Đồng Tháp hồi sinh đồng ruộng bằng lúa giảm phát thải

Nông dân tỉnh Đồng Tháp thu hoạch lúa Đông Xuân. Ảnh: Công Trí-TTXVN

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, tỉnh có quy mô sản xuất lớn với khoảng 227.000 ha lúa và trên 134.900 ha cây ăn trái. Hệ thống thủy lợi tại Đồng Tháp tương đối hoàn chỉnh và bước đầu đã hình thành được một số mô hình sản xuất giảm phát thải. Với nền tảng thuận lợi này, nhiều hợp tác xã sản xuất nông nghiệp tại Đồng Tháp đã thúc đẩy sự phát triển, liên kết với nhiều đơn vị khác; trong đó có doanh nghiệp tiêu thụ và xuất khẩu.

Theo đó, Đồng Tháp đặt mục tiêu đến năm 2035 có 100% diện tích lúa được áp dụng quy trình canh tác phát thải thấp, giảm 20% phát thải khí nhà kính; diện tích cây ăn trái chủ lực được áp dụng phương pháp sản xuất giảm phát thải thấp, sử dụng hiệu quả nước tưới, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và phụ phẩm trồng trọt. Bên cạnh đó, 70% diện tích trồng trọt giảm phát thải sẽ được thực hiện trực tiếp qua các hợp tác xã, tổ hợp tác liên kết doanh nghiệp thực hiện truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ ổn định; thu nhập của người sản xuất tăng tối thiểu 30%; 80% vùng sản xuất nguyên liệu được quản lý, giám sát bằng công cụ số.

Là một trong những đơn vị tham gia sản xuất giảm phát thải, ông Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi, tỉnh Đồng Tháp cho biết, trong 2 năm hợp tác xã thực hiện canh tác lúa chất lượng cao theo Đề án 1 triệu ha lúa giảm phát thải, hiệu quả kinh tế và môi trường mang lại rõ rệt. Nông dân trong hợp tác xã được hỗ trợ lúa giống, phân bón, tập huấn về kỹ thuật canh tác để áp dụng trong quá trình sản xuất. Sản phẩm làm ra được doanh nghiệp liên kết thu mua đưa vào siêu thị và xuất khẩu, giúp nông dân yên tâm sản xuất, tăng thu nhập…

Tương tự như vậy, Công ty TNHH Vinh Hiển liên kết sản xuất, tiêu thụ với 100 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp; trong đó, có diện tích sản xuất của Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi. Ông Huỳnh Văn Danh, Giám đốc Công ty TNHH Vinh Hiển cho biết, doanh nghiệp bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho thành viên hợp tác xã với giá cao hơn thị trường từ 200 - 300 đồng/kg khi tham gia sản xuất giảm phát thải.

Sản xuất giảm phát thải trên cây lúa cũng tạo tiền để cho sản xuất giảm phát thải nhiều loại cây trồng khác hướng đến bảo vệ môi trường. Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, sản xuất lúa là loại hình sản xuất phát thải cao nhất trong các loại hình sản xuất nông nghiệp, khoảng 25%. Tuy nhiên, giải pháp giảm phát thải đã tối ưu sản xuất lúa, và cũng tận dụng được nguồn rơm rạ sau mỗi vụ thu hoạch.

Tiến sỹ Nguyễn Thị Ngọc Trúc - chuyên gia vi sinh nông nghiệp Viện Cây ăn quả miền Nam cho biết, Viện đang nghiên cứu giải pháp sinh học để phân hủy rơm rạ trên đồng ruộng. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, trung bình sau mỗi vụ thu hoạch lúa sẽ cho 3-5 tấn rơm/ha. Trước đây, hầu như rơm rạ sẽ được đốt trên đồng ruộng. Tuy nhiên, đốt đồng làm chai đất, tiêu diệt vi sinh vật có lợi, mất hoàn toàn chất hữu cơ trong rơm rạ cũng như gây ô nhiễm không khí nặng nề. Vì vậy, xử lý rơm sau thu hoạch sẽ mang lại hiệu quả cao hơn trong việc tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp.

Nông dân tỉnh Đồng Tháp thu hoạch lúa Đông Xuân. Ảnh: Công Trí-TTXVN

Do đó, quy trình xử lý rơm rạ sinh học được ứng dụng trên cánh đồng của ông Bùi Quang Sang, xã Tràm Chim, theo phương thức cắt rơm, bổ sung vôi, giữ mực nước ruộng 3 - 5 cm, bổ sung chế phẩm vi sinh phân hủy, bổ sung phân đạm, bổ sung enzym, cày vùi rơm rạ, ủ phân hủy.

Giải pháp này nhằm giúp phân hủy nhanh rơm rạ, tạo ra mùn hữu cơ, giảm ngộ độc, tăng vi sinh vật có lợi, cải thiện độ phì nhiêu của đất, từ đó giúp nông dân giảm lượng phân bón khi sản xuất vụ tiếp theo. Khi thành công, phương pháp này ngoài việc giảm lượng khí nhà kính phát thải do đốt đồng còn làm gia tăng độ màu mỡ cho đất, giảm chi phí phân bón cho vụ lúa kế tiếp.

Theo ông Bùi Quang Sang, đây là năm thứ 3 ông thực hiện quy trình canh tác lúa sinh thái do các chuyên gia của Viện Cây ăn quả Miền Nam tư vấn. Qua quy trình này, trùn nước có thể sinh sống, thiên địch có môi trường phát triển. Nếu mô hình này thành công, bà con có thể giảm chi phí, giảm phân bón, giảm khí thải nhà kính và trả lại một phần dinh dưỡng cho đồng ruộng.

Với việc đồng bộ hàng loạt giải pháp như giảm lượng giống gieo sạ, quản lý nước tưới hợp lý, giảm phân bón hóa học, tăng sử dụng phân hữu cơ và sinh học, quản lý dịch hại tổng hợp. Nông dân không đốt rơm rạ sau thu hoạch và phát triển các mô hình thu gom, chế biến rơm rạ đang hướng đến phục vụ kinh tế tuần hoàn.

Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, Đồng Tháp tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng và giá trị hạt gạo. Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cũng tập trung xây dựng các mô hình canh tác trái cây giảm phát thải; tăng sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học; quản lý nước, dinh dưỡng hợp lý, giảm phát thải từ phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời, tỉnh cũng phát triển các vùng sản xuất gắn với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xuất khẩu. Điều này nhằm từng bước nâng cao giá trị và tính bền vững của ngành hàng lúa và trái cây.

Đồng Tháp xác định việc triển khai Đề án sẽ phải gắn với tái cơ cấu ngành trồng trọt theo hướng sinh thái, giảm phát thải và nâng cao giá trị nông sản. Trên cơ sở đó, tỉnh sẽ từng bước xây dựng và nhân rộng các mô hình sản xuất giảm phát thải cho từng loại cây trồng chủ lực. Qua đó hình thành các quy trình canh tác phù hợp với điều kiện sinh thái và đặc điểm của từng ngành hàng, ông Lê Hà Luân cho biết thêm.