Dự án hồ điều hòa Thụy Phương 2 (TP. Hà Nội) với quy mô 14,5ha đang gây xôn xao bởi hoạt động vận chuyển đất rầm rộ về bến Chèm. Ảnh PV.

Phía sau 'đại công trường’ xuyên đêm

Trong định hướng phát triển nông nghiệp xanh và bền vững, việc quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đặc biệt là đất màu đang được dư luận đặc biệt quan tâm. Đất không chỉ là nền tảng của sản xuất mà còn là tài sản quốc gia cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, từ thực tế ghi nhận tại một dự án trọng điểm trên địa bàn TP. Hà Nội, nhiều dấu hiệu bất thường trong hoạt động vận chuyển, tập kết đất đang đặt ra yêu cầu cần được các cơ quan chức năng kiểm tra, làm rõ một cách rốt ráo.

Dự án xây dựng hồ điều hòa Thụy Phương 2 tại phường Đông Ngạc, do UBND TP. Hà Nội triển khai là một công trình hạ tầng kỹ thuật quan trọng với quy mô lên tới hơn 14,5 hecta.

Với tổng mức đầu tư khoảng 700 tỷ đồng từ nguồn ngân sách Nhà nước, dự án được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán thoát nước, điều hòa khí hậu cho khu vực phía Bắc Thủ đô. Thế nhưng, trong quá trình đào lòng hồ để tạo không gian chứa nước, một khối lượng khổng lồ đất tầng phủ và đất lòng đất đã được đưa lên khỏi mặt bằng thi công.

Trong số hàng vạn mét khối đất ấy, có một lượng lớn là đất màu, loại tài nguyên có giá trị kinh tế và sinh học cao đối với sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Theo quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Đất đai 2024 và Luật Bảo vệ môi trường 2020, toàn bộ khối lượng đất phát sinh từ các dự án đầu tư công phải được quản lý chặt chẽ theo hồ sơ thiết kế và phương án thi công đã được phê duyệt.

Việc vận chuyển và tập kết phải đảm bảo đúng mục đích, đúng địa điểm và đặc biệt là không được gây hệ lụy xấu đến môi trường sống của cư dân xung quanh.

Thực tế tại công trường dự án Thụy Phương 2 lại đang vẽ ra một bức tranh hoàn toàn khác, đối lập với những nguyên tắc về phát triển bền vững. Ghi nhận của phóng viên cho thấy, hoạt động vận chuyển đất tại đây diễn ra một cách rầm rộ nhưng đầy bí ẩn vào khung giờ đêm.

Nhiều phương tiện có dấu hiệu chở quá tải, thùng xe chất cao quá khổ nhưng việc che chắn lại hết sức sơ sài. Ảnh PV.

Cụ thể, bắt đầu từ khoảng 20 giờ 30 mỗi tối, thời điểm mà đại đa số các gia đình trong khu dân cư Đông Ngạc bắt đầu nghỉ ngơi sau một ngày làm việc thì đại công trường vận tải mới chính thức bắt đầu ‘thức giấc’.

Từng đoàn xe tải hạng nặng, nối đuôi nhau kéo dài hàng trăm mét. Tiếng gầm rú của động cơ diesel, ánh đèn pha quét loang loáng trên các bờ tường nhà dân tạo nên một khung cảnh náo loạn.

Lộ trình của những ‘hung thần’ bóng đêm này di chuyển liên tục từ khu vực dự án tỏa đi các hướng, trong đó có nhiều phương tiện xe tải chạy về hướng bến Chèm cùng các phương tiện máy xúc, tàu vận tải đường thủy đang chờ sẵn.

Điều đáng nói là nhiều phương tiện có dấu hiệu chở quá tải, thùng xe chất cao quá khổ nhưng việc che chắn lại hết sức sơ sài. Khi xe tăng tốc hoặc vượt qua những đoạn đường gồ ghề, từng mảng đất rơi vãi xuống mặt lộ, tạo nên những lớp bụi mịn dày đặc.

Dưới ánh đèn đường vàng vọt, bụi bay lơ lửng thành từng dải, phủ kín cây cối và len lỏi vào từng khe cửa nhà dân. Không khí trở nên ngột ngạt, đặc biệt tại các khu vực nhạy cảm như trường học và các cụm dân cư đông đúc ven đường.

Các phương tiện di chuyển, tập kết liên tục từ khu vực dự án đổ về hướng bến Chèm. Ảnh PV.

Người dân sinh sống dọc tuyến đường ra bến Chèm bức xúc chia sẻ rằng họ gần như phải ‘sống mòn’ trong bụi bẩn và tiếng ồn suốt nhiều tháng qua. Đêm đến, dù trời nóng hay lạnh, cửa nhà luôn phải đóng then cài chặt để ngăn mùi khói thải và bụi đất.

Không chỉ dừng lại ở vấn đề ô nhiễm, dòng xe tải này còn gây áp lực kinh khủng lên hạ tầng giao thông vốn đã chật hẹp của khu vực phường Đông Ngạc. Trong khung giờ ban đêm, các tuyến đường dẫn vào bến Chèm thường xuyên rơi vào tình trạng ùn tắc cục bộ.

Xe tải chiếm gần hết lòng đường, di chuyển chậm chạp khiến các phương tiện cá nhân phải luồn lách cực kỳ nguy hiểm. Đây là một nguy cơ trực diện đe dọa an toàn tính mạng của những người lao động đi làm về muộn hoặc học sinh đi học thêm về trong đêm.

Tài nguyên đi đâu trong đêm tối?

Tại khu vực bến Chèm, hoạt động tập kết đất diễn ra như một ‘cảng khẩu’ chuyên dụng. Đất từ xe tải đổ xuống bãi trung chuyển, sau đó máy xúc đưa thẳng lên các tàu thủy trọng tải lớn để xuôi dòng sông Hồng.

Trong quá trình đào lòng hồ một khối lượng khổng lồ đất tầng phủ và đất lòng đất đã được đưa lên khỏi mặt bằng thi công. Ảnh PV.

Một chi tiết quan trọng mà các chuyên gia môi trường và nông nghiệp cần lưu ý là khối lượng đất tại đây không chỉ có đất đào lòng hồ thông thường mà còn pha trộn giữa đất màu, đất đỏ và cả loại đất trắng xám có đặc điểm giống đất sét là loại nguyên liệu giá trị trong công nghiệp gạch men hoặc gốm sứ.

Câu hỏi lớn nhất đặt ra lúc này là liệu toàn bộ khối lượng tài nguyên này có đang được vận chuyển đúng địa chỉ trong phương án xử lý chất thải/vật liệu dư thừa của dự án hay không? Hay chúng đang được biến hóa thành hàng hóa thương mại để mang đi tiêu thụ trái phép tại các bãi san lấp hoặc nhà máy sản xuất khác?

Căn cứ theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ đầu tư và các đơn vị nhà thầu phải có trách nhiệm tổ chức vận chuyển, xử lý chất thải phát sinh đúng quy trình.

Việc đổ thải hoặc tập kết tại các bến bãi không nằm trong quy hoạch, không có giấy phép là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Đồng thời, Nghị định 100/2019/NĐ-CP cũng quy định mức xử phạt rất nặng đối với hành vi để vật liệu rơi vãi và gây ô nhiễm môi trường.

Xét về góc độ kinh tế, đất màu là một nguồn lực không tái tạo nhanh. Trong khi Nhà nước đang khuyến khích cải tạo đất để phát triển nông nghiệp hữu cơ, thì tại dự án Thụy Phương 2, loại tài nguyên này dường như đang bị đối xử như một loại ‘phế thải’ cần được tống khứ nhanh nhất có thể trong đêm.

Nếu tình trạng này là sự thất thoát tài nguyên có chủ đích, thì đây không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là dấu hiệu của việc lãng phí ngân sách công và trục lợi từ tài nguyên quốc gia.

Cần có cơ chế quản lý trong khâu vận chuyển và bãi đổ thải tránh tiền lệ xấu cho các dự án hạ tầng khác trên địa bàn Thành phố. Ảnh PV.

Đất không chỉ là một đơn vị diện tích phục vụ san lấp mà là một thực thể sống của nền nông nghiệp bền vững. Trong khi cả nước đang nỗ lực chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh, việc để mặc tài nguyên đất màu quý giá bị ‘đánh tráo’ hay thất thoát dưới những danh nghĩa khác nhau không chỉ là sự lãng phí tài sản công mà còn là đòn giáng mạnh vào nỗ lực bảo vệ môi trường.

Sự minh bạch trong quản lý tài nguyên tại dự án hồ Thụy Phương 2 không chỉ là câu chuyện về trách nhiệm đối với ngân sách Nhà nước, mà còn là bài kiểm tra về cam kết của chính quyền trong việc bảo vệ tương lai xanh của Thủ đô.

Tạp chí Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam sẽ tiếp tục thông tin./.