Quản lý rác thải là thu gom, phân loại và xử lý các loại rác thải của con người. Hoạt động này nhằm làm giảm các ảnh hưởng xấu của rác vào môi trường và xã hội.

Theo các nghiên cứu khoa học, trong vòng 20 năm, khả năng làm nóng của mê-tan cao gấp hơn 80 lần so với CO₂. Vì vậy, việc giảm phát thải khí mê-tan được coi là giải pháp nhanh và hiệu quả để làm chậm tốc độ nóng lên của Trái đất. Một trong những nguồn phát thải mê-tan lớn hiện nay chính là chất thải, đặc biệt là rác thải sinh hoạt và nước thải đô thị.

Tại nhiều quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, khối lượng rác thải ngày càng gia tăng cùng với quá trình đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế. Nếu không được xử lý đúng cách, chất thải hữu cơ phân hủy trong điều kiện yếm khí sẽ tạo ra lượng lớn khí mê-tan, góp phần làm gia tăng phát thải khí nhà kính.

Chất thải - nguồn phát thải mê-tan dồi dào

Theo các tổ chức môi trường quốc tế, lĩnh vực chất thải chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng lượng phát thải khí mê-tan toàn cầu. Khi rác thải hữu cơ như thực phẩm, rau quả, lá cây… bị chôn lấp trong bãi rác, quá trình phân hủy yếm khí sẽ sinh ra khí mê-tan và các loại khí khác. Ở nhiều đô thị, phần lớn rác thải sinh hoạt vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Phương pháp này tuy đơn giản và chi phí thấp nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ phát thải khí nhà kính lớn nếu không có hệ thống thu gom và xử lý khí bãi rác.

Bên cạnh đó, nước thải sinh hoạt và nước thải công nghiệp chưa được xử lý triệt để cũng là nguồn phát thải mê-tan đáng kể. Trong quá trình phân hủy các chất hữu cơ trong nước thải, vi sinh vật hoạt động trong môi trường thiếu oxy sẽ sinh ra khí mê-tan. Vì vậy, kiểm soát phát thải mê-tan từ chất thải không chỉ góp phần giảm ô nhiễm môi trường mà còn đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu.

Cam kết giảm phát thải mê-tan

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc giảm phát thải khí nhà kính. Tại Hội nghị lần thứ 26 của các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Cùng với đó, Việt Nam cũng tham gia các sáng kiến quốc tế nhằm cắt giảm phát thải khí mê-tan. Đây là bước đi quan trọng nhằm thực hiện các cam kết khí hậu, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và phát triển bền vững. Trong lĩnh vực quản lý chất thải, nhiều chính sách và chương trình đã được triển khai nhằm giảm lượng rác thải chôn lấp, tăng cường tái chế và tái sử dụng, đồng thời thúc đẩy các công nghệ xử lý rác thân thiện với môi trường.

Giải pháp giảm phát thải mê-tan từ chất thải

Để giảm phát thải khí mê-tan từ chất thải, các chuyên gia môi trường cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ quản lý rác thải, áp dụng công nghệ xử lý hiện đại đến thay đổi thói quen tiêu dùng của cộng đồng. Trước hết, việc phân loại rác tại nguồn là giải pháp quan trọng. Khi rác hữu cơ được tách riêng, chúng có thể được xử lý bằng phương pháp ủ sinh học để tạo ra phân compost phục vụ nông nghiệp. Quá trình này giúp giảm lượng rác phải chôn lấp, đồng thời hạn chế phát sinh khí mê-tan.

Bên cạnh đó, việc phát triển các nhà máy xử lý rác bằng công nghệ đốt phát điện hoặc công nghệ sinh học cũng góp phần giảm đáng kể lượng khí nhà kính phát sinh từ bãi rác. Nhiều quốc gia đã biến rác thải thành nguồn năng lượng tái tạo thông qua việc thu gom và sử dụng khí mê-tan để phát điện hoặc sản xuất nhiên liệu sinh học.

Đối với các bãi chôn lấp rác hiện hữu, việc lắp đặt hệ thống thu gom khí bãi rác là giải pháp hiệu quả. Khí mê-tan được thu gom có thể được đốt để phát điện hoặc chuyển hóa thành năng lượng, vừa giảm phát thải vừa tạo ra giá trị kinh tế. Trong lĩnh vực xử lý nước thải, các công nghệ sinh học hiện đại cũng giúp kiểm soát và thu hồi khí mê-tan phát sinh trong quá trình xử lý. Việc nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tại các đô thị và khu công nghiệp sẽ góp phần đáng kể vào việc giảm phát thải khí nhà kính.

Vai trò của cộng đồng và doanh nghiệp

Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật và chính sách, sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải khí mê-tan từ chất thải. Mỗi người dân có thể góp phần giảm phát thải bằng những hành động đơn giản như hạn chế lãng phí thực phẩm, phân loại rác tại nguồn, tái sử dụng và tái chế các vật liệu có thể tái chế. Những hành động nhỏ nhưng nếu được thực hiện rộng rãi sẽ tạo ra tác động lớn đối với môi trường.

Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu chất thải trong sản xuất và tăng cường tái chế sẽ giúp giảm lượng rác thải phát sinh, đồng thời tiết kiệm tài nguyên và chi phí. Nhiều doanh nghiệp hiện nay cũng đang đầu tư vào các công nghệ xử lý chất thải và sản xuất năng lượng từ rác. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển xanh và bền vững của nền kinh tế.

Hướng tới nền kinh tế phát thải thấp

Giảm phát thải khí mê-tan từ chất thải không chỉ là nhiệm vụ của ngành môi trường mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Việc chuyển đổi từ mô hình xử lý rác thải truyền thống sang các giải pháp hiện đại, thân thiện với môi trường sẽ góp phần quan trọng trong việc bảo vệ khí hậu và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trong tương lai, khi các chính sách quản lý chất thải được thực thi hiệu quả, công nghệ xử lý rác ngày càng hiện đại và ý thức cộng đồng được nâng cao, lượng khí mê-tan phát sinh từ chất thải sẽ từng bước được kiểm soát. Đó cũng chính là bước đi cần thiết để Việt Nam tiến tới xây dựng nền kinh tế phát thải thấp, phát triển bền vững và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong những thập niên tới./.