Nông nghiệp hữu cơ - Căn cốt kiến tạo môi trường sống bền vững

Phát triển nông nghiệp hữu cơ là một lựa chọn mang tính xu hướng và tất yếu.Ảnh minh hoạ

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và áp lực bảo đảm an ninh lương thực đang đặt ra ngày càng cấp thiết, phát triển nông nghiệp hữu cơ không còn là một lựa chọn mang tính xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sinh thái, tuần hoàn và phát triển bền vững. Không chỉ tạo ra thực phẩm an toàn, nông nghiệp hữu cơ còn góp phần phục hồi hệ sinh thái, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Từ yêu cầu của thực tiễn phát triển

Trong nhiều thập niên, nông nghiệp thâm canh với việc gia tăng sử dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học và các chất kích thích sinh trưởng đã góp phần nâng cao sản lượng, đáp ứng nhu cầu lương thực ngày càng tăng. Tuy nhiên, đi cùng với thành tựu đó là những hệ lụy môi trường ngày càng hiện hữu.

Tại nhiều địa phương, đất nông nghiệp đang có dấu hiệu suy giảm độ phì nhiêu. Ảnh minh hoạ

Tại nhiều địa phương, đất nông nghiệp có dấu hiệu suy giảm độ phì nhiêu, mất cân bằng dinh dưỡng, nguồn nước mặt và nước ngầm chịu áp lực ô nhiễm; đa dạng sinh học trong hệ sinh thái đồng ruộng bị thu hẹp. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất mà còn tác động đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng môi trường sống.

Trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững, nông nghiệp hữu cơ đang được xem là một trong những giải pháp căn cơ nhằm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường. Nông nghiệp hữu cơ không đơn thuần là việc thay thế phân hóa học bằng phân hữu cơ mà là một hệ thống sản xuất dựa trên nguyên tắc tôn trọng quy luật tự nhiên, duy trì cân bằng sinh thái, tuần hoàn tài nguyên và hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đến môi trường.

Bảo vệ đất – bảo vệ nền tảng của sự sống

Đất là tư liệu sản xuất đặc biệt và là nền tảng của mọi hoạt động nông nghiệp. Tuy nhiên, quá trình canh tác phụ thuộc quá mức vào hóa chất trong thời gian dài đã khiến nhiều vùng đất bị thoái hóa, chai cứng và suy giảm hoạt động sinh học.

Canh tác hữu cơ hướng tới việc nuôi dưỡng đất thay vì chỉ nuôi cây. Việc sử dụng phân hữu cơ, phụ phẩm nông nghiệp ủ hoai, chế phẩm vi sinh cùng các biện pháp canh tác tự nhiên giúp tăng hàm lượng chất hữu cơ trong đất, cải thiện kết cấu, tăng khả năng giữ nước và phục hồi hệ vi sinh vật có lợi.

Khi đất khỏe, cây trồng có khả năng sinh trưởng tự nhiên tốt hơn

Khi đất khỏe, cây trồng có khả năng sinh trưởng tự nhiên tốt hơn, giảm phụ thuộc vào đầu vào hóa học, từ đó tạo nên hệ thống sản xuất ổn định và bền vững hơn trước những biến động của thời tiết và khí hậu.

Giảm áp lực ô nhiễm nguồn nước và không khí

Môi trường nước đang chịu tác động đáng kể từ hoạt động sản xuất nông nghiệp. Dư lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo dòng chảy bề mặt hoặc ngấm xuống tầng nước ngầm làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm lâu dài.

Trong khi đó, sản xuất hữu cơ kiểm soát chặt chẽ đầu vào, ưu tiên sử dụng các chế phẩm sinh học và kỹ thuật canh tác thân thiện với môi trường. Điều này góp phần giảm lượng chất ô nhiễm phát tán ra tự nhiên, đồng thời duy trì khả năng tự làm sạch của hệ sinh thái.

Tình trạng đốt rơm rạ sẽ gây nên ô nhiễm môi trường

Không chỉ vậy, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để tái chế thành phân hữu cơ còn góp phần giảm tình trạng đốt rơm rạ, hạn chế phát thải khí nhà kính và bụi mịn – những yếu tố đang ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí ở nhiều khu vực nông thôn.

Gìn giữ đa dạng sinh học – Mục tiêu tăng trưởng xanh

Một môi trường sống lành mạnh không thể tách rời sự hiện diện của đa dạng sinh học. Mô hình sản xuất hữu cơ tạo điều kiện cho các loài thiên địch, côn trùng thụ phấn, vi sinh vật và các mắt xích sinh học tự nhiên cùng tồn tại và phát triển. Đây là yếu tố giúp đồng ruộng duy trì khả năng tự điều tiết dịch hại, giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật.

Thực tế cho thấy, tại nhiều vùng sản xuất hữu cơ, sự phục hồi của hệ sinh thái đồng ruộng đã góp phần nâng cao khả năng chống chịu của cây trồng, đồng thời tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp.

Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát triển nền nông nghiệp sinh thái, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong lộ trình đó, nông nghiệp hữu cơ được xác định là một trong những cấu phần quan trọng.

Tăng trưởng xanh đang là định hướng của nhiều vùng sản xuất nông nghiệp

Việc giảm sử dụng vật tư hóa học, tăng tái sử dụng tài nguyên, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và gia tăng khả năng hấp thụ carbon trong đất không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tạo ra động lực mới cho tăng trưởng nông nghiệp chất lượng cao. Đồng thời, sự phát triển của nông nghiệp hữu cơ còn mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu nông sản, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh đang ngày càng gia tăng trên thị trường trong nước và quốc tế.

Chung tay kiến tạo môi trường sống từ trong sản xuất

Để nông nghiệp hữu cơ phát triển thực chất, cần sự vào cuộc đồng bộ từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức khoa học và cộng đồng người sản xuất. Trong đó, việc hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ chuyển đổi, phát triển thị trường tiêu thụ, xây dựng chuỗi giá trị và nâng cao nhận thức của người dân sẽ đóng vai trò quyết định. Bảo vệ môi trường sống không bắt đầu từ những giải pháp quá lớn lao, mà bắt đầu từ chính cách con người sản xuất và tiêu dùng mỗi ngày.

Đầu tư cho nông nghiệp hữu cơ chính là đầu tư cho một môi trường sống xanh, lành mạnh và bền vững.

Nông nghiệp hữu cơ vì thế không chỉ là một mô hình kinh tế nông nghiệp mà còn là một lựa chọn phát triển văn minh, thể hiện trách nhiệm với tài nguyên thiên nhiên và các thế hệ tương lai. Đầu tư cho nông nghiệp hữu cơ hôm nay chính là đầu tư cho một môi trường sống xanh hơn, an toàn hơn và sự phát triển bền vững của tương lai./.