Xã Nguyễn Huệ ( Cao Bằng) có 320 hộ trồng gần 250 ha cây dong riềng. Năm 2025, sản lượng đạt trên 16.000 tấn củ.

Người “truyền lửa” ở bản Mông Pàn Kèng

Pàn Kèng là một xóm nhỏ của người Mông, nằm chênh vênh trên sườn núi cao của xã Nguyễn Huệ. Đất ở đây khô khát, quanh năm chỉ trồng cây sắn. Cuộc sống của bà con bao đời nay chỉ quẩn quanh trên những triền đồi đất bạc, cái nghèo, cái đói cứ thế dai dẳng đeo bám.

Nhưng Pàn Kèng của hôm nay đã khác. Hơn 5 ha dong riềng đang vào mùa thu hoạch củ. Người thắp lên ngọn lửa để trồng cây bản địa này, là chị Sùng Thị Lý, một đảng viên người Mông nhỏ bé nhưng có ý chí kiên cường.

Chúng tôi gặp chị Lý khi chị đang cùng các chị em trong xóm nghỉ tay thu hoạch, thấm những giọt mồ hôi cò vương trên vầng trán, chị Lý chia sẻ “Mấy năm trước, người dân chúng tôi khổ lắm, không biết chuyển đổi làm nghề gì để có tiền cho con cái ăn học. Đất đồi bạc màu, trồng cây ngô thì vất vả mà thu chẳng được bao nhiêu”. Chị Lý chỉ tay về phía đám rẫy cũ của gia đình “Cái đám rẫy kia, ngày trước tôi trồng 2 kg giống ngô, cuối năm thu về cũng chỉ đủ cho đàn gà ăn 2 tháng. Còn mình thì vẫn thiếu ăn, thiếu mặc”.

Nỗi trăn trở ấy cứ lớn dần, đến khi chị được Đảng ủy xã tuyên truyền về việc chuyển đổi cây trồng. Cây dong riềng được giới thiệu là loại cây chịu hạn tốt, hợp với đất đồi. Với tinh thần “đảng viên làm trước để quần chúng học tập làm theo”, chị Lý mạnh dạn chuyển đổi 300 m² đất trồng ngô sang trồng dong riềng. “Ban đầu cũng lo lắm, nhưng mình không làm, không thử, thì ai dám làm theo. Mình cứ làm, làm cho tốt vào. Chị Lý nói. Và rồi, vụ thu hoạch đầu tiên, chị Lý thu về 20 triệu đồng. Vụ sau, chăm sóc tốt hơn, chị thu được 30 triệu đồng. Số tiền này, với người dân Pàn Kèng, là một nguồn thu lớn.

Câu chuyện của chị Sùng Thị Lý như một ngọn lửa lan đi khắp bản. Chị em trong xóm, những người trước đây chỉ quanh quẩn với góc bếp, giờ bảo nhau cùng trồng dong riềng. Từ vài chục đến hàng trăm m² trồng thử, Pàn Kèng giờ đã có cả một vùng trồng dong riềng xanh mướt.

Anh Chu Văn Tiến chia sẻ “Thấy chị Lý trồng được, tôi cũng muốn trồng thử. Xóm chúng tôi bây giờ nhiều người trồng lắm. Vừa rồi tôi đào được ít củ để làm giống. Năm tới, tôi đăng ký trồng thêm 2.000 m² nữa. Đất ở đây khô cằn, nhưng trồng dong riềng lại tốt và cho củ nhiều. Nếu có nhiều giống, bà con sẽ trồng nhiều hơn nữa”.

Nếu như ở Pàn Kèng, cây dong riềng là cây trồng mới, thì ở xóm Đông Sàng, đó là một "lối thoát" sau nhiều năm loay hoay tìm lối thoát nghèo. Anh Lầu Văn Pá đầu tư trồng đủ loại: mận tam hoa, lê, xoài… Nhưng do mùa khô hạn, thiếu nước, cây trồng chết dần. Không nản chí, thấy các xóm lân cận người ta trồng dong riềng trên đất đồi mọc xanh tốt, anh quyết định chuyển toàn bộ diện tích cây ăn quả sang trồng dong riềng. “Năm ngoái là năm đầu tiên tôi trồng 6.000 m² dong ruêng, thu hoạch cho củ to, bán được tiền, tôi mừng lắm. Năm nay, tôi trồng thêm 1.000 m². Gia đình tôi giờ phần lớn đất canh tác chuyển sang trồng dong riềng rồi”. Anh Lầu cho biết. Vụ năm ngoái, gia đình anh Pá thu về hàng chục triệu đồng, số tiền mà trước đây anh có mơ cũng không thấy.

Năng suất dong riềng vụ đông xuân năm 2025 của xã Nguyễn Huệ ước đạt trên 600 tạ củ/ha, giá thu mua từ 2.400 – 3.000 đồng/kg củ tươi, cho giá trị kinh tế ước hơn 41 tỷ đồng.

Mở rộng vùng trồng, nâng tầm sản phẩm

Tại xóm Lũng Cút, ông Vi Văn Học, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng xóm, là người đi đầu áp dụng kỹ thuật vào canh tác. Gia đình ông Học mạnh dạn chuyển hơn 600 m² đất khô cằn sang trồng dong riềng. Ông đã áp kỹ thuật canh tác mà mình được tập huấn, như nguyên tắc bón phân “4 đúng”: đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng cách.

Nhờ tuân thủ đúng kỹ thuật, diện tích dong riềng của gia đình ông Học luôn xanh tốt, thu hoạch cho củ to đều. Năm ngoái, chỉ với 600 m², gia đình ông thu trên 20 tấn củ, với giá bán ổn định, trừ hết chi phí, ông thu hơn 60 triệu đồng.

Với vai trò là người đứng đầu xóm, ông Học vận động, khuyến khích mọi người trong xóm tận dụng đất, trồng tập trung. Đến nay, cả xóm Lũng Cút trồng được 13,5 ha dong riềng. “Năm tới, xóm vận động bà con tận dụng hết diện tích đất canh tác để trồng dong riềng, tăng thêm thu nhập. Giờ đã có đường ô tô do Nhà nước và nhân dân cùng làm đến tận vùng canh tác, nên củ dong riềng của bà con được thương lái đưa xe máy, xe ô tô vào tận xóm thu mua, bà con không còn vất vả gùi ra ngoài bán nữa. Bà con phấn khởi, yên tâm mở rộng sản xuất”. Ông Học hồ hởi cho biết.

Hiệu quả kinh tế đem lại của cây dong riềng trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở xã Nguyễn Huệ đã và đang được khẳng định. Ông Hầu Văn Khánh, Chủ tịch UBND xã Nguyễn Huệ cho biết "Toàn xã hiện đã phát triển được gần 250 ha cây dong riềng, với 320 hộ dân tham gia trồng. Năm 2024, sản lượng đạt trên 12.000 tấn. Năm 2025, bà con áp dụng kỹ thuật tốt, năng suất bình quân ước trên 600 tạ/ha, dự kiến sản lượng toàn xã sẽ đạt trên 16.000 tấn. Với giá thu mua ổn định tại chỗ từ 2.400 – 3.000 đồng/kg, giá trị kinh tế ước đạt hơn 41 tỷ đồng”.

Theo ông Khánh, xã xác định cây dong riềng là cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế nông nghiệp của xã. Xã tiếp thục tăng cường tuyên truyền bà con mở rộng diện tích trồng. Đồng thời phối hợp với các cơ quan chuyên môn, các doanh nghiệp để cung cấp giống chất lượng, tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật. Xã bố trí nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số để hỗ trợ người dân trồng và nhân rộng các giống dong riềng chất lượng.

Miến dong Án Lại, xã Nguyễn Huệ đạt sản phẩm OCOP 3 sao.

"Xã tiếp tục triển khai các mô hình trồng dong riềng hữu cơ và nâng tầm sản phẩm OCOP 3 sao “Miến dong Án Lại” đã đạt được, xây dựng nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, đảm bảo chất lượng, an toàn môi trường để phát triển bền vững”. Ông Khánh dự kiến kế hoạch. Miến dong Án Lại giờ đã có thương hiệu, có bao bì đẹp, đủ tiêu chuẩn tiếp tục đi vào các siêu thị, vươn ra các thị trường ngoài tỉnh, như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh phía Nam.

Cây dong riềng đã khẳng định được vị thế trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, trở thành cây trồng chủ lực có tiềm năng phát triển sản xuất sản phẩn nông sản hàng hoá giá trị kinh tế của xã Nguyễn Huệ. Phát triển trồng cây dong riềng mở ra hướng đi cho phát triển kinh tế nông thôn, giúp nông dân vùng trồng nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế, thực hiện giảm nghèo và vươn lên làm giàu bền vững.