Mục tiêu tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp phát thải thấp

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, xác định đây là động lực chủ yếu thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng của ngành theo hướng xanh, sinh thái, phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2026-2030 đặt ra nhiều yêu cầu mới trong bảo đảm an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, an ninh môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học, quản lý bền vững tài nguyên và phát triển thị trường carbon. Điều này đòi hỏi ngành phải đổi mới phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, công nghệ số và các công nghệ chiến lược.

Kế hoạch đặt mục tiêu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải đóng góp trực tiếp vào việc nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của ngành; đồng thời hiện đại hóa công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phát triển nông nghiệp sinh thái và kinh tế xanh.

Đến năm 2030, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng ngành phấn đấu đạt trên 55%. Nguồn lực ngoài ngân sách dành cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được kỳ vọng chiếm 30-35% tổng kinh phí thực hiện các nhiệm vụ có khả năng ứng dụng và thương mại hóa.

Bộ cũng đặt mục tiêu đào tạo khoảng 150 chuyên gia, nhà khoa học nòng cốt và 1.300 nhân lực về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, quản trị tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh đó, số lượng công bố khoa học quốc tế dự kiến tăng bình quân 10% mỗi năm; số đơn đăng ký và văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ tăng 16-18%/năm; tối thiểu 30% kết quả nghiên cứu được ứng dụng, chuyển giao hoặc phục vụ quản lý nhà nước.

Bộ hướng tới hình thành ít nhất 5 trung tâm đổi mới sáng tạo, đồng thời hỗ trợ tối thiểu 50 doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn, sở hữu trí tuệ và các chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng đặt hàng nhiệm vụ từ các bài toán lớn của ngành, gắn với sản phẩm cuối cùng và địa chỉ ứng dụng cụ thể.

Đồng thời, Bộ sẽ nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và địa phương, cũng như huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội tham gia đầu tư.

Danh mục nhiệm vụ khoa học và công nghệ sẽ được tái cấu trúc theo hướng tập trung, không dàn trải, ưu tiên các chương trình liên ngành, liên vùng có tác động lan tỏa lớn, phục vụ trực tiếp mục tiêu tăng trưởng xanh, phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, Bộ ưu tiên phát triển các công nghệ phục vụ nông nghiệp xanh, sinh thái và phát thải thấp, tập trung vào giống, cơ giới hóa, tự động hóa, truy xuất nguồn gốc, bảo quản, chế biến sâu và dự báo thị trường.

Công nghệ sinh học, chỉnh sửa gene, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo sẽ được đẩy mạnh ứng dụng trong chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi và thủy sản có năng suất, chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Đối với chăn nuôi, thú y và thủy sản, trọng tâm là làm chủ công nghệ chọn tạo giống, phát triển vaccine và chế phẩm sinh học thế hệ mới, công nghệ chăn nuôi tuần hoàn, giảm phát thải, giám sát dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc.

Trong lĩnh vực lâm nghiệp, Bộ sẽ tập trung ứng dụng AI, viễn thám, GIS, UAV và IoT trong quản lý rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, phòng cháy, chữa cháy rừng; đồng thời phát triển kinh tế rừng đa giá trị, tăng khả năng hấp thụ carbon và xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ thị trường carbon.

Đối với thủy lợi và phòng, chống thiên tai, Bộ sẽ ứng dụng các công nghệ hiện đại nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, quản lý và vận hành công trình thủy lợi, đê điều. Song song với đó là nghiên cứu hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phù hợp với tác động của biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan.

Trong quản lý đất đai, tài nguyên nước, địa chất và khoáng sản, trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu số, ứng dụng AI, GIS, viễn thám và dữ liệu lớn trong quản lý đất đai, quy hoạch, theo dõi biến động đất đai, bảo đảm an ninh nguồn nước và giám sát tài nguyên.

Đối với lĩnh vực môi trường, Bộ ưu tiên phát triển công nghệ xử lý chất thải, kinh tế tuần hoàn, quan trắc thông minh, kiểm kê phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon.

Kế hoạch cũng xác định hiện đại hóa lĩnh vực khí tượng thủy văn thông qua ứng dụng AI, radar, vệ tinh, IoT và mô hình số trị nhằm nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo đa thiên tai. Đối với biển và hải đảo, trọng tâm là hoàn thiện cơ sở khoa học và công nghệ phục vụ quản lý tổng hợp tài nguyên biển, phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi và ứng dụng công nghệ số trong quan trắc, giám sát môi trường biển.

Chuyển đổi số và công nghệ thông tin được xác định là nền tảng xuyên suốt của toàn ngành. Bộ sẽ tập trung xây dựng hạ tầng số, hệ sinh thái dữ liệu và các nền tảng dùng chung; phát triển cơ sở dữ liệu, bản đồ số, bản sao số và các công cụ hỗ trợ ra quyết định.

Các công nghệ chiến lược như AI, Big Data, IoT, blockchain, điện toán đám mây, viễn thám và GIS sẽ được thúc đẩy ứng dụng rộng rãi trong quản lý nhà nước, sản xuất và cung cấp dịch vụ công.

Về nguồn lực, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ưu tiên bố trí tối thiểu 15% tổng chi sự nghiệp khoa học từ ngân sách nhà nước cho nghiên cứu công nghệ chiến lược.

Đồng thời, Bộ sẽ thí điểm mô hình "Ngân sách nhà nước dẫn dắt - xã hội cùng đầu tư", trong đó Nhà nước tập trung đầu tư hạ tầng quản lý, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu cốt lõi, còn doanh nghiệp tham gia đầu tư thiết bị, công nghệ, nền tảng ứng dụng và không gian đổi mới sáng tạo. Việc đầu tư sẽ gắn với khả năng thương mại hóa sản phẩm, tăng cường cơ chế đồng đầu tư và đánh giá hiệu quả trên cơ sở kết quả ứng dụng thực tiễn.