Nhật Bản chuyển từ thiếu gạo sang dư thừa, nông dân trồng lúa chịu thiệt nặng

Giá bán lẻ gạo trung bình tại siêu thị còn 2.934 yen cho bao 5 kg (khoảng 18,7 USD, tương đương 0,49 triệu đồng)

Năm 2025, Chính phủ Nhật Bản phải xả kho dự trữ khẩn cấp 590.000 tấn gạo, tương đương lượng tiêu thụ khoảng một tháng, nhằm hạ nhiệt giá lương thực tăng vọt. Hiện tình hình đã hoàn toàn đảo ngược, khi tính đến ngày 20/9/2026, giá bán lẻ trung bình tại siêu thị còn 2.934 yen cho bao 5 kg (khoảng 18,7 USD, tương đương 0,49 triệu đồng), giảm mạnh so với mức đỉnh hơn 4.400 yen (khoảng 0,74 triệu đồng) hồi tháng 1.

Người chịu tác động trực tiếp là nông dân. Mức giá các hợp tác xã nông nghiệp trả cho 60 kg thóc năm nay chỉ còn dưới 15.000 yen (khoảng 2,5 triệu đồng), bằng chưa đến 50% so với mức 30.000 yen (khoảng 5 triệu đồng) của năm 2025. Ông Hiroshi Asano, 59 tuổi, canh tác 38 ha lúa tại tỉnh Chiba gần Tokyo, dự báo năm nay sẽ lỗ. Từng là tài xế xe tải, ông chuyển sang làm nông khi tiếp quản ruộng đất do vợ thừa kế, sau đó mua thêm diện tích từ họ hàng và hàng xóm. Ông cho biết đã nghe nhiều người quen có ý định bỏ nghề trong năm nay. Theo ông Asano, Nhà nước cần thiết lập giá sàn ở mức 20.000 yen cho 60 kg (khoảng 3,4 triệu đồng) để người trồng lúa có thể duy trì sản xuất.

Mức giá các hợp tác xã nông nghiệp trả cho 60 kg thóc năm nay chỉ còn dưới 15.000 yen (khoảng 2,5 triệu đồng)

Ngoài giá giảm, nông dân Nhật Bản còn chịu áp lực từ thời tiết cực đoan, trong đó có các đợt mưa lớn gần đây, cùng chi phí máy móc, thiết bị ngày càng tăng. Những yếu tố này khiến ngành nông nghiệp vốn đang thu hẹp càng thêm khó khăn.

Số nông dân Nhật Bản đã giảm từ 2,4 triệu người năm 2000 xuống dưới 1 triệu người năm 2026, trong đó khoảng 70% người làm nông chuyên nghiệp đã trên 65 tuổi. Nhiều ý kiến cho rằng việc xả kho quá mức dưới thời cựu Bộ trưởng Nông nghiệp Shinjiro Koizumi năm 2025 là một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng dư cung hiện nay. Để ổn định thị trường, chính phủ đã công bố kế hoạch mua lại 210.000 tấn gạo nhằm bổ sung kho dự trữ quốc gia.

Giáo sư Kunio Nishikawa thuộc Đại học Nihon dự báo xu hướng giảm giá còn kéo dài, bất chấp sự can thiệp của chính phủ

Bên cạnh đó, Nhật Bản đã cập nhật mô hình dự báo cung cầu gạo, tích hợp dữ liệu thời gian thực về biến động dân số, lượng khách du lịch và tỷ lệ xay xát. Luật lương thực sửa đổi cũng yêu cầu các doanh nghiệp chế biến và dịch vụ ăn uống báo cáo lượng tồn kho và doanh số bán ra. Dù vậy, giáo sư Kunio Nishikawa thuộc Đại học Nihon dự báo xu hướng giảm giá còn kéo dài, bất chấp sự can thiệp của chính phủ.