Năng lượng tái tạo: Chìa khóa chuyển đổi hệ thống lương thực bền vững

Mô hình nông nghiệp tái sinh kết hợp năng lượng tái tạo đang góp phần cắt giảm phát thải, phục hồi đất và bảo đảm an ninh lương thực tại châu Phi.

Nông nghiệp và hệ thống lương thực hiện đóng góp khoảng 1/3 lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, tiêu thụ tới 70% nguồn nước ngọt và là nguyên nhân chính gây suy giảm đa dạng sinh học. Trong khi đó, các thực hành nông nghiệp tái sinh – như xen canh, cây che phủ, nông lâm kết hợp – lại làm gia tăng nhu cầu về tưới tiêu, bảo quản và chế biến, đòi hỏi nguồn năng lượng ổn định và sạch.

Tại châu Phi, đặc biệt là Đông Phi, phần lớn nông hộ nhỏ vẫn phụ thuộc vào nước mưa hoặc máy bơm chạy dầu diesel, khiến sản xuất dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu và giá nhiên liệu. Việc chuyển sang các giải pháp như điện mặt trời cho tưới tiêu, khí sinh học từ chất thải nông nghiệp, hay hệ thống bảo quản và chế biến sử dụng năng lượng tái tạo đang chứng minh hiệu quả trong việc giảm chi phí, cắt phát thải và hạn chế thất thoát sau thu hoạch.

Ứng dụng năng lượng tái tạo trong tưới tiêu, bảo quản và chế biến nông sản mở ra hướng đi bền vững cho các nông hộ nhỏ trước áp lực khí hậu.

Tuy vậy, rào cản lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở khả năng triển khai: chi phí đầu tư ban đầu cao, thiếu tín dụng, dịch vụ hỗ trợ còn manh mún và chính sách chưa gắn kết giữa nông nghiệp – năng lượng. Trước thực tế đó, nhiều sáng kiến hợp tác đã hình thành, trong đó có SNV và IKEA Foundation với Đối tác Power For Food, nhằm thúc đẩy mô hình tích hợp nông nghiệp tái sinh và năng lượng tái tạo tại Uganda, Ethiopia, Rwanda và Kenya.

Mục tiêu đến năm 2030 là đưa các mô hình này trở thành xu hướng chủ đạo, giúp nông dân – đặc biệt là phụ nữ và thanh niên – nâng cao sinh kế, đồng thời bảo đảm sản xuất lương thực nằm trong giới hạn chịu tải của hành tinh. Việc gắn kết nông nghiệp và năng lượng được xem là con đường then chốt để xây dựng hệ thống lương thực tái sinh, tái tạo và có khả năng chống chịu cao trong tương lai.