Xây dựng sai phép trên đất nông nghiệp có thể sẽ làm phá vỡ kết cấu đất, giảm độ phì nhiêu, thoái hóa đất và ô nhiễm đất.

Việc tự ý xây dựng công trình trên đất nông nghiệp cho dù là nhà ở, nhà xưởng, quán ăn, kho bãi hay công trình tôn giáo… đều là dấu hiệu của hành vi sử dụng đất sai mục đích khi chưa được phép của cơ quan có thẩm quyền. Hành vi này không chỉ là vi phạm pháp luật mà còn gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế, môi trường, xã hội và quản lý nhà nước.

Đất nông nghiệp là tài nguyên quý giá, dùng để trồng trọt, chăn nuôi, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia,… Khi bị sử dụng trái phép để xây dựng, sử dụng sai mục đích sẽ làm diện tích đất canh tác bị thu hẹp, ảnh hưởng đến năng suất và kế hoạch sản xuất nông nghiệp lâu dài. Hành vi này sẽ làm giảm sản lượng lương thực, gây thiếu hụt nguồn cung nông sản và làm gia tăng nhập khẩu nông phẩm.

Quá trình xây dựng thường đi kèm với san lấp mặt bằng, đổ bê tông, chôn lấp rác thải xây dựng… làm phá vỡ kết cấu đất, giảm độ phì nhiêu, thoái hóa đất và ô nhiễm đất, làm mất dần khả năng sản xuất nông nghiệp. Nghiêm trọng hơn là nguy cơ đất không thể tái canh tác, ngay cả khi đã tháo dỡ công trình.

Đất nông nghiệp có vai trò hấp thụ nước mưa, điều hòa khí hậu. Khi bị bê tông hóa trái phép, lượng nước mưa không thể thấm vào lòng đất nên dễ gây nên tình trạng ngập úng cục bộ, ô nhiễm nguồn nước, và gia tăng áp lực lên hệ thống thoát nước đô thị. Từ đó, môi trường sinh thái sẽ bị phá vỡ, ảnh hưởng đến chất lượng sống của mọi người dân.

Một công trình có dấu hiệu xây dựng sai phép đang tồn tại trên đất nông nghiệp ở xã Lộc Điền, huyện Phú Lộc, Thành phố Huế.

Sự tồn tại các công trình xây dựng trái phép sẽ làm phá vỡ quy hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt. Điều này khiến các cơ quan quản lý gặp nhiều khó khăn trong kiểm soát phát triển hạ tầng, giao thông, trường học, y tế... Hiện tượng đô thị hóa thiếu bền vững sẽ tạo áp lực cho chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý.

Hầu hết, các công trình xây dựng trái phép không tuân thủ quy chuẩn xây dựng, phòng cháy chữa cháy hoặc an toàn lao động, đặc biệt là nhà xưởng, quán ăn, điểm kinh doanh… Tạo ra nhiều nguy cơ tiềm ẩn, nhiều rủi ro về cháy nổ, tai nạn và sẽ gây thiệt hại lớn về người và tài sản.

Nhà thờ họ Trần Thọ, huyện Cam Lộ - một công trình xây dựng vi phạm pháp luật về đất đai, hiện vẫn chưa được xử lý dứt điểm.

Khi hành vi xây dựng trái phép không bị xử lý nghiêm hoặc được hợp thức hóa sau thời gian dài, sẽ tạo tâm lý “làm trước, xin sau” tạo tiền lệ xấu, gây mất trật tự pháp luật, dễ khiến người dân khác làm theo, phá vỡ nguyên tắc “thượng tôn pháp luật”. Gây nên việc khó kiểm soát vi phạm, làm suy giảm hiệu lực của hệ thống quản lý nhà nước.

Theo quy định tại Luật Đất đai 2024 và Nghị định 123/2024/NĐ-CP, người tự ý chuyển mục đích sử dụng đất và xây dựng trái phép có thể bị: Phạt tiền lên đến 200 triệu đồng; Buộc tháo dỡ công trình vi phạm; Buộc khôi phục hiện trạng đất ban đầu; Buộc nộp lại lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm...

Ngoài ra, việc xây dựng trái phép có thể gây ảnh hưởng đến những người xung quanh như lấn ranh giới, chắn lối đi, cản trở dòng chảy, hoặc gây tiếng ồn, ô nhiễm… sẽ rất dễ dẫn đến tình trạng tranh chấp đất đai, kiện tụng kéo dài, gây mâu thuẫn trong cộng đồng xã hội.

Việc tự ý xây dựng công trình trên đất nông nghiệp là dấu hiệu của hành vi vi phạm pháp luật, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế, môi trường và xã hội. Người dân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về đất đai, đặc biệt là tuân thủ các quy định về mục đích sử dụng đất.

Mọi hành vi chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc xây dựng công trình đều phải được thực hiện đúng trình tự, được sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền để đảm bảo tính pháp lý và tránh rủi ro không đáng có./.