Tượng Kra Kom ( tượng nhà mồ) dầm mưa dãi nắng canh gác cho ngôi mả

Khi nhắc đến Tây Nguyên, thường gợi lên hình ảnh của những dãy núi cao vút, những thảo nguyên bát ngát, nơi sinh sống của những bộ tộc dân tộc vùng này, nơi phát triển các nền văn hóa đặc trưng.

Nghi lễ được bắt đầu bởi già làng

Lễ Bỏ Mả, hay còn gọi là hội Pơ Thi, là một trong những nghi lễ quan trọng và lớn nhất đối với người dân tộc Jarai. Theo tín ngưỡng của họ, linh hồn của người chết vẫn tiếp tục tồn tại và du hành giữa thế giới của họ và thế giới âm. Do đó, hàng ngày, người sống vẫn dành thời gian thăm viếng mộ, làm sạch và cung cấp thức ăn cho linh hồn đã ra đi. Chỉ qua lễ hội Pơ Thi, khi họ tháo dỡ ngôi mộ cũ và xây dựng một ngôi mộ mới, lớn hơn và đẹp đẽ hơn, linh hồn mới có thể được giải thoát, chuyển hướng sang một thế giới mới một cách dịu dàng.

Đối với người Gia Rai, lễ bỏ mả là dịp thể hiện tình cảm, trách nhiệm của người đang sống với người đã khuất

Trong lễ hội này, tất cả mọi người trong làng đều cùng nhau đóng góp và tham gia tạo ra một không gian lễ hội đầy màu sắc với các hoạt động văn hóa đặc trưng như múa cồng chiêng, múa xoang, điêu khắc tượng nhà mồ và xây dựng nhà mồ. Suốt thời gian của lễ hội, các nồi rượu không ngừng được đổ lại, tiếng cồng chiêng vang lên vang vọng qua đêm, các vòng xoang không ngừng xoay, các bước chân nhịp nhàng, tay nắm tay, tạo ra một bước nhảy đồng đều, điều đó cho thấy sự gắn kết và đoàn kết của cộng đồng. Cảm giác của người tỉnh và người say, người thức và người ngủ, người sống và người chết dường như đã trở nên mờ nhạt trong lễ hội này.

Trai làng bôi bùn đất, đeo mặt nạ hoá trang thành Bram (hồn ma) nhảy múa trong lễ Pơ thi

Sự náo nhiệt của lễ hội Pơ Thi đạt đến đỉnh điểm khi những chàng trai trần truồng bất ngờ xuất hiện từ trong rừng, cơ thể phủ đầy bùn đất, khuôn mặt che kín dưới những chiếc mặt nạ kỳ quái (bram). Trong hình dáng và bề ngoại "lạ lùng" của họ, họ trở thành biểu tượng của những linh hồn đã ra đi, tham gia vào cuộc vui của mọi người trước khi chia tay vĩnh viễn. Như những cơn gió thoáng qua, họ cũng nhanh chóng biến mất vào bóng tối như chưa từng tồn tại.

Bram (hồn ma) là một trong những nét văn hoá độc đáo đồng bào dân tộc Gia Rai

Khi lễ hội Pơ Thi kết thúc, người chết trở thành các Atâu và trở về với thế giới của họ, được bảo vệ bởi các Bram. Lễ hội Pơ Thi như một nghi lễ khởi đầu cho vòng luân hồi không ngừng.

Sau khi nghi lễ kết thúc cũng là lúc buôn làng cùng nhau đem tiếng cồng chiêng hoà vào giai điệu của núi rừng

Pơ Thi không chỉ là một sự kiện đơn thuần là cuộc chia ly giữa người sống và người đã khuất, mà nó còn là một Lễ hội văn hóa thực sự của người Jarai ở Tây Nguyên, nơi mà những nét văn hóa đặc sắc nhất được thể hiện. Bảo tồn và duy trì Pơ Thi không chỉ đồng nghĩa với việc bảo tồn và duy trì một phần không thể tách rời của văn hóa truyền thống của người Jarai.