Gia đình bà Phùng Thị Lành, xóm Bản Quang, xã Trà Lĩnh, trồng gần 5.000 m2 dong riềng, do giá thu mua năm nay giảm sâu nên thu nhập sụt giảm đáng kể. Ảnh Quốc Sơn.

Người trồng thấp thỏm đầu ra giữa mùa thu hoạch

Trong những năm qua, cây dong riềng đã mang lại giá trị kinh tế đáng kể, giúp nông dân tại các xã vùng trồng của Cao Bằng có nguồn thu nhập tương đối ổn định, tạo thêm cơ hội giảm nghèo. Nhờ hiệu quả kinh tế cao, nhiều hộ nông dân đã mở rộng diện tích trồng dong riềng, với giá trị sản xuất cao gấp 3 – 4 lần so với trồng các cây ngô, sắn, lạc và một số cây trồng khác trên cùng diện tích canh tác.

Tuy nhiên, trái ngược với những lợi ích từng mang lại, hiện nay người trồng dong riềng tại Cao Bằng đang gặp khó khăn trong khâu tiêu thụ do giá bán giảm sâu. Việc giá dong riềng “lao dốc” đã và đang tác động trực tiếp đến thu nhập, tâm lý sản xuất của người nông dân ở các vùng trồng trọng điểm.

Xóm Bản Quang, xã Trà Lĩnh có hơn 100 hộ dân, tất cả các hộ đều trồng dong riềng; hộ trồng ít cũng trên 1.000 m², hộ trồng nhiều lên tới 6.000 – 7.000 m². Những năm trước, giá thu mua dong riềng ổn định ở mức 2.800 – 3.000 đồng/kg củ tươi, sau khi trừ chi phí sản xuất, mỗi hộ vẫn có thu nhập từ vài chục triệu đến gần trăm triệu đồng mỗi năm. Thế nhưng, năm nay, giá bán giảm mạnh, chỉ còn 1.200 – 1.400 đồng/kg củ tươi, khiến thu nhập của các hộ trồng sụt giảm đáng kể.

Nhiều diện tích dong riềng đã thu hoạch, củ được đóng bao, tập kết ven ruộng hoặc dọc các tuyến đường nhưng chưa có thương lái đến thu mua, khiến người dân không khỏi thấp thỏm lo lắng. Bà Phùng Thị Lành, Trưởng ban Mặt trận xóm Bản Quang, dừng tay thu hoạch dong riềng, cho biết, những năm trước, dong riềng mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân, góp phần quan trọng vào phát triển sinh kế. “Nhưng không rõ nguyên nhân vì sao năm nay giá thu mua chỉ còn 1.200 – 1.400 đồng/kg củ tươi. Trừ các khoản chi phí sản xuất, người trồng gần như không có lãi”, bà Lành chia sẻ.

Theo bà Lành, gia đình bà hàng năm trồng gần 5.000 m² dong riềng. Năm 2024, sản lượng đạt gần 25 tấn củ, bán với giá 2.800 – 3.000 đồng/kg củ tươi, mang lại doanh thu khoảng 76 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí sản xuất vẫn thu lãi gần 50 triệu đồng. Tuy nhiên, năm nay, với mức giá chỉ còn 1.200 – 1.400 đồng/kg củ tươi, nếu bán hết cũng chỉ thu về gần 30 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí sản xuất, lợi nhuận chỉ còn vài triệu đồng và nếu phải thuê thêm nhân công thu hoạch, gia đình không những không có lãi mà còn có nguy cơ thua lỗ. Song năm nay, gia đình vẫn tiếp tục duy trì trồng dong riềng vì so với trồng ngô vẫn cho thu nhập cao hơn trên cùng diện tích canh tác”, bà Lành cho biết thêm.

Ông Trương Phú, xóm Cô Tó B, xã Quang Hán thấp thỏm ngóng chờ thương lái đến thu mua dong riềng. Ảnh Quốc Sơn.

Không chỉ ở xã Trà Lĩnh, tại xóm Bản Tò B và xóm Vững Bền, xã Quang Hán, nhiều nông dân vẫn đang hối hả thu hoạch dong riềng trong không khí trầm lắng. Gia đình ông Trương Phú, xóm Cô Tó B đã trồng dong riềng liên tục 3 năm nay trên diện tích 5.000 m², với sản lượng bình quân khoảng 28 tấn củ/năm. Trước đây, với giá bán 2.800 – 3.000 đồng/kg củ, sau khi trừ các chi phí phân bón, thuê nhân công thu hoạch, gia đình vẫn còn thu lợi khoảng 50 triệu đồng. “Thế nhưng năm nay, giá dong riềng giảm còn 1.200 – 1.400 đồng/kg, trong khi gia đình phải thuê thêm nhân công để thu hoạch, nên sau khi trừ các khoản chi phí, mặc dù không thua lỗ nhưng lợi nhuận hầu như chẳng còn bao nhiêu”, ông Phú chia sẻ.

Còn ở xóm Vững Bền, gia đình ông Bế Trọng Huân là một trong những hộ mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng để thích ứng với điều kiện thực tế. Trước đây, trên diện tích 6.000 m² đất canh tác, gia đình trồng gần 200 cây quýt, mỗi năm doanh thu gần 20 triệu đồng. Tuy nhiên, đến năm 2019, vườn quýt bị nhiễm bệnh, chết hàng loạt, buộc gia đình phải chặt bỏ toàn bộ và chuyển sang trồng ngô. Dù canh tác 2 vụ ngô/năm, nhưng mỗi vụ chỉ mang lại khoảng 7 triệu đồng, hiệu quả kinh tế không cao.

Trước thực tế đó, năm 2024, gia đình ông Huân tiếp tục tìm hướng đi mới khi chuyển 2.000 m²đất trồng ngô sang trồng dong riềng. Nhờ phù hợp với thổ nhưỡng, diện tích này cho thu hoạch gần 15 tấn củ, mang lại doanh thu hơn 40 triệu đồng. Thấy hiệu quả rõ rệt nên năm 2025, gia đình quyết định chuyển toàn bộ diện tích 6.000 m² sang trồng dong riềng.

Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế không như kỳ vọng. Ông Huân cho biết, đến nay gia đình mới thu hoạch được hơn một nửa diện tích, đã bán ra khoảng 12 tấn củ với giá 1.200 đồng/kg. Dự ước tổng sản lượng đạt hơn 30 tấn củ, song do giá dong riềng giảm mạnh nên doanh thu ước chỉ đạt hơn 40 triệu đồng, tương đương với mức thu của 2.000 m² trong năm trước. Sau khi trừ chi phí đầu tư hơn 25 triệu đồng, lợi nhuận chỉ còn khoảng gần 15 triệu đồng, nếu phải thuê nhân công thu hoạch thì lãi chỉ còn vài triệu đồng. Vì vậy, dự kiến năm 2026, gia đình ông chỉ trồng 3.000 – 4.000 m² dong riềng, phần diện tích còn lại quay về trồng ngô kết hợp chăn nuôi để ổn định thu nhập.

Theo Bí thư Đảng uỷ xã Quang Hán, ông Hà Minh Hải, năm 2025, toàn xã trồng hơn 100 ha dong riềng ở hầu hết các xóm, trong đó tập trung trồng nhiều nhất tại khu vực Quang Vinh. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của mưa lũ từ cơn bão số 10 và 11 cuối tháng 9, đầu tháng 10/2025, khoảng 60 ha dong riềng bị ngập úng kéo dài, khiến một phần diện tích bị hư hỏng, phần còn lại giảm năng suất, chất lượng củ.

Sau thiên tai, giá dong riềng tiếp tục giảm sâu, khiến thiệt hại của người trồng càng thêm chồng chất, tác động lớn đến thu nhập và đời sống. Ông Hà Minh Hải cho biết: “Mặc dù giá dong riềng giảm xuống chỉ còn 1.200 – 1.400 đồng/kg củ thì người trồng vẫn có lãi và giá trị sản xuất vẫn cao hơn so với trồng ngô trên cùng diện tích canh tác. Trước những khó khăn về đầu ra và giá cả, xã cũng đã tích cực kết nối với các cơ sở thu mua nhằm tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ cho các hộ trồng dong riềng”.

Gia đình ông Bế Trọng Huân, xóm Vững Bền, xã Quang Hán khẩn trương thu hoạch dong riềng trên diện tích còn lại. Ảnh Quốc Sơn.

Triển khai các giải pháp để ổn định sản xuất

Niên vụ 2025, sản xuất dong riềng trên địa bàn tỉnh Cao Bằng tiếp tục phát triển mạnh, với diện tích trồng được mở rộng tại 26 xã, phường trong tổng số 56 xã, phường toàn tỉnh. So với niên vụ 2024, tổng diện tích dong riềng đạt 1.582,31 ha, tăng 70,2%. Diện tích trồng tập trung chủ yếu tại các xã trọng điểm như Nguyễn Huệ, Ca Thành, Phan Thanh, Thành Công, Hà Quảng, Quảng Uyên, Hạnh Phúc, Quang Hán, Trà Lĩnh, Quang Trung và một số địa phương khác. Năng suất bình quân đạt 554 tạ/ha, tăng gần 12%; sản lượng ước đạt 87.660 tấn, tăng 90,4% so với niên vụ 2024, qua đó góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương và nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, đi cùng với sự gia tăng nhanh về diện tích và sản lượng là những bất cập trong khâu tiêu thụ, thể hiện rõ qua việc giá dong riềng niên vụ 2025 giảm mạnh. Theo ngành nông nghiệp Cao Bằng nguyên nhân chủ yếu là do người dân phát triển diện tích mang tính tự phát, chưa gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu, hợp đồng tiêu thụ hay định hướng điều tiết của cơ quan quản lý. Việc thiếu sự liên kết tiêu thụ bền vững đã dẫn đến tình trạng cung vượt cầu, khiến giá cả sụt giảm mạnh.

Bên cạnh đó, củ dong riềng hiện nay trên địa bàn tỉnh chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô, phụ thuộc lớn vào thương lái, chiếm khoảng 60 – 70% tổng sản lượng dong riềng, đồng thời phụ thuộc vào thị trường ngoài tỉnh. Do vậy, khi thị trường có biến động, giá cả lập tức “lao dốc”. Việc phụ thuộc vào thương lái cũng khiến người trồng phải chờ thu mua trong thời điểm chính vụ, dẫn đến chất lượng củ dong riềng bị ảnh hưởng, làm hàm lượng tinh bột thấp, gia tăng rủi ro tiêu thụ sản phẩm.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng rớt giá dong riềng không chỉ xuất phát từ yếu tố thị trường mà còn bắt nguồn từ đặc điểm sản xuất manh mún, quy mô hộ nhỏ lẻ và hạn chế trong năng lực sơ chế, chế biến. Toàn tỉnh hiện có khoảng 300 hộ gia đình, 6 hợp tác xã và 1 cơ sở chế biến miền dong, tinh bột dong riềng, song phần lớn vẫn sản xuất theo phương pháp thủ công, thiết bị máy móc thiếu đồng bộ, năng lực sản xuất thấp, chưa đa dạng hoá được các sản phẩm từ dong riềng.

Nhiều diện tích dong riềng đã thu hoạch, củ dong được đóng bao, tập kết dọc các tuyến đường nhưng chưa có thương lái đến thu mua. Ảnh Quốc Sơn.

Bên cạnh đó, công tác xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và xúc tiến thương mại chưa được triển khai đồng bộ. Hệ thống bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế khiến nông dân phải bán nhanh, bán rẻ. Ngoài ra, quy hoạch vùng nguyên liệu gắn với chế biến và thu hút đầu tư vào chế biến sâu chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, trong khi việc thiếu thông tin thị trường cũng khiến người trồng dong riềng rơi vào thế bị động trong sản xuất và tiêu thụ.

Trước thực trạng đó, tỉnh Cao Bằng đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm ổn định sản xuất dong riềng. Trước mắt, tỉnh tiến hành rà soát diện tích, sản lượng dong riềng theo từng xã, đánh giá khả năng tiêu thụ làm cơ sở định hướng quy mô sản xuất và quy hoạch vùng trồng dong riềng phù hợp.

Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh phát triển các mô hình liên kết sản xuất – thu mua – chế biến – tiêu thụ dong riềng theo chuỗi giá trị; khuyến khích đầu tư vào chế biến tinh bột, miến dong và đa dạng hoá sản phẩm nhằm giảm áp lực tiêu thụ nguyên liệu thô, nâng cao giá trị gia tăng. Người dân được khuyến cáo không mở rộng diện tích trồng dong riềng tại các khu vực đất dốc, bạc màu, vùng trũng thấp dễ bị ngập úng để đảm bảo chất lượng nguyên liệu và hiệu quả chế biến.

Tỉnh Cao Bằng lựa chọn các hợp tác xã có năng lực làm đầu mối thu mua, sơ chế, chế biến dong riềng tại địa phương; đồng thời đẩy mạnh xây dựng thương hiệu dong riềng Cao Bằng gắn với truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Công tác cung cấp thông tin thị trường, tình hình sản xuất, thời điểm thu hoạch và năng lực chế biến được tăng cường để phục vụ kết nối tiêu thụ và điều hành chung. Cùng với đó, tỉnh tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút đầu tư chế biến sâu, phát triển vùng nguyên liệu gắn với thị trường tiêu thụ, qua đó tháo gỡ khó khăn cho nông dân, từng bước ổn định sản xuất, hạn chế tình trạng “được mùa, mất giá’, hướng tới phát triển bền vững.

Dù giá thu mua dong riềng năm 2025 giảm mạnh, hiện phổ biến ở mức 1.200 – 1.400 đồng/kg củ và giá tinh bột dong dao động ở mức 11.000 – 14.000 đồng/kg, song giá trị sản xuất vẫn đạt khoảng 70 – 80 triệu đồng/ha, cao hơn 10 – 20 triệu đồng/ha so với trồng ngô, sắn, lạc và một số cây trồng khác trên cùng diện tích canh tác. Ngành nông nghiệp Cao Bằng tiếp tục phối hợp với chính quyền cơ sở tuyên truyền, khuyến cáo người dân ổn định diện tích dong riềng hiện có; khuyến khích các hợp tác xã tham gia liên kết theo chuỗi giá trị, phát triển vùng nguyên liệu dong riềng theo hướng bền vững. Mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh đạt khoảng 2.000 ha dong riềng, gắn với nâng cao năng lực chế biến và ổn định thị trường tiêu thụ.