Mô hình kinh tế tổng hợp VAC hơn 2 ha, mỗi năm cho thu nhập bình quân trên 200 triệu đồng của gia đình ông Hoàng Văn Tập, xóm Nà Roác 2, xã Bạch Đằng.

Làm trang trại VAC theo tư duy mới

Nhìn cơ ngơi bề thế, xanh mướt của gia đình ông Hoàng Văn Tập hôm nay, ít ai biết được nơi đây từng là một triền đồi dốc, cằn cỗi. Từ năm 2000, ông đã quyết định cải tạo hơn 2 ha đất đồi để phát triển mô hình kinh tế VAC (vườn - ao – chuồng). Tuy nhiên, do chưa có kiến thức và kỹ thuật làm vườn, những thử nghiệm ban đầu không thành công; điển hình là việc trồng 50 cây mận nhưng phải phá bỏ để tìm hướng đi mới.

Không nản chí, với bản tính cần cù, chịu khó và tinh thần ham học hỏi, ông tích cực tham khảo các mô hình kinh tế VAC, đồng thời tham gia nhiều lớp tập huấn kỹ thuật. Từ đó, ông từng bước quy hoạch, bố trí đất hợp lý cho từng loại cây trồng. Để giải quyết khó khăn trong vận chuyển và tưới tiêu, ông mạnh dạn mở đường nội vùng lên tận đỉnh đồi, giúp xe máy đi lại thuận tiện cho việc chăm sóc và thu hoạch, đồng thời lắp đặt hệ thống dẫn nước phục vụ sản xuất.

Sau khi hoàn thiện hạ tầng, ông Tập bắt đầu đưa những cây ăn quả có giá trị kinh tế cao vào canh tác. Đến nay, ông đã trồng hơn 200 gốc trám đen, hiện có trên 50 cây đã bắt đầu cho quả. Thay vì để cây phát triển tự nhiên cao tới 20 mét, gia đình ông áp dụng phương pháp kỹ thuật mới, khống chế chiều cao khoảng 5 mét và tạo tán rộng, giúp việc chăm sóc, thu hoạch trở nên thuận tiện hơn.

Khoảng 1,5 vạn cây dứa của ông Hoàng Văn Tập, xóm Nà Roắc 2, xã Bạch Đằng đang vào vụ thu hoạch.

Theo ông Tập, cây trám rất phù hợp với chất đất đồi tại địa phương, ít sâu bệnh nên không tốn nhiều công chăm sóc. Giống trám nếp cổ thụ mà gia đình ông đang trồng có chất lượng nổi bật với vỏ mỏng, quả căng bóng, khi ăn có vị bùi béo, thơm và xen chút chua dịu rất đặc trưng. Nhờ chất lượng khác biệt, sản phẩm của ông dần tạo được thương hiệu riêng, được thương lái và khách quen đặt mua thường xuyên. Từ năm thứ 3 bắt đầu thu hoạch, với giá bán dao động từ 100 đến 120 nghìn đồng/kg, những cây sai quả (đạt 50 – 60 kg/cây) mang lại thu nhập khoảng 5 đến 7 triệu đồng/năm; trong khi những cây ít quả cũng cho từ 1 đến 2 triệu đồng. Chỉ riêng nguồn thu từ trám đen, gia đình ông có khoản thu nhập ổn định để lo cho con cái học hành, cải thiện nhà cửa.

Sau 6 năm đầu tư phát triển, ông tiếp tục trồng 130 cây hồng không hạt. Đây là giống hồng có ruột trong như thạch, ăn giòn, khi chín chuyển từ màu xanh sang màu vàng sẫm (khoảng cuối tháng 7 đến tháng 8 âm lịch) là có thể thu hoạch. Với giá bán 20 nghìn đồng/kg, sản phẩm được tiêu thụ qua các thương lái lớn ở Thái Nguyên, Ninh Bình, Thanh Hóa. Đặc biệt, nhờ tận dụng mạng xã hội như Zalo, Facebook để quảng bá, hồng không hạt của gia đình ông đã được nhiều khách hàng ở xa biết đến và đặt mua, góp phần tạo nguồn thu khá ổn định.

Từ diện tích đất đồi cằn cỗi, ông còn chuyển đổi hàng trăm mét vuông sang trồng dứa. Theo ông, dứa mất khoảng 15 tháng từ khi trồng đến khi cho quả và có thể khai thác trong chu kỳ 3 đến 4 năm trước khi trồng lại. Sau 3 năm phát triển đại trà, vườn dứa cho năng suất tốt, giá bán ổn định từ 15 nghìn đến 20 nghìn đồng/kg. Ngoài ra, ông còn trồng 40 gốc mít Thái đang cho thu hoạch, kết hợp với ao nuôi cá rô phi và chăn nuôi hàng trăm con gà thịt, gà đẻ trứng để tận dụng nguồn phân bón hữu cơ cho cây trồng, theo phương châm "lấy ngắn nuôi dài".

Nhờ thu nhập từ mô hình kinh tế tổng hợp VAC, ông Tập đã xây được nhà khang trang.

Hiệu quả kinh tế từ “vườn sạch, cây khỏe"

Để xây dựng được cơ ngơi với thu nhập bình quân trên 200 triệu đồng mỗi năm, ông Tập xác định bí quyết cốt lõi là tôn trọng tự nhiên và tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học. Trong quá trình chăm sóc cây trồng, ông tuyệt đối không sử dụng thuốc trừ cỏ nhằm bảo vệ môi trường đất và nguồn nước.

Chủ động nguồn phân bón và tiết kiệm chi phí đầu tư, ông tận dụng rác thải hữu cơ, phân loại và ủ làm phân bón cho cây. Nguồn phân này không chỉ cung cấp dinh dưỡng mà còn giúp đất tơi xốp, cây phát triển khoẻ mạnh, đồng thời hạn chế các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Trong phòng trừ sâu bệnh hại, với cây trám đen thường bị sâu đục thân, ông ưu tiên sử dụng thuốc trừ sâu sinh học và các loại thuốc có tính mát, phun định kỳ theo nguyên tắc "4 đúng": đúng thuốc, đúng liều, đúng lúc, đúng cách. Đối với cây mít Thái, nhờ được chăm sóc hoàn toàn bằng phân hữu cơ nên cho năng suất cao. Để quả to, đẹp, ông chủ động tỉa bỏ những quả méo, chỉ giữ lại quả đạt tiêu chuẩn, đồng thời dùng túi nilon bọc quả để ngăn ruồi vàng và sâu đục trái. Bên cạnh đó, ông còn thả kiến vàng lên thân cây tiêu diệt rệp và sâu hại, nhờ vậy không cần sử dụng đến thuốc hóa học.

Với vai trò Chi hội phó Chi hội Làm vườn xã Bạch Đằng, ông Tập luôn tích cực chia sẻ kinh nghiệm và kỹ thuật canh tác cho người dân. Ông vận động bà con khai thác lợi thế địa phương, phát triển các loại cây trồng phù hợp. Nhờ đó, nhiều hộ đã tận dụng vườn đồi để trồng dứa trái vụ, góp phần đưa diện tích trồng dứa của xã lên gần 100 ha.

Theo nhận định của ông Hoàng Đức Thiện, nguyên Phó Chủ tịch Hội Làm vườn tỉnh Cao Bằng, thành công của ông Tập đến từ việc biết khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, lựa chọn cây trồng phù hợp, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất và quản lý tốt mô hình kinh tế tổng hợp VAC. Hiện nay, ông Tập sở hữu ngôi nhà kiên cố 4 mái nằm giữa vườn cây ăn trái, không gian sống rộng rãi. Trong thời gian tới, ông định hướng phát triển mô hình nhà vườn kết hợp du lịch trải nghiệm sinh thái, nhằm nâng cao giá trị và đảm bảo nguồn thu nhập bền vững.