Cây thuốc lào Tiên Lãng còn được gọi là "Tương tư thảo".

Tiên Lãng, một huyện nằm ở phía Tây Nam thành phố Hải Phòng, được thiên nhiên ưu ái ban tặng những điều kiện lý tưởng cho cây thuốc lào phát triển. Đất đai nơi đây là phù sa màu mỡ được bồi đắp từ hệ thống sông Văn Úc, sông Thái Bình, cùng với khí hậu nhiệt đới gió mùa đặc trưng, độ ẩm cao, tạo nên một môi trường sinh trưởng hoàn hảo cho cây thuốc lào. Chính những yếu tố tự nhiên này đã góp phần tạo nên chất lượng vượt trội, hương vị đặc trưng mà không nơi nào có được. Cây thuốc lào Tiên Lãng không chỉ đơn thuần là một loại cây trồng, mà nó còn được ví như "con đẻ" của vùng đất và bàn tay cần cù của người dân Tiên Lãng.

Nghệ thuật trồng trọt và chế biến thuốc lào Tiên Lãng

Để có được những sợi thuốc lào vàng óng, thơm lừng và đậm đà hương vị, người dân Tiên Lãng đã phải trải qua một quy trình trồng trọt và chế biến vô cùng công phu và tỉ mỉ, được đúc rút qua nhiều thế hệ. Đây không chỉ là công việc mưu sinh mà còn là một nghệ thuật.

Quá trình bắt đầu từ khâu chọn giống. Giống thuốc lào Tiên Lãng thường là loại địa phương, có sức sống tốt và cho năng suất, chất lượng cao. Đất trồng được làm rất kỹ, phơi ải, bón phân hữu cơ để đảm bảo độ tơi xốp và dinh dưỡng cần thiết. Sau khi gieo hạt, cây con được chăm sóc cẩn thận, tỉa bỏ những lá sâu bệnh, tưới đủ nước và bón phân đúng thời điểm. Đến khi cây trưởng thành, những lá thuốc to, xanh non và dày dặn nhất sẽ được chọn để thu hoạch.

Giai đoạn quan trọng nhất, quyết định đến đẳng cấp của thuốc lào Tiên Lãng, chính là khâu sơ chế và ủ thuốc. Lá thuốc sau khi thu hoạch sẽ được rửa sạch, thái thành từng sợi nhỏ đều tăm tắp, đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm của người thợ. Sợi thuốc sau đó được phơi héo trong bóng râm, tránh ánh nắng trực tiếp gay gắt để không làm mất đi tinh dầu tự nhiên.

Tiếp đến là công đoạn ủ thuốc – bí quyết riêng của người Tiên Lãng. Sợi thuốc được ủ trong những chum, vại lớn hoặc hầm kín, trong một khoảng thời gian nhất định và dưới sự kiểm soát chặt chẽ về độ ẩm, nhiệt độ. Quá trình ủ này giúp sợi thuốc lên men tự nhiên, chuyển hóa các chất, làm giảm độ hắc, tăng độ êm và làm dậy lên mùi hương đặc trưng. Người thợ ủ thuốc phải có kinh nghiệm lâu năm, "ngửi" mùi, "cảm nhận" độ ẩm để biết khi nào thuốc đạt độ "chín" hoàn hảo, cho ra màu vàng cánh gián đặc trưng và hương thơm mê hoặc. Công đoạn này chính là "linh hồn" tạo nên chất lượng và danh tiếng cho thuốc lào Tiên Lãng.

Lá thuốc lào khi được say thành sợi và được phơi héo trong bóng râm.

Hương vị "Tương Tư Thảo" gây say lòng người

Khi thưởng thức thuốc lào Tiên Lãng, người hút sẽ cảm nhận được một hương vị độc đáo, khó lẫn. Ngay từ hơi thuốc đầu tiên, một cảm giác the mát nhẹ nhàng lan tỏa đầu lưỡi, sau đó là vị cay nồng đặc trưng, nhưng không hề gắt, mà lại êm dịu, lắng đọng. Khói thuốc trắng ngần, vấn vít trong không gian, mang theo mùi thơm ngai ngái của đất, của nắng, của gió Tiên Lãng.

Cái đặc biệt của thuốc lào Tiên Lãng nằm ở chỗ nó tạo ra một cảm giác "say" nhưng không "sốc". Người hút sẽ cảm thấy lâng lâng, đầu óc quay cuồng một chút, nhưng sau đó lại nhanh chóng trở nên tỉnh táo, thư thái, mọi muộn phiền dường như tan biến theo làn khói. Chính vì vậy, người ta mới gọi nó là "tương tư thảo" – thứ cây khiến người ta nhớ nhung, vương vấn, muốn được thưởng thức mãi.

Thuốc lào Tiên Lãng thường được hút bằng điếu cày, một dụng cụ đơn giản nhưng lại là biểu tượng của thú vui này. Âm thanh "điếu cày rít" quen thuộc, kết hợp với hương khói bay lên, tạo nên một không gian thư giãn rất riêng. Người ta thường ngồi bên ấm trà xanh, nhâm nhi từng hơi thuốc lào Tiên Lãng, cùng bạn bè, hàng xóm sẻ chia những câu chuyện thường nhật, gác lại mọi lo toan. Đó không chỉ là thú vui cá nhân mà còn là một nét văn hóa cộng đồng, gắn kết con người.

Di sản và tương lai của "thủ phủ" thuốc lào

Thuốc lào Tiên Lãng không chỉ là một sản phẩm kinh tế quan trọng của huyện mà còn là một di sản văn hóa cần được bảo tồn và phát huy. Nó gắn liền với đời sống, tập quán và tinh thần của người dân Tiên Lãng qua bao thế hệ. Rất nhiều gia đình ở Tiên Lãng đã duy trì nghề trồng và chế biến thuốc lào từ đời này sang đời khác, xem đó là niềm tự hào và nguồn sống chính.

Trong bối cảnh hiện đại, dù có nhiều thú vui và hình thức giải trí mới, thuốc lào Tiên Lãng vẫn giữ được vị trí nhất định trong lòng những người yêu mến. Nhiều du khách khi đến Hải Phòng đều tìm mua thuốc lào Tiên Lãng làm quà, như một cách để trải nghiệm và mang về hương vị đặc trưng của vùng đất cảng. Các nhà sản xuất cũng đang nỗ lực cải tiến kỹ thuật, đóng gói sản phẩm một cách chuyên nghiệp hơn, nhằm nâng cao giá trị và đưa thuốc lào Tiên Lãng vươn xa hơn nữa, đồng thời vẫn giữ được những nét truyền thống, mộc mạc vốn có.

Tuy nhiên, như bất kỳ sản phẩm nào liên quan đến thuốc lá, việc sử dụng thuốc lào cũng cần có sự điều độ và hiểu biết. Người dùng cần ý thức được tác động của nó đến sức khỏe để có những lựa chọn phù hợp, đảm bảo an toàn cho bản thân và cộng đồng.

Tiên Lãng không chỉ là nơi sản xuất thuốc lào, mà còn là nơi lưu giữ và phát huy một nét văn hóa độc đáo. Thuốc lào Tiên Lãng, với danh xưng "tương tư thảo", đã vượt ra khỏi giới hạn của một sản phẩm nông nghiệp đơn thuần, trở thành một phần không thể thiếu trong tâm hồn và ký ức của những ai đã từng "phải lòng" nó, khẳng định vị thế vững chắc của Tiên Lãng là thủ phủ thuốc lào của Việt Nam./.