Kỳ vọng trên những cánh đồng thu tín chỉ carbon

Thu tín chỉ carbon trong sản xuất lúa tại xã Thọ Long.

Để mở đường cho sản xuất nông nghiệp thu tín chỉ carbon, vụ mùa năm 2024 Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung bộ và Công ty TNHH Green Carbon triển khai thí điểm Dự án “Tạo tín chỉ carbon trong sản xuất lúa”, với diện tích gần 100ha tại xã Yên Phong (huyện Yên Định cũ). Đây là hình thức sản xuất lúa áp dụng công nghệ tưới khô ướt xen kẽ (AWD), rút nước giữa vụ trong canh tác lúa nước phù hợp với từng vùng sinh thái nông nghiệp; ứng dụng hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm định làm cơ sở cấp tín chỉ carbon.

Tham gia mô hình, các hộ dân được tập huấn các biện pháp kỹ thuật sản xuất lúa giảm phát thải khí nhà kính, tạo tín chỉ carbon. Theo chu kỳ phát triển của cây lúa, các công ty tổ chức lấy mẫu khí, phân tích và tính toán lượng giảm phát thải khí metan. Theo kết quả phân tích và tính toán của các công ty cho thấy, ruộng sản xuất lúa giảm phát thải khí nhà kính so với sản xuất thông thường là 4,84 tấn CO2 quy đổi/ha, tương đương 4,84 tín chỉ carbon/ha, chi phí sản xuất giảm từ 5 - 10%, lượng nước sử dụng giảm 10%, năng suất lúa thu đạt tương đương đến cao hơn 10% so với sản xuất đại trà.

Từ thành công của vụ lúa đầu tiên đã mở đường cho các chương trình hợp tác trong năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường ký kết biên bản ghi nhớ với Công ty Faeger (Nhật Bản) xây dựng và triển khai Dự án “Giảm phát thải khí nhà kính và xây dựng tín chỉ carbon trong sản xuất lúa tại tỉnh Thanh Hóa”, theo đó tiến độ thực hiện trong năm 2025 là 200ha, mở rộng đến 50.000ha vào năm 2030. Các mô hình không chỉ triển khai quy mô lớn mà còn đi sâu nghiên cứu chuyên sâu, chuẩn hóa quy trình điều tiết nước để rút ra thông số phù hợp nhất với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Cũng trong năm 2025, Công ty Green Carbon mở rộng dự án lên hơn 5.600ha trong cả hai vụ xuân và vụ thu mùa tại nhiều xã vùng trọng điểm như Yên Định, Yên Trường, Yên Phú, Định Hòa.

Bên cạnh sự tham gia của các doanh nghiệp trong các dự án sản xuất lúa phát thải thấp áp dụng biện pháp kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ (AWD), Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa còn phối hợp với Trường Đại học Bách khoa Hà Nội thí điểm mô hình “Ứng dụng AI trong sản xuất nông nghiệp bền vững” quy mô 0,93ha tại xã Hoằng Thành (nay là xã Hoằng Lộc) và 1,07ha tại xã Hà Long. Với mục tiêu triển khai nền tảng Bản sao số và Trí tuệ nhân tạo để quản lý hoạt động nông nghiệp carbon tại tỉnh Thanh Hóa, mô hình sử dụng hằng loạt các cảm biến và hình ảnh viễn thám để giám sát tỉ mỉ sức khỏe cây trồng, chất lượng đất và quá trình hấp thụ carbon. Các cảm biến này sẽ đo các chỉ số dinh dưỡng (N,P,K) trong đất, độ PH đất, mực nước trên đồng ruộng... số liệu đo đạc được cập nhật vào phần mềm quản lý đồng thời cung cấp các khuyến nghị có giá trị về cải thiện đất. Nông dân có thể truy cập dữ liệu và thông tin chi tiết theo thời gian thực về các dự án nông nghiệp carbon từ bất kỳ vị trí nào, tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận công nghệ tiên tiến, nền tảng nâng cao năng suất, giảm chi phí, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp xanh.

Tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh có 5.887,4ha lúa giảm phát thải, với mức giảm ổn định 4,5 - 5 tấn CO2/ha; hơn 500ha mía của Công ty TNHH Mía đường Lam Sơn đăng ký tín chỉ carbon theo phương pháp “Cải thiện quản lý đất nông nghiệp” của Tổ chức Verra. Trong 3 năm (2023, 2024, 2025), Thanh Hóa có 35.000ha rừng tự nhiên của 32 chủ rừng là tổ chức, 36 UBND cấp xã được tạm giao quản lý rừng tự nhiên và 25.031 chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư thôn/bản được tiếp nhận, chi trả từ Quỹ bảo vệ và phát triển rừng Việt Nam về bảo đảm quy định về giảm phát thải, tổng số tiền trên 198 tỷ đồng. Đây là những vùng sản xuất đáp ứng yêu cầu đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) rào cản kỹ thuật quan trọng để tín chỉ carbon đủ điều kiện tham gia thị trường.

Những kết quả đã đạt được trong tiến trình xây dựng những cánh đồng thu tín chỉ carbon, vụ xuân 2026 tỉnh dự kiến mở rộng diện tích sản xuất hơn 10.000ha. Giám đốc HTX Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Xuân Minh, xã Xuân Lập Đỗ Thị Hoa cho biết: "Là một trong những đơn vị được lựa chọn xây dựng 150ha lúa giảm phát thải trong vụ xuân 2026, chúng tôi rất phấn khởi, hồi hộp. Đây không chỉ là bước tiến mới trong tổ chức sản xuất của HTX mà còn mở ra cơ hội chuyển giao công nghệ, tiếp cận nguồn lực tài chính xanh; mở rộng thị trường cho sản phẩm lúa hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững và giàu giá trị”.

Theo phân tích của ngành nông nghiệp và môi trường, hiện nay thị trường tín chỉ carbon toàn cầu đang diễn ra rất sôi động. Ở Việt Nam dự kiến sẽ chính thức vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon vào năm 2028. Với tín chỉ carbon lúa được coi là một loại hàng hóa có thể giao dịch, giá một tín chỉ carbon dao động từ 5 - 20 USD, thậm chí đến gần 100 USD. Việc phát triển các vùng sản xuất giảm phát thải, thu tín chỉ carbon không chỉ thân thiện với môi trường, mang lại hiệu quả kinh tế, mà hướng tới nền sản xuất đa giá trị.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và môi trường Nguyễn Đức Cường, cho biết: "Việc triển khai các mô hình lúa giảm phát thải không chỉ là bước tiến kỹ thuật, mà còn là cơ hội để nông dân tiếp cận giá trị gia tăng mới thông qua tín chỉ carbon. Do đó, nhằm phù hợp với Đề án Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thanh Hóa xây dựng định hướng nâng quy mô canh tác lúa carbon thấp lên 100.000ha, phát triển 15.000ha mía giảm phát thải. Đồng thời, ưu tiên các đề án trọng điểm về nông nghiệp hữu cơ, công nghệ cao, sử dụng phân bón hữu cơ trong sản xuất và khuyến khích doanh nghiệp, HTX và nông dân mạnh dạn tham gia thị trường carbon - lĩnh vực nhiều tiềm năng trong tương lai”.