Hình minh họa.

Thực tế hiện nay, tình trạng ô nhiễm asen trong nước uống đã trở thành một vấn đề cấp bách trên quy mô toàn cầu với ước tính hơn 200 triệu người đang đối mặt với những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Mặc dù các nhà máy xử lý nước hiện đại có khả năng loại bỏ kim loại nặng này, nhưng thách thức vẫn tồn tại dai dẳng tại những khu vực nghèo tài nguyên hoặc trong nguồn nước giếng chưa được xử lý triệt để. Nhằm giải quyết bài toán khó khăn đó, nhóm nghiên cứu báo cáo trên tạp chí khoa học ACS Omega đã thiết lập một phương án xử lý tinh gọn dưới hình thức túi lọc loại bỏ asen. Hệ thống này sở hữu ưu thế về mặt kinh tế khi chỉ tiêu tốn khoảng 7 cent Mỹ để làm sạch một lít nước, đồng thời xác lập hiệu suất làm sạch ấn tượng khi loại bỏ hơn 90% các ion asen tồn dư.

Thách thức từ thặng dư asen đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu

Tổ chức Y tế Thế giới đã thiết lập ngưỡng giới hạn an toàn cho nước uống là 10 microgam asen/lít. Tuy nhiên, do quá trình rửa trôi tự nhiên từ một số loại khoáng sản hoặc từ các hoạt động của con người như khai thác mỏ, nồng độ asen trong nước ngầm thường xuyên vượt quá hạn mức quy định. Việc xử lý thặng dư kim loại này thường yêu cầu các hệ thống công nghệ cao và đắt đỏ như thẩm thấu ngược. Tại nhiều khu vực chưa có hệ thống xử lý nước quy mô lớn, điển hình như một số vùng ở Đông Nam Á, mức độ tiếp xúc với asen của người dân vẫn ở ngưỡng báo động. Tình trạng này dẫn đến tỷ lệ ngộ độc asen tăng cao cùng các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng liên quan đến việc phơi nhiễm lâu dài, bao gồm bệnh ung thư và các trở ngại đối với sự phát triển của trẻ em.

Thành viên nhóm nghiên cứu, Vick Tan, nhấn mạnh rằng quyền tiếp cận nước uống sạch không nên phụ thuộc vào khả năng chi trả cho cơ sở hạ tầng tốn kém. Thành quả nghiên cứu cho thấy những vật liệu giá rẻ và đơn giản hoàn toàn có thể được ứng dụng kỹ thuật để tạo ra giải pháp xử lý asen có khả năng mở rộng quy mô. Đây là hướng đi quan trọng nhằm ứng phó với một trong những cuộc khủng hoảng sức khỏe công cộng cấp bách nhất hiện nay. Sự tồn tại của các hạt độc tố không màu, không mùi trong nước ngầm tạo ra một mối đe dọa thầm lặng mà các phương pháp lọc thông thường khó lòng can thiệp hiệu quả nếu thiếu sự hỗ trợ của công nghệ chuyên biệt.

Giải pháp kỹ thuật từ vật liệu tái chế và công nghệ nano

Nhóm nghiên cứu dưới sự dẫn dắt của Adam Braunschweig đã đề xuất phương pháp loại bỏ ion asen khỏi nước uống với quy trình vận hành đơn giản như cách pha một tách trà. Trước đó, các quan sát thực nghiệm đã phát hiện ra rằng các kim loại nặng như asen có xu hướng bám dính tự nhiên vào một số loại túi trà trong quá trình ủ. Từ nền tảng này, các chuyên gia đã tiến hành thiết kế một loại túi lọc chuyên dụng để tối ưu hóa khả năng thu giữ các ion asen. Cấu trúc của túi lọc được hình thành từ sợi cellulose, bên trong tích hợp các hạt nano oxit sắt từ tính và được làm đầy bằng vỏ trứng nghiền mịn. Đây là hai thành phần có đặc tính hấp phụ asen cực kỳ hiệu quả đã được khoa học chứng minh.

Việc kết hợp giữa hạt nano sắt và vỏ trứng nghiền tạo ra một cơ chế tác động kép lên các phân tử độc tố. Các hạt nano sắt từ tính hỗ trợ việc bám dính các ion asen trên bề mặt túi lọc, trong khi thành phần canxi cacbonat có trong vỏ trứng đóng vai trò như một tác nhân hỗ trợ quá trình kết tủa và giữ chặt các hạt kim loại nặng. Sự sắp xếp này giúp chiếc túi lọc nhỏ bé sở hữu diện tích tiếp xúc bề mặt lớn, hỗ trợ tối đa việc thu giữ các chất ô nhiễm ngay cả ở nồng độ cực nhỏ. Phương pháp này không yêu cầu nguồn điện hay các thiết bị vận hành phức tạp, giúp những người dân ở vùng sâu vùng xa có thể tự thực hiện quy trình làm sạch nước ngay tại hộ gia đình một cách chủ động.

Hiệu quả làm sạch và tiềm năng ứng dụng thực tiễn của túi lọc

Kết quả thực nghiệm đã khẳng định khả năng vận hành vượt trội của loại túi lọc nano này. Trong các bài kiểm tra tiêu chuẩn, một túi lọc duy nhất có thể loại bỏ ít nhất 90% ion asen khỏi nguồn nước bị ô nhiễm. Đặc biệt, trong một thử nghiệm kéo dài 6 giờ đồng hồ, hơn 98% hàm lượng asen đã được loại bỏ hoàn toàn khỏi 50 ml nước nhiễm độc. Khi thử nghiệm trên mẫu nước đại diện cho nguồn nước giếng tại Bangladesh, túi lọc đã hỗ trợ giảm nồng độ asen xuống dưới ngưỡng giới hạn an toàn theo quy chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới. Kết quả này tạo ra cơ sở khoa học vững chắc cho việc ứng dụng vật liệu sinh học vào xử lý môi trường.

Một ưu điểm quan trọng khác của túi lọc là khả năng tái sử dụng, giúp tối ưu hóa giá trị kinh tế cho người dùng. Sau khi sử dụng, túi lọc có thể được rửa sạch, xử lý bằng dung dịch kiềm, sấy khô và tái sử dụng tới 5 lần. Mặc dù hiệu suất loại bỏ asen giảm khoảng 20% sau mỗi lần tái chế, nhưng tính năng này vẫn giúp giảm thiểu đáng kể chi phí tổng thể cho quá trình làm sạch nước sinh hoạt. Với mức chi phí chỉ khoảng 7 cent cho mỗi lít nước, giải pháp túi lọc nano giúp tiết kiệm hơn rất nhiều so với các hệ thống lọc nước bằng công nghệ thẩm thấu ngược truyền thống.

Các nhà nghiên cứu khẳng định rằng công trình này đã chứng minh một giải pháp mới có khả năng mở rộng và hiệu quả về mặt chi phí đối với vấn đề sức khỏe toàn cầu. Những nỗ lực tiếp theo của nhóm sẽ tập trung vào việc hoàn thiện quy trình sản xuất để sớm đưa công nghệ này đến với những cộng đồng dân cư đang thực sự có nhu cầu. Việc tận dụng vỏ trứng, một loại phụ phẩm nông nghiệp phổ biến, kết hợp với công nghệ hạt nano sắt từ không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra một hệ thống xử lý nước bền vững. Đây là minh chứng cho việc ứng dụng các vật liệu sẵn có trong tự nhiên để giải quyết những thách thức kỹ thuật phức tạp, hướng tới một tương lai nơi nguồn nước sạch trở nên phổ biến và dễ dàng tiếp cận hơn đối với mọi tầng lớp xã hội.