Hiện cả nước có khoảng 175.000 ha diện tích trồng dừa - Ảnh minh họa.

Ngành dừa Việt Nam, dù được mệnh danh là "tỷ đô", đang đối mặt với nhiều thách thức để thực sự bứt phá trên thị trường quốc tế. Điểm nghẽn cốt lõi nằm ở khâu chế biến sâu, đặc biệt là các sản phẩm giá trị gia tăng như sữa dừa. Mặc dù kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đã đạt trên 900 triệu USD năm 2023, vượt 1 tỷ USD năm 2024, nhưng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu còn rất khiêm tốn.

Bài toán nguyên liệu cũng đòi hỏi lời giải cấp thiết. Để đáp ứng các đơn hàng lớn, cần đảm bảo nguồn cung dừa ổn định về số lượng (khoảng 1,6 triệu tấn/năm), đồng đều về chất lượng và kích cỡ. Hiện cả nước có khoảng 175.000 ha diện tích trồng dừa. Điều này đặt ra yêu cầu liên kết chặt chẽ giữa các hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp, cùng với đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu, nhất là tại tỉnh Bến Tre chiếm trên 78.000 ha diện tích trồng dừa. Tuy nhiên, tình trạng "được mùa mất giá" và cạnh tranh không lành mạnh từ thương lái đang cản trở việc xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.

HTX, với vai trò thu mua và bao tiêu, là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị ngành dừa. Tuy nhiên, để hoạt động hiệu quả, HTX cần được hỗ trợ về tư cách pháp nhân, nguồn vốn và cơ chế chính sách từ các cơ quan chức năng. Số lượng HTX tham gia vào chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ dừa còn hạn chế.

Nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm dừa là chìa khóa để tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Thay vì chủ yếu xuất khẩu dừa thô, cần đẩy mạnh sơ chế và chế biến sâu, tận dụng tối đa tiềm năng từ cây dừa. Số lượng doanh nghiệp có khả năng chế biến sâu các sản phẩm từ dừa còn ít.

Để tạo động lực phát triển bền vững cho ngành dừa, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ từ các cấp chính sách. Các chính sách về thuế, nhập khẩu và giá sàn thu mua sẽ giúp bảo vệ lợi ích của người trồng dừa và doanh nghiệp trong nước. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, số lao động có trình độ cao trong ngành còn thấp, để đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Tiêu chuẩn phát triển bền vững, đặc biệt là tại thị trường châu Âu, đặt ra yêu cầu cao về quy trình sản xuất. Tỷ lệ diện tích dừa đạt tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ còn thấp. Các HTX và doanh nghiệp cần đầu tư vào quy trình sản xuất thân thiện với môi trường, từ khâu nguyên liệu đến chế biến và đóng gói.