ Việt Nam đang ngày càng vững mạnh cả trong nước và hợp tác quốc tế đã góp phần giúp lan truyền PGS Việt Nam rộng rãi hơn.

Bên cạnh đó PGS Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn, cản trở: nông dân nhỏ lẻ nên rất hạn chế trong đầu tư cải tiến định hướng thị trường (sơ chế bảo quản, bao bì nhãn mác, marketing); các doanh nghiệp vẫn chỉ coi nông dân PGS như một nhà cung cấp chứ chưa coi đó là đối tác chiến lược để đầu tư cho họ; đầu vào sản xuất hữu cơ ở nước ta vẫn hạn chế; thị trường thiếu minh bạch dẫn đến vàng thau lẫn lộn; đặc biệt các doanh nghiệp là thành viên đối tác PGS Việt Nam đang đóng phí chủ yếu cho mạng lưới hàng tháng, nhưng lại chưa được hưởng lợi ích rõ rệt nên không khích lệ được các doanh nghiệp khác gia nhập; quy chế hoạt động còn chung chung chưa rõ ràng; và đặc biệt là 17 PGS khác nhau chưa quy chuẩn kiểm soát chất lượng – yếu tố nền tảng tạo thương hiệu PGS.

Để đảm bảo chất lượng, sản lượng và cạnh tranh về giá cho các sản phẩm hữu cơ của PGS Việt Nam nói riêng và hữu cơ nói chung, ông Trần Mạnh Chiến cho rằng các doanh nghiệp cần phải vào cuộc, thực sự đầu tư cả tiền và thời gian vào nông dân, coi họ là đối tác chiến lược. Có như vậy mới áp dụng được khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất chất lượng, đồng thời cải tiến sản phẩm mang tính thị trường mạnh mẽ phù hợp với thị hiếu “healthy” nhưng tiện lợi với giá phù hợp.

Cuối cùng, ông Chiến nhận định việc đảm nhận cùng lúc 2 vị trí Trưởng BĐP PGS Việt Nam và CEO Bác Tôm là lợi thế rõ rệt. Từng là cán bộ các tổ chức phi Chính phủ (NGO) nhiều năm, Phó BĐP PGS Việt Nam hơn 10 năm, cùng lăn lộn với bà con từ đầu nên ông hiểu rõ các vấn đề của bà con và thị trường. Kết hợp với việc vận hành Bác Tôm, doanh nghiệp tác động xã hội 15 năm đã giúp ông nhìn bức tranh toàn cảnh của PGS Việt Nam nói riêng và thị trường hữu cơ nói chung. Sự kết nối của ông qua nhiều trải nghiệm công việc và với nhiều đối tác như vậy giúp cho việc hợp tác 4 nhà càng trở nên thuận lợi.

Ở góc độ khác, việc đảm nhận 2 nhiệm vụ cũng là một thách thức lớn về quản lý thời gian và cân bằng công việc. Ông Chiến tiết lộ, ông đã sớm định hướng năm 2024 cho cả Bác Tôm và PGS Việt Nam tập trung phát triển con người. Ông tin đội ngũ nhân sự PGS Việt Nam sẽ được cải tiến mạnh mẽ dựa trên văn hóa trao quyền làm chủ để độc lập dẫn dắt được mọi hoạt động của tổ chức. Muốn trao quyền được thì cần tin cậy và nâng cao năng lực cho họ. Mới đầu sẽ mất thời gian tương tác và kiên nhẫn xây dựng năng lực hơn. Tuy nhiên, ông tận dụng lợi thế có một số cán bộ nòng cốt của Bác Tôm hỗ trợ thêm cho PGS. Trên hết, triết lý thuận tự nhiên – tôn trọng sự khác biệt và thích ứng với mọi hoàn cảnh – áp dụng vào PGS chắc chắn sẽ rất phù hợp, giúp đội ngũ thăng tiến chậm mà chắc.n