Lễ đón nhận danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia “Lễ hội Điện Huệ Nam” (Ảnh: Trung tâm BTDT Cố đô Huế cung cấp)

Lễ hội Điện Huệ Nam, thường được biết đến với tên gọi Điện Hòn Chén, là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng và độc đáo của vùng đất cố đô Huế. Vào ngày 30/3/2025, lễ hội này chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.​

Lịch sử và ý nghĩa của Lễ hội Điện Huệ Nam

Lễ hội Điện Huệ Nam được tổ chức tại địa điểm chính là Điện Huệ Nam (tên gọi dân gian là điện Hòn Chén), nằm ở làng Hải Cát, phường Long Hồ, thành phố Huế. Đây là nơi thờ phụng Thánh Mẫu Thiên Y A Na, một vị nữ thần được tôn kính trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.

Theo truyền thuyết, Thánh Mẫu Thiên Y A Na là người đã tạo ra đất đai, cây cối và mang lại sự ấm no cho con người. Sự kết hợp giữa yếu tố văn hóa dân gian và cung đình trong lễ hội tạo nên một bản sắc độc đáo, phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc và vùng miền.​

Quá trình phát triển và tầm quan trọng của lễ hội

Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, Lễ hội Điện Huệ Nam đã trở thành một sự kiện văn hóa quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Huế. Ban đầu, lễ hội chỉ diễn ra trong phạm vi điện thờ, nhưng theo thời gian, dân làng Hải Cát và các khu vực lân cận cũng bắt đầu tham gia, biến lễ hội trở thành một sự kiện cộng đồng lớn.

Hiện nay, lễ hội mang đậm màu sắc tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, một di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO công nhận, đồng thời lan tỏa sức ảnh hưởng đến nhiều vùng miền trong cả nước.​

Lễ cung nghinh Tam Cung Vương Mẫu Tứ Phủ Công Đồng tại Thánh đường 352 Chi Lăng, thành phố Huế.

Một số hoạt động, nghi thức quan trọng trong lễ hội

Hàng năm, Lễ hội Điện Huệ Nam được tổ chức hai lần vào tháng 3 và tháng 7 âm lịch với các hình thức quan trọng bao gồm: Lễ cung nghinh Thánh Mẫu và chư vị tại Thánh đường 352 Chi Lăng thông qua nghi lễ rước bằng đường bộ, đường thủy; Lễ Cáo yết và Chánh tế tại Điện Huệ Nam và đình làng Hải Cát, với các nghi thức trang nghiêm cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa; Sinh hoạt tín ngưỡng, thực hiện nghi lễ hầu đồng trên các bằng án… là những hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc, thể hiện sự phong phú của tín ngưỡng thờ Mẫu và thu hút đông đảo người dân cũng như du khách tham gia.​

Giá trị văn hóa và yếu tố tâm linh của lễ hội

Với những giá trị độc đáo, ngày 10/12/2024, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 3981/QĐ-BVHTTDL đưa Lễ hội truyền thống “Lễ hội điện Huệ Nam” vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Ngày 30/3/2025, tại Nghinh Lương Đình, thành phố Huế, đã diễn ra buổi lễ long trọng đón nhận danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia cho Lễ hội Điện Huệ Nam. Sự kiện này không chỉ ghi nhận giá trị văn hóa đặc sắc của lễ hội mà còn khẳng định tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa truyền thống trong đời sống hiện nay.​

Lễ hội Điện Huệ Nam không chỉ là một hoạt động tín ngưỡng đơn thuần mà còn là nơi thể hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh công lao của các bậc thần linh thông qua những nghi thức trang trọng và thiêng liêng. Lễ hội cũng tạo nên sự kết nối giữa con người và thế giới tâm linh thông qua các nghi thức như hầu đồng, hát văn, rước Mẫu. Đây được xem như một “bảo tàng sống”, lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.​

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chứng nhận “Lễ hội điện Huệ Nam” được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tháng 12/2024.

Hành trình bảo tồn và phát huy di sản

Nhận thức được giá trị quan trọng của lễ hội, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế đã phối hợp với Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, Chi hội Di sản văn hóa Tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu thành phố Huế xây dựng hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể “Lễ hội Điện Huệ Nam” để đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận lễ hội là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia. Việc công nhận này không chỉ là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bảo tồn di sản mà còn mở ra cơ hội để quảng bá và phát huy giá trị của lễ hội trong cộng đồng và du khách quốc tế.​

Trong thời đại hội nhập và phát triển, việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống như Lễ hội Điện Huệ Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc dân tộc. Lễ hội không chỉ thu hút du khách trong nước mà còn là điểm đến hấp dẫn đối với du khách quốc tế, góp phần thúc đẩy du lịch và kinh tế địa phương. Đồng thời, thông qua lễ hội, các thế hệ trẻ có cơ hội hiểu biết và trân trọng hơn về di sản văn hóa của dân tộc, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ và phát huy những giá trị quý báu này.​

Lễ hội Điện Huệ Nam, với bề dày lịch sử và giá trị văn hóa sâu sắc, xứng đáng với danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia. Sự kiện này không chỉ là niềm tự hào của người dân Huế mà còn là tài sản chung của cả dân tộc Việt Nam. Việc bảo tồn và phát huy lễ hội không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng và xã hội.

Một số hình ảnh hoạt động tại Lễ hội điện Huệ Nam: