Hiện nay, bình quân diện tích đất đai trên đầu người thấp; cộng với tập quán thâm canh, chuyên canh, sử dụng không cân đối phân bón, thuốc BVTV; Ô nhiễm đất do sự phát triển của các khu công nghiệp, làng nghề; tác động của biến đổi khí hậu dẫn tới hạn hán, xâm nhập mặn, phèn hóa... đã làm sức khỏe đất bị suy giảm nghiêm trọng.

Phát biểu tại, Hội nghị triển khai Đề án “Nâng cao sức khỏe đất và quản lý dinh dưỡng cây trồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050” do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) đã tổ chức, ngày 18/10/2024 các chuyên gia đã đưa ra những giải pháp và kiến nghị với mục tiêu và kỳ vọng giúp ổn định và nâng cao sức khỏe đất trồng trọt trên cơ sở quản lý dinh dưỡng cây trồng hiệu quả nhằm hạn chế suy thoái đất, nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích đất trồng trọt, góp phần phát triển nông nghiệp xanh, bền vững, carbon thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

TS Nguyễn Đăng Nghĩa.

Theo TS Nguyễn Đăng Nghĩa, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu đất, phân bón và môi trường phía Nam, cho biết, đề án cần khai thác tiềm năng từ các doanh nghiệp về sữa và phân bón, bởi các doanh nghiệp này có nguồn phân bón hữu cơ rất lớn và dành nhiều nghiên cứu để sản xuất các loại phân bón hiệu quả.

Hiện nay, ông Nguyễn Đăng Nghĩa đã soạn thảo 6 bộ công thức phân bón hữu cơ, tuy nhiên, thủ tục kiểm nghiệm công thức phân bón hữu cơ ở Việt Nam còn hạn chế, thời gian xử lý lâu, chi phí cao và quy trình phức tạp. Điều này khiến doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị nhỏ e ngại và cản trở sự phát triển bền vững của ngành phân bón hữu cơ.

Vì vậy, ông Nghĩa mong muốn, Bộ NN&PTNT ủng hộ mạnh mẽ để hỗ trợ về cơ chế chính sách, thủ tục, từ đó khuyến khích nhiều doanh nghiệp tham gia đóng góp cho Đề án.

PGS.TS Cao Việt Hà.

Phát biểu Tham luận tại Hội nghị, PGS.TS Cao Việt Hà, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho biết: Đề án có 4 mục tiêu, trong đó Học viện Nông nghiệp Việt Nam đặt ưu tiên nhất với mục tiêu số 1 và số 4. Đó là "Thực trạng quản lý sức khỏe đất trồng trọt và dinh dưỡng cây trồng" và "Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về sức khỏe đất trồng trọt và dinh dưỡng cây trồng".

Theo bà Hà, về đào tạo con người, phía các Viện nghiên cứu thì có, đó là cấp trên, trong khi ở cấp địa phương thì rất thiếu. Nhiều khi đưa máy móc xuống, ở dưới lại áp dụng không đúng.

"Về dài hạn, chúng ta phải đào tạo từ cơ sở, ít nhất có một người hiểu về phân bón, sức khỏe đất. Người này sẽ là hạt nhân của đề án, từ đó mở rộng ra. Cũng cần các lớp tập huấn ngắn hạn, dài hạn. Đó là về mặt chính sách", PGS.TS Cao Việt Hà phân tích.

Nâng năng suất 10% khó, nhưng giảm chi phí đầu vào bằng áp dụng kỹ thuật lại dễ hơn. Muốn vậy, người nông dân phải hiểu về quan trắc, biết về sức khỏe đất.

Về xây dựng cơ sở dữ liệu, bà Hà đánh giá đây là điều vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, các công trình đang có vẻ "độc lập" với nhau. Ví dụ như năm 2018, chúng ta đã nghiên cứu về đất trồng trọt ở đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. IRRI cũng dự kiến công bố dữ liệu về này.

"Trước thực trạng đó, chúng ta càng cần có bộ dữ liệu quốc gia để tận dụng cả những nghiên cứu của các nơi, các đơn vị", bà Hà bày tỏ. Hiện tại, việc quản lý cơ sở dữ liệu đất đai đang giao cho Bộ Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT), ở địa phương do cấp tỉnh quản lý. Về nguồn thu, Bộ trưởng Bộ TN&MT đang quản lý, dựa trên khung giá do Bộ Tài chính cung cấp. Một phần khác đến từ dịch vụ nông nghiệp.

Bà Hà đề xuất Bộ NN&PTNT và Bộ TN&MT cùng thống nhất với nhau để hướng tới cung cấp cho nông dân. "Tôi tin rằng nông dân sẵn sàng bỏ tiền ra mua app, nếu nó tiện lợi cho họ".

5 năm một lần, Bộ TN&MT sẽ đánh giá dinh dưỡng đất. Sau 10 năm sẽ làm lại khảo sát từ đầu về sức khỏe đất. Trong khi đó, việc nhà nông diễn ra quanh năm, do đó càng cần các nghiên cứu về đất, cần thêm người thu thập số liệu từ các nguồn để tiết kiệm chi phí. Tránh việc nghiên cứu lại đề tài mà cá nhân, tổ chức khác đã làm.

Nâng cao sức khỏe đất và quản lý dinh dưỡng cây trồng để nông nghiệp phát triển bền vững

Ứng dụng công nghệ SOFIX cải thiện “sức khỏe” đất

Bài 2: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cải tạo đất SOFIX

Chuyên gia Phạm Quang Hà.

Cũng trong Hội nghị, chuyên gia Phạm Quang Hà phân tích, sâu xa của Đề án là sức khỏe đất. Ở các nước phát triển, đất rất tốt, các chỉ số chất lượng đất rất giàu. Tất cả các nước "đất giàu" đều ở bán cầu Bắc, một số quốc gia "đất nghèo" như Israel đã thực hiện cải tạo hoang mạc, bán hoang mạc để trở thành "đất giàu", đất tốt. Chúng ta thực hiện nhiệm vụ làm tốt cho sức khỏe đất sẽ đóng góp cho lộ trình nước ta thoát khỏi quốc gia có thu nhập trung bình để tiến lên có thu nhập khá.

“Sức khỏe đất giúp chúng ta sống trên vùng đất đó an lành. Đất ấy sẽ duy trì được vòng tuần hoàn nước, đó là quản lý liên ngành, phục vụ chức năng làm sạch”, chuyên gia Phạm Quang Hà chia sẻ.