Người dân nuôi trồng thủy sản trên vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai.

Tiềm năng và thách thức trong phát triển thủy sản hữu cơ

Thành phố Huế là một trong những địa phương có tiềm năng phát triển thủy sản nhờ vào hệ thống đầm phá rộng lớn, đặc biệt là đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, chiếm khoảng 22.000 ha, lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Với lợi thế này, ngành nuôi trồng và khai thác thủy sản đã trở thành một trong những nền kinh tế mũi nhọn của tỉnh, tạo sinh kế cho hàng chục nghìn lao động địa phương.

Mặc dù đã có những bước phát triển, ngành nuôi trồng thủy sản tại Huế vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Việc lạm dụng thức ăn công nghiệp, thuốc kháng sinh và hóa chất không chỉ gây ô nhiễm môi trường nước mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sản phẩm, đặt ra nhiều lo ngại về sức khỏe người tiêu dùng cũng như sự cân bằng của hệ sinh thái tự nhiên. Ngoài ra, tình trạng khai thác quá mức và nuôi trồng thiếu quy hoạch cũng khiến nguồn lợi thủy sản ngày càng suy giảm.

Hơn nữa, phần lớn hoạt động sản xuất ở địa phương vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, thiếu sự liên kết chặt chẽ theo chuỗi giá trị, khiến năng suất thấp, giá trị kinh tế chưa cao. Trong khi đó, thị trường tiêu dùng đang dần thay đổi, hướng đến các sản phẩm sạch, hữu cơ và có nguồn gốc rõ ràng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho ngành thủy sản phải chuyển mình theo hướng bền vững hơn, vừa đảm bảo lợi ích kinh tế, vừa bảo vệ môi trường.

Toàn cảnh đầm phá Tam Giang - Cầu Hai nhìn từ trên cao.

Nhận thức rõ những vấn đề trên, thành phố Huế đã xác định phát triển thủy sản hữu cơ là một trong những hướng đi chiến lược đến năm 2030. Theo đó, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (hiện nay là UBND thành phố Huế) đã ban hành Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ theo chuỗi giá trị tuần hoàn vào năm 2024; trong đó, thủy sản là một lĩnh vực trọng tâm.

Đề án hướng đến mục tiêu xây dựng một nền sản xuất bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, nâng cao giá trị kinh tế và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước lẫn xuất khẩu. Đề án không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, duy trì sự phát triển bền vững cho ngành thủy sản địa phương.

Việc áp dụng mô hình nuôi trồng hữu cơ giúp giảm ô nhiễm môi trường, hạn chế rủi ro dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng gặp không ít khó khăn, từ tâm lý e ngại của người dân trước mô hình mới đến chi phí đầu tư ban đầu cao và hệ thống chứng nhận sản phẩm hữu cơ chưa hoàn thiện.

Để thực hiện thành công mô hình này, Thừa Thiên Huế đang từng bước triển khai các giải pháp cụ thể, hướng đến một chiến lược phát triển thủy sản hữu cơ bền vững đến năm 2030.

Phương hướng phát triển thủy sản hữu cơ đến năm 2030

Nuôi trồng thủy sản hữu cơ không chỉ đơn thuần là loại bỏ hóa chất hay kháng sinh mà còn đòi hỏi sự thay đổi toàn diện trong phương thức sản xuất. Thành phố Huế đang từng bước xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và quy trình kỹ thuật chặt chẽ, kiểm soát từ khâu con giống, nguồn nước, thức ăn đến thu hoạch và chế biến. Đồng thời, tỉnh cũng hỗ trợ người dân chuyển đổi từ phương thức nuôi truyền thống sang mô hình hữu cơ thông qua các chương trình tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật.

Nhằm đảm bảo đầu ra ổn định, chính quyền địa phương đang kêu gọi doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này, từ cung cấp con giống, thức ăn đến bao tiêu sản phẩm. Mục tiêu chính của thành phố Huế đến năm 2030 là phát triển một nền sản xuất thủy sản hữu cơ bền vững, đảm bảo chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường và gia tăng giá trị kinh tế cho người dân địa phương. Theo đó, tỉnh đặt ra mục tiêu mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản hữu cơ tập trung vào các khu vực đầm phá và ven biển, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho mô hình nuôi tự nhiên, ít phụ thuộc vào thức ăn công nghiệp.

Một trong những hướng đi quan trọng là phát triển các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện sinh thái của địa phương. Các loài như tôm sú, tôm chân trắng, cá dìa, cá đối mục và các loài nhuyễn thể như hàu, vẹm xanh,…được ưu tiên phát triển vì chúng có khả năng thích nghi tốt với môi trường tự nhiên và ít bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh.

Đi đôi với việc mở rộng diện tích nuôi trồng, Thừa Thiên Huế cũng chú trọng đến việc xây dựng chuỗi giá trị khép kín, đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm thủy sản hữu cơ. Dự kiến, đến năm 2030, tỷ lệ sản phẩm hữu cơ sẽ đạt từ 0,5 - 1% tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh, giá trị sản phẩm trên thủy sản theo hướng hữu cơ, tuần hoàn theo chuỗi giá trị cao gấp 0,5 - 1 lần so với phi hữu cơ. Để đạt được điều này, tỉnh sẽ đẩy mạnh kết nối với các siêu thị, nhà hàng và hướng tới xuất khẩu, giúp thương hiệu thủy sản hữu cơ Huế vươn xa hơn trên thị trường.

Kiểm tra chất lượng vật nuôi, đảm bảo nguồn thực phẩm sạch, an toàn từ ao nuôi.

Các vùng nuôi trọng điểm như thị xã Hương Trà, huyện Phong Điền, Quảng Điền, Phú Vang và Phú Lộc sẽ được ưu tiên phát triển. Tỉnh cũng nhân rộng các mô hình nuôi xen ghép cá – tôm và áp dụng phương thức nuôi thân thiện với môi trường để tận dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ hệ sinh thái vùng đầm phá ven biển.

Bên cạnh mục tiêu kinh tế, bảo vệ và phục hồi nguồn lợi thủy sản cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Việc thả giống tái tạo nguồn lợi, kiểm soát khai thác hợp lý và giám sát chất lượng môi trường vùng nuôi sẽ được triển khai song song với quá trình phát triển thủy sản hữu cơ. Điều này không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái bền vững mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về lợi ích lâu dài của mô hình nuôi trồng này.

Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn, nhưng trong những năm qua, Thừa Thiên Huế cũng đã đạt được những tín hiệu tích cực. Tính đến năm 2023, tổng diện tích nuôi trồng thủy sản toàn thành phố đạt khoảng 7.929 ha, trong đó nuôi nước lợ chiếm ưu thế. Tuy nhiên, mô hình nuôi thủy sản hữu cơ vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu, chưa hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Nhìn chung, với sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự hưởng ứng của người dân, ngành thủy sản hữu cơ thành phố Huế hứa hẹn sẽ bứt phá mạnh mẽ. Ông Nguyễn Long An – Chủ tịch Hội Nông nghiệp Hữu cơ thành phố Huế cho rằng: “Việc hoàn thiện các cơ chế chính sách hỗ trợ, đặc biệt là về đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ sản xuất và tiếp cận thị trường sẽ là nền tảng quan trọng để ngành thuỷ sản phát triển bền vững. Đến năm 2030, với các chính sách đồng bộ và sự phát triển của các mô hình nuôi hữu cơ, hy vọng thành phố Huế sẽ trở thành một trong những địa phương phát triển thủy sản hữu cơ, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm, mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng”./.