Mô hình trồng xen canh dứa, cau, dừa đã chứng minh được hiệu quả kinh tế bền vững tại tỉnh Kiên Giang.

Cùng với các mô hình khác như trồng lúa-tôm, trồng xen canh cây ăn quả, rau màu, nuôi cá nước ngọt, mô hình kinh tế ba tầng sinh thái dứa, cau, dừa ở Kiên Giang đã được đánh giá là thành công về mặt kinh tế và được xem là một phản ứng tích cực trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Gia đình ông Dư Văn Thái, đại diện cho các nông dân chuyển từ trồng lúa sang mô hình mới này tại xã Bình An, huyện Châu Thành, là minh chứng cho sự chủ động và khả năng thích nghi của nông dân trong bối cảnh thời tiết ngày càng không ổn định và biến đổi khí hậu.

Ông Thái, nay đã 76 tuổi, nhớ lại những ngày trước khi chuyển sang mô hình mới, gia đình ông như hầu hết nông dân khác gặp khó khăn do tác động của hạn mặn và mất mùa khi trồng lúa. Lý do để chuyển đổi sang xen canh dứa, cau, dừa trên cùng một diện tích đất, ông Thái chia sẻ rằng cây dứa thấp nên được trồng ở tầng dưới cùng, tầng giữa là dừa và trên cùng là cây cau.

Bằng cách này, ánh nắng mặt trời không cháy trực tiếp lên trái dứa, giúp chúng có da đẹp, hình dạng cân đối và không bị nhọn đầu, từ đó nâng cao giá trị thương phẩm. Nhờ sự bảo vệ của cây dừa và cây cau, ông Thái có thể tận dụng bóng mát tự nhiên để tối ưu hóa sử dụng diện tích đất, thu hoạch được nhiều sản phẩm trên cùng một vùng đất.

Mô hình xen canh dứa, cau, dừa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp gia đình ông Thái và nhiều nông dân khác tại Kiên Giang giảm thiểu rủi ro từ biến đổi khí hậu và tăng cường bền vững cho sản xuất nông nghiệp trong điều kiện khí hậu ngày càng biến đổi khó lường.

Từ năm 2020, gia đình ông Thái đã lắp đặt hệ thống tưới tự động và tự ủ phân hữu cơ để bón cho cây trồng, giúp tiết kiệm chi phí và công sức chăm sóc, từ đó mang lại khoản lợi nhuận đáng kể. Ông Thái cho biết, trồng xen canh dứa, cau, dừa đã giúp gia đình ông có thu nhập ổn định quanh năm. Trái dừa được bán quanh năm, trong khi dứa và cau mỗi năm thu hoạch lần lượt vào mùa, nhờ đó gia đình ông có thể thu về tổng thu nhập dự tính lên tới hơn 1,2 tỷ đồng vào năm 2024.

"Gia đình tôi trồng trên diện tích 3 ha, gồm khoảng 5.000 cây dứa, hơn 500 cây dừa và gần 2.000 gốc cau. Thu nhập từ vườn xen canh dao động từ 900 triệu đến 1,1 tỷ đồng/năm trong những năm qua. Sau khi trừ các chi phí đầu tư, mỗi năm chúng tôi đạt được lợi nhuận khoảng 600 triệu đồng," ông Thái chia sẻ.

Là một trong những hộ gia đình chuyển từ trồng lúa sang mô hình xen canh dứa, cau, dừa tại xã Bình An, huyện Châu Thành, ông Vưu Quốc Cường đánh giá rằng sau gần 7 năm áp dụng, mô hình này mang lại thu nhập bền vững, cao hơn gấp từ 3 đến 4 lần so với trồng lúa.

Gia đình ông Cường, sản xuất trên diện tích 3,5 ha từ khi bắt đầu thu hoạch cây trồng cho trái từ năm 2021 đến nay, đã đạt tổng thu nhập khoảng 1 tỷ đồng/năm từ các loại cây dứa, cau, dừa. Ông Cường chia sẻ rằng trước khi chuyển đổi sang mô hình này, ông không ngờ rằng sẽ đạt được mức thu nhập như hiện tại, chỉ đơn giản mong muốn thay thế hoạt động trồng lúa do vùng đất gặp phải vấn đề nhiễm phèn và mặn, thường xuyên mất mùa. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình đã minh chứng cho sự đúng đắn của định hướng phát triển nông nghiệp của tỉnh.

Ông Cường hy vọng trong tương lai sẽ có sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ các chương trình liên kết bao tiêu và mức giá ổn định, nhằm giúp mô hình kinh tế ba tầng sinh thái dứa, cau, dừa mang lại cuộc sống thịnh vượng hơn cho người dân.

Theo ông Lâm Minh Công, Bí thư Huyện ủy Châu Thành, hiện huyện có khoảng 2.000 ha đất trồng dứa. Để nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh của dứa Tắc Cậu trên thị trường, huyện đã quy hoạch rõ ràng vùng trồng dứa, đưa ra các chính sách hỗ trợ và khuyến khích nông dân chuyển đổi từ trồng lúa và vườn tạp sang trồng dứa phù hợp theo quy hoạch. Đồng thời, huyện cũng đẩy mạnh việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP cho mô hình trồng dứa Tắc Cậu tại xã Bình An, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm.

Dứa Tắc Cậu khác biệt với dứa ở các tỉnh Kiên Giang, Hậu Giang, Long An một phần nhờ vào nỗ lực học hỏi và áp dụng các kỹ thuật chăm sóc cây mới, giúp tăng hiệu suất và chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, việc trồng trên đất được bồi đắp từ phù sa từ sông Cái Bé, Cái Lớn giúp cây dứa hấp thụ nhiều kali tự nhiên, tạo ra trái dứa có hương vị ngọt thanh đặc trưng.

Ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Kiên Giang, đã khẳng định rằng mô hình trồng xen canh dứa, cau, dừa (hay còn gọi là mô hình kinh tế sinh thái ba tầng) đã chứng tỏ được hiệu quả bền vững sau nhiều lần đánh giá. Tỉnh Kiên Giang đặt mục tiêu nhân rộng mô hình này tại các khu vực có điều kiện tự nhiên phù hợp, nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất thích nghi với biến đổi khí hậu.

Trong khi đó, với cây dứa đã phát triển trên 1 thế kỷ, Kiên Giang đã xây dựng thương hiệu dứa Tắc Cậu nổi tiếng không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu sang các thị trường quốc tế. Tại tỉnh này, có hơn 7.000 ha trồng dứa, tập trung chủ yếu tại các huyện Châu Thành, Gò Quao, Giồng Riềng, U Minh Thượng, Vĩnh Thuận, Hòn Đất và Kiên Lương.

Tỉnh Kiên Giang cũng được chọn là vùng sản xuất trọng điểm cho hai loại trái cây chủ lực là dứa và chuối theo Đề án Phát triển cây ăn quả chủ lực của Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phê duyệt năm 2022. Để đảm bảo mô hình sản xuất phát triển bền vững và thích nghi với biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp tỉnh Kiên Giang đã chỉ đạo các đơn vị chức năng tiến hành đánh giá hiệu quả một cách khách quan và kịp thời giải quyết các khó khăn trong sản xuất nông nghiệp. Các giải pháp kỹ thuật như chăm sóc, bảo vệ cây trồng, quản lý nguồn nước và phòng chống sâu bệnh cũng được đưa ra và triển khai một cách hiệu quả.

Đồng thời, ông Toàn cũng nhấn mạnh về sự cần thiết của việc kết nối và hợp tác giữa ngành nông nghiệp với các doanh nghiệp để mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu, từ đó nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân địa phương.