Lễ hội giã cốm mừng cơm mới gìn giữ hồn cốt văn hoá người Tày ở Đức Lương

Nghi thức cúng lễ không chỉ thể hiện niềm tôn kính đối với thần linh mà còn là dịp để nhân dân nhắc nhớ nhau về đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Nghi lễ trang trọng, gửi gắm ước vọng bình an

Năm nay, lễ hội tiếp tục được tổ chức trong khuôn khổ Kế hoạch thực hiện Dự án 6, nhằm bảo tồn lễ hội truyền thống của người Tày do Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên chủ trì, thu hút đông đảo bà con và du khách thập phương tham dự.

Từ sáng sớm, không khí tại đình làng Đức Lương đã rộn ràng, ấm cúng. Những bộ trang phục truyền thống của nam, nữ Tày hoà cùng tiếng nói cười, tiếng trống hội tạo nên khung cảnh vừa thiêng liêng, vừa gần gũi. Lễ hội mở đầu bằng nghi thức cáo lễ Thành hoàng, bản thổ, nghi lễ quan trọng nhất trong ngày hội. Đại diện các vị cao niên thay mặt dân làng dâng hương, báo cáo với thần linh về mùa màng, cuộc sống của bà con trong năm qua, đồng thời cầu mong cho mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, mọi nhà khoẻ mạnh, cuộc sống an vui.

Nghi thức cúng lễ không chỉ thể hiện niềm tôn kính đối với thần linh mà còn là dịp để nhân dân nhắc nhớ nhau về đạo lý uống nước nhớ nguồn, về tấm lòng tri ân đối với những người đã che chở, bảo hộ bản làng từ thuở mở đất. Giá trị tinh thần ấy góp phần củng cố tinh thần đoàn kết, bồi đắp niềm tự hào của cộng đồng Tày nơi đây.

Một trong những hoạt động được mong đợi nhất là lễ rước lúa nếp cái hoa vàng từ đồng về đình. Những bông lúa nếp vàng ươm, trĩu hạt được bà con lựa chọn kỹ càng, nâng niu như mang theo lời chúc tốt lành của đất trời gửi về cho bản làng. Đoàn rước dài, rộn ràng tiếng trống, tiếng khèn, tiếng hát then, tạo nên không gian văn hoá đậm sắc màu vùng cao Việt Bắc.

Nghi lễ này không chỉ mang ý nghĩa cầu mùa mà còn thể hiện triết lý sống của người Tày, đó là coi trọng lao động, biết ơn hạt gạo, biết ơn đồng đất đã nuôi dưỡng sự sống. Đây là những thông điệp sâu sắc mà thế hệ trẻ cần được tiếp nối.

Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi nổi với sự tham gia của 11 đội thi giã cốm đến từ các thôn bản. Tiếng chày, tiếng cối vang lên nhịp nhàng, hoà cùng tiếng cổ vũ của người xem tạo nên bầu không khí náo nức. Nguyên liệu làm cốm là lúa nếp cái hoa vàng, giống nếp quý nổi tiếng thơm dẻo. Cách chế biến cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ, kỳ công, nếp được rang vừa tới, hong khô, sảy sạch hạt lép, rồi đưa vào cối giã liên tục cho đến khi tróc vỏ, trở thành những hạt cốm xanh mướt.

Các cụ cao tuổi và những nghệ nhân trong làng không chỉ giám sát mà còn trực tiếp hướng dẫn để đảm bảo từng công đoạn được thực hiện đúng kỹ thuật truyền thống. Đó không chỉ là màn trình diễn mà còn là bài học trực quan giúp thế hệ trẻ hiểu, trân trọng và tiếp nối nghề làm cốm của cha ông.

Khi những mẻ cốm đầu tiên ra lò, được tãi đều trên nia, xoa tơi rồi bày trên đĩa sứ, hương cốm mới thơm dẻo lan toả khiến ai nấy đều nao lòng. Du khách và bà con được mời thưởng thức cốm cùng trà xanh, đường phên, những hương vị mộc mạc nhưng mang đậm tinh hoa ẩm thực của người Tày.

Bánh dày được làm từ gạo mới

Giữ lửa cho hôm nay, truyền lại cho mai sau

Bên cạnh các hoạt động chính, lễ hội còn có nhiều tiết mục văn nghệ dân gian đặc sắc như hát then, đàn tính, múa chầu, múa xoè thu hút đông đảo người xem. Đây là dịp để văn hoá nghệ thuật truyền thống được tái hiện sinh động, tạo nên sắc màu phong phú cho ngày hội.

Lễ hội giã cốm mừng cơm mới không chỉ là hoạt động văn hoá đơn thuần mà còn góp phần quan trọng trong công tác bảo tồn di sản phi vật thể của cộng đồng dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, việc duy trì những lễ hội mang bản sắc riêng như lễ hội giã cốm có ý nghĩa to lớn. Nó không chỉ giúp bảo tồn tri thức bản địa mà còn tạo sinh kế mới thông qua phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, từ đó góp phần nâng cao đời sống người dân.

Ông bà xưa từng dạy: “Hạt gạo là hạt vàng”. Với đồng bào Tày ở Đức Lương, hạt cốm không chỉ là lương thực mà còn là biểu tượng của may mắn, của sự no đủ, của niềm tin vào tương lai tươi sáng. Lễ hội giã cốm vì thế trở thành một không gian văn hoá đặc biệt, nơi con người gửi gắm niềm biết ơn, sự đoàn kết và khát vọng vươn lên.

Trong dòng chảy phát triển của xã hội, những giá trị văn hoá truyền thống chỉ có thể được bảo tồn nếu có sự chung tay của cả cộng đồng. Việc tổ chức lễ hội giã cốm thường niên tại xã Đức Lương đã góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hoá dân tộc.

Với sự quan tâm của chính quyền và sự đồng lòng của nhân dân, Lễ hội giã cốm mừng cơm mới của đồng bào Tày chắc chắn sẽ tiếp tục được duy trì, phát triển trở thành niềm tự hào của địa phương và là điểm nhấn văn hoá độc đáo trong bản đồ du lịch Thái Nguyên.