Nâng cao giá trị canh tác từ trồng dưa hữu cơ

Mô hình trồng dưa lưới và dưa chuột bao tử hữu cơ trong nhà màng của gia đình chị La Thị Huyền, xóm Nà Mạ, xã Trường Hà cho thu lợi 80 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí sản xuất. Ảnh Quốc Sơn

Chuyển đổi mô hình sản xuất

Một buổi sáng đầu tháng Tám, khi tôi đến khu vườn của gia đình chị Huyền, cũng là lúc chị đang thu hái dưa chuột bao tử để kịp đóng hàng gửi cho khách đã đặt trước.

Vừa thu hái, chị Huyền vừa giới thiệu về vườn dưa. Những luống dưa lưới, dưa chuột bao tử được chăm sóc ngay ngắn, dây dưa phát triển xanh tốt, quả sai từ gốc đến ngọn. Chị Huyền cho biết, dưa chuột bao tử được thu hoạch khi quả còn non, bảo đảm độ giòn, nhiều nước, vị ngọt và phù hợp với nhu cầu của khách hàng.

“Dưa chuột bao tử phải thu đúng lứa thì quả mới ngon, giòn và quả đều, đẹp. Mỗi ngày gia đình đều phải kiểm tra vườn, quả nào đạt kích thước là thu hái ngay. Làm nông nghiệp hữu cơ thì công chăm sóc nhiều hơn, chi phí đầu tư vào sản xuất cũng cao hơn, nhưng đổi lại mình tạo ra được sản phẩm sạch, khách hàng yên tâm sử dụng”, chị Huyền chia sẻ.

Sau khi hái dưa chuột, chị Huyền dẫn tôi tham quan những luống trồng dưa lưới. Những cây dưa được trồng thành những luống trong nhà màng lưới, cây leo được chăm sóc, định hướng cẩn thận. Trên thân cây, những quả dưa lưới đã vào giai đoạn hoàn thiện, chuẩn bị cho thu hoạch.

Theo chị Huyền, dưa lưới và dưa chuột bao tử trồng trong nhà màng đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc khá cao. Từ khâu làm đất, gieo hạt, tưới nước, bón phân, thụ phấn đến theo dõi quá trình phát triển của quả đều phải thực hiện đúng kỹ thuật. Đặc biệt, gia đình tuyệt đối không sử dụng phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật hay thuốc diệt cỏ trong quá trình sản xuất.

“Nhìn quả dưa lưới lớn lên từng ngày, đến lúc vân lưới trên vỏ bắt đầu rõ, quả chắc và đạt độ chín, mình rất vui. Dưa lưới trồng hữu cơ có vị ngọt tự nhiên, thơm, thịt quả chắc. Quan trọng nhất là mình biết rõ sản phẩm làm ra đảm bảo sạch, an toàn và khách hàng mua về sử dụng thấy an toàn”, chị Huyền bộc bạch.

Chị Huyền cho biết, trước khi chuyển đổi mô hình, trên diện tích 1.000 m² nhà vườn này, gia đình chị chủ yếu trồng lúa. Mỗi năm diện tích chỉ cho sản lượng khoảng 4,5 tạ thóc, nguồn thu không cao trong khi công chăm sóc, làm đất, gieo cấy và thu hoạch vẫn phải bỏ ra nhiều.

Nhận thấy việc tiếp tục duy trì sản xuất lúa trên diện tích nhỏ không mang lại hiệu quả kinh tế tương xứng, chị Huyền bắt đầu suy nghĩ về việc chuyển đổi cây trồng, tìm hướng sản xuất mới phù hợp với điều kiện gia đình và lợi thế của địa phương.

Cuối năm 2024, cơ hội đến khi gia đình được chính quyền địa phương hỗ trợ 200 triệu đồng để xây dựng mô hình trồng dưa lưới, dưa chuột bao tử trong nhà màng theo chương trình chuyển đổi nông nghiệp sạch, nông nghiệp nâng cao; đồng thời được hỗ trợ 8 triệu đồng ban đầu để mua 2.500 hạt giống dưa lưới, dưa chuột bao tử. Gia đình chị Huyền đối ứng 100 triệu đồng, đầu tư xây dựng nhà màng lưới khung sắt cùng hệ thống tưới phân và tưới nước phun sương, đường ống dẫn nước và téc chứa nước.

Từ diện tích 1.000 m² đất trồng lúa trước đây, trong nhà màng lưới, gia đình dành 500 m² để trồng dưa chuột bao tử và 500 m² trồng dưa lưới. Lúc đầu chuyển từ trồng lúa theo phương thức truyền thống sang làm nhà màng sản xuất theo quy trình hữu cơ, gia đình cũng lo lắng vì đây là cách làm hoàn toàn mới.

“Trồng lúa thì quen thuộc, còn trồng dưa lưới, dưa chuột bao tử trong nhà màng theo quy trình sản xuất hữu cơ phải học kỹ thuật, phải theo dõi cây hàng ngày. Nhưng nếu cứ sản xuất theo cách cũ thì giá trị trên một diện tích đất không cao. Được Nhà nước hỗ trợ và đồng hành, gia đình tôi mạnh dạn làm thử và xác định phải học hỏi để làm cho tốt”, chị Huyền nhớ lại.

Để có kiến thức sản xuất, chị Huyền tích cực tìm hiểu kỹ thuật canh tác hữu cơ, phương pháp trồng cây trong nhà màng thông qua sách báo, mạng xã hội; đồng thời tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật do chính quyền địa phương tổ chức.

Trong quá trình sản xuất, gia đình chú trọng từng khâu, từ làm đất, gieo hạt, chăm sóc, làm cỏ, sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh đến tưới nước, thụ phấn và thu hoạch. Nguồn nước phục vụ tưới tiêu được lấy từ nước suối tự nhiên, qua hệ thống téc chứa nước và đường ống đưa vào khu vực sản xuất.

Việc ứng dụng hệ thống tưới và phun sương đã giúp chủ động nguồn nước, giảm công lao động và tạo điều kiện để cây sinh trưởng ổn định. Nhà màng cũng góp phần hạn chế tác động của thời tiết, tạo môi trường thuận lợi hơn cho cây trồng.

Chị La Thị Huyền, xóm Nà Mạ, xã Trường Hà cẩn thận đóng hàng dưa chuột bao tử để gửi đến khách đặt mua. Ảnh Quốc Sơn

Hiệu quả trồng dưa hữu cơ trong nhà màng

Hiệu quả của mô hình đã nhanh chóng được thể hiện ngay trong vụ đầu tiên. Chỉ sau khoảng 30 ngày trồng, vào đầu năm 2025, dưa chuột bao tử bắt đầu cho thu hoạch lứa đầu. Gia đình thu được hơn 800 kg, giá bán bình quân 30 nghìn đồng/kg, mang lại doanh thu 25 triệu đồng. Khoảng 85 ngày sau khi trồng, dưa lưới tiếp tục cho thu hoạch hơn 600 kg, với giá bán bình quân 40 nghìn đồng/kg, doanh thu đạt khoảng 25 triệu đồng. Như vậy, ngay trong vụ đầu tiên, tổng doanh thu từ dưa chuột bao tử và dưa lưới đạt hơn 50 triệu đồng.

Đến nay, mô hình đã duy trì được 5 vụ, năng suất và doanh thu tương đối ổn định. Mỗi vụ cho doanh thu khoảng hơn 50 triệu đồng, gia đình sản xuất 2 vụ/năm, đạt tổng doanh thu hơn 100 triệu đồng/năm. Sau khi trừ chi phí phân bón và giống khoảng 10 triệu đồng/vụ, gia đình thu lãi trên 80 triệu đồng mỗi năm.

Không dừng lại ở diện tích nhà màng, để đa dạng sản phẩm và tăng thêm nguồn thu, gia đình chị Huyền còn thuê thêm 1.000 m² đất ruộng, với giá 1 triệu đồng một năn để trồng một vụ lúa và một vụ dưa hấu. Riêng dưa hấu mỗi năm, diện tích này cho sản lượng hơn 1 tấn quả, doanh thu trên 15 triệu đồng.

Một lợi thế của mô hình là khu vườn nằm ngay Khu di tích lịch sử Kim Đồng thuộc quần thể Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó, xã Trường Hà. Đây được xem là điều kiện thuận lời để gia đình vừa sản xuất, vừa kết hợp giới thiệu sản phẩm đến khách du lịch.

Ngoài lượng sản phẩm được bán thông qua các đơn đặt hàng trực tuyến, nhiều du khách khi đến Khu di tích lịch sử Kim Đồng đã ghé thăm vườn, trực tiếp xem quy trình sản xuất, tham quan nhà màng và tự tay hái dưa mua về sử dụng.

“Khách đến vườn được tận mắt thấy cây, thấy quả, thấy cách chăm sóc nên họ tin tưởng mua sản phẩm. Nhiều khách sau khi về còn đặt hàng qua mạng. Đây cũng là động lực để gia đình giữ cách sản xuất sạch, không chạy theo năng suất bằng mọi giá”, chị Huyền chia sẻ.

Từ diện tích đất trồng lúa cho hiệu quả kinh tế còn hạn chế, gia đình chị Huyền đã dần chuyển sang sản xuất nông nghiệp sạch, hữu cơ, an toàn. Điều quan trọng không chỉ là doanh thu hay lợi nhuận, mà còn ở sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người nông dân. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phương thức canh tác truyền thống, gia đình đã chủ động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, đầu tư cơ sở vật chất và quan tâm nhiều hơn đến chất lượng sản phẩm.

Việc không sử dụng phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật và thuốc diệt cỏ góp phần hạn chế tác động đến môi trường, bảo vệ đất và nguồn nước, đồng thời tạo ra sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng. Mô hình cũng cho thấy việc lựa chọn cây trồng phù hợp, kết hợp với đầu tư nhà màng và áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ đã nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất. Đặc biệt, việc gắn sản xuất nông nghiệp với lợi thế về du lịch đã mở thêm kênh tiêu thụ trực tiếp, giúp người sản xuất tiếp cận khách hàng và quảng bá sản phẩm tại nơi sản xuất.

Chị Huyền cho biết: “Làm nông nghiệp giờ không chỉ làm ra nhiều sản phẩm mà phải làm ra sản phẩm sạch, an toàn cho sức khoẻ người tiêu dùng, bảo vệ được đất cho những vụ sau và thân thiện với môi trường, giữ niềm tin đối với khách hàng”.

Từ diện tích ruộng trồng lúa trước đây chỉ cho vài tạ thóc mỗi năm đến những giàn dưa xanh tốt trong nhà màng của gia đình chị La Thị Huyền cho thấy tiềm năng lớn trong việc chuyển đổi phương thức sản xuất nông nghiệp. từ truyền thống sang sản xuất hữu cơ. Với sự hỗ trợ của Nhà nước, sự chủ động của người dân và lợi thế về du lịch của địa phương, mô hình trồng dưa lưới, dưa chuột bao tử theo phương thức hữu cơ đang mở ra cách làm mới, lấy chất lượng làm trọng tâm, lấy giá trị trên diện tích đất làm thước đo và lấy sự an toàn của người tiêu dùng, môi trường làm nền tảng cho phát triển bền vững.