Nâng tầm hạt gạo đặc sản Than Uyên từ chuỗi liên kết bền vững

Than Uyên từ lâu đã nổi tiếng là vùng đất nuôi dưỡng những giống lúa đặc sản thơm ngon, đậm đà vị núi rừng Tây Bắc.

Đánh thức tiềm năng vùng đất hạt ngọc trời

​Nằm ẩn mình giữa những dải núi đá nhấp nhô, vùng đất Than Uyên (tỉnh Lai Châu) từ lâu đã nổi tiếng với nhiều giống lúa đặc sản có giá trị kinh tế vượt trội. Nhờ nguồn nước mát lành từ đỉnh núi cao chảy theo các con mương bê tông về tưới tắm cho các thửa ruộng bậc thang, những ruộng lúa Séng cù, gạo tẻ tròn hay gạo lứt Séng cù luôn vươn mình xanh tốt, chắt lọc tinh hoa của đất trời Tây Bắc.

​Bà Lò Thị Hoa, một người dân gắn bó lâu năm ở bản Hua Nà, chia sẻ rằng mấy chục năm nay bà con trong bản đều gắn bó với giống lúa Séng cù. Đây không chỉ là giống lúa đặc sản truyền thống có từ nhiều đời nay mà còn mang lại chất lượng gạo thơm ngon, bán được giá cao. Chính vì vậy, người dân luôn bảo nhau cùng cố gắng giữ gìn và bảo tồn nguồn gen quý này.

​Bà Hoa tâm sự: “Séng cù là một trong những loại lúa thơm đặc sản ở Than Uyên từ nhiều năm nay. Các tràn ruộng bậc thang nằm trong thung lũng, xen giữa những ngọn núi cao lô nhô đá nhọn. Đất làm ruộng cũng được tích tụ từ ngàn đời, được bồi đắp từ những khe nước nhỏ chảy ra từ rừng già. Đất, đá hòa với nước, keo sơn gắn chặt với nhau thành từng mảnh ruộng rồi cứ thế làm nên cả một dải nối tiếp nhau. Những cánh đồng ấy cũng là nơi phù hợp nhất để lúa Séng cù bén rễ vươn cao”.

Sản phẩm gạo Séng cù của Công ty TNHH MTV Dũng Long doanh nghiệp tiên phong triển khai chuỗi liên kết sản xuất lúa đặc sản trên địa bàn xã Than .

​Dù là giống lúa đặc sản nổi tiếng nhưng Séng cù cũng từng trải qua giai đoạn trầm lắng. Có thời điểm ở Hua Nà, mỗi hộ gia đình cấy một giống lúa khác nhau tùy theo sở thích cá nhân. So với các giống lúa lai hay giống mới du nhập, năng suất của lúa Séng cù có phần yếu hơn hẳn. Tình trạng hộ cấy Séng cù, hộ cấy lúa lai, hộ lại trồng lúa nếp trên cùng một dải đồng đã dẫn đến hiện tượng thụ phấn chéo theo gió. Điều này khiến chất lượng gạo bị ảnh hưởng rõ rệt, chất lượng không đồng đều giữa các hộ.

​Để bảo tồn giống lúa đặc sản và nâng cao giá trị kinh tế, bà Hoa cùng các hộ dân trong bản Hua Nà đã quyết định chuyển đổi sang phương thức liên kết sản xuất tập trung theo hướng hàng hóa. Đơn vị đồng hành cùng bà con là Công ty TNHH MTV Dũng Long, có trụ sở tại tổ dân phố 2, xã Than Uyên - doanh nghiệp tiên phong triển khai chuỗi liên kết sản xuất lúa đặc sản trên địa bàn.

​Nhờ sự định hướng, tuyên truyền và hỗ trợ tích cực từ chính quyền địa phương cùng doanh nghiệp, các hộ dân đã mạnh dạn đăng ký tham gia. Ban đầu, không ít người tỏ ra hoài nghi về hiệu quả của mô hình mới. Tuy nhiên, khi bước vào mùa thu hoạch, niềm vui đã hiện rõ trên gương mặt từng nông dân khi năng suất lúa đạt cao, toàn bộ sản lượng đều được doanh nghiệp thu mua ngay tại chân ruộng.

Sản phẩm được trưng bày, giới thiệu tại cửa hàng, góp phần quảng bá đặc sản Lai Châu đến với người tiêu dùng.

​Anh Lò Văn Hương, một hộ dân khác ở bản Hua Nà cho biết, gia đình anh đã ký kết hợp tác trồng lúa Séng cù với doanh nghiệp được vài năm. Toàn bộ lúa giống và vật tư đầu vào đều được công ty cung ứng, đồng thời đảm bảo thu mua toàn bộ đầu ra.

​Anh Hương bộc bạch: “Liên kết sản xuất không chỉ góp phần bảo tồn và phát triển được giống lúa đặc sản của địa phương mà còn giúp bà con thay đổi tư duy sản xuất, nâng cao năng suất cây trồng và thu nhập ngay từ chính đồng ruộng của quê hương”.

Liên kết sản xuất không chỉ góp phần bảo tồn và phát triển được giống lúa đặc sản của địa phương mà còn giúp bà con thay đổi tư duy sản xuất, nâng cao năng suất cây trồng.

​Lợi ích kép từ mô hình nông nghiệp sạch và liên kết bền vững

​Ông Nguyễn Hồng Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH MTV Dũng Long cho biết, công ty xây dựng chuỗi liên kết sản xuất lúa đặc sản với người dân theo hình thức cung cấp giống, vật tư phân bón trả chậm và cam kết thu mua toàn bộ sản phẩm với giá cao hơn từ 1 đến 2 giá so với thị trường tự do.

​Để xây dựng thương hiệu nông sản sạch chuẩn OCOP, doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc thu mua mà còn cử cán bộ kỹ thuật đồng hành cùng nông dân. Từ khâu ủ giống, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho đến thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch trong điều kiện thời tiết bất lợi đều được hướng dẫn tỉ mỉ. Đặc biệt, để kiểm soát nghiêm ngặt việc không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, công ty đã triển khai mô hình kết hợp thả cá chép vào ruộng lúa.

​Ông Hạnh nhấn mạnh: “Cứ ruộng nào nuôi thêm cá chép ruộng thì ruộng đó khẳng định là lúa sạch, không có thuốc bảo vệ thực vật hay hoá chất gì đâu. Bởi thế, chúng tôi đã cho bà con kết hợp nuôi cá với trồng lúa Séng cù theo hướng hàng hoá, hữu cơ vào mỗi vụ mùa. Cá khoẻ, lúa sạch, năng suất tốt, lại cùng một lúc được bán cả cá và lúa”.

​Mô hình liên kết này đem lại lợi ích kép cho cả người nông dân và doanh nghiệp. Về phía doanh nghiệp, công ty chủ động được vùng nguyên liệu chất lượng cao, ổn định, giúp tối ưu hóa công suất vận hành của máy móc, thiết bị và nâng cao chất lượng nông sản chế biến. Nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ, Công ty TNHH MTV Dũng Long đã đầu tư đồng bộ dây chuyền xay xát, giàn sấy, hệ thống nhà xưởng hiện đại, đồng thời xây dựng trang web riêng để đưa sản phẩm lên các sàn giao dịch thương mại điện tử.

Nhờ sự hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và người dân, sản phẩm gạo Séng cù của xã Than Uyên đã vinh dự được UBND tỉnh Lai Châu công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao vào năm 2021. Hiện nay, xã Than Uyên đã trở thành địa phương trọng điểm về phát triển nông sản của tỉnh với tổng cộng 27 sản phẩm OCOP, bao gồm 3 sản phẩm đạt 4 sao và 24 sản phẩm đạt 3 sao.

Hiện nay, xã Than Uyên đã trở thành địa phương trọng điểm về phát triển nông sản của tỉnh với tổng cộng 27 sản phẩm OCOP, bao gồm 3 sản phẩm đạt 4 sao và 24 sản phẩm đạt 3 sao.

​Theo ông Đàm Vũ Anh - Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Than Uyên, để giữ vững thương hiệu gạo Séng cù cùng các dòng gạo đặc sản khác, địa phương đang tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc phát triển thương hiệu. Chính quyền địa phương khuyến cáo người sản xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật canh tác, từ khâu chọn giống, chăm sóc, đến thu hoạch và chế biến.

​Bên cạnh đó, việc thực hiện đúng quy chế quản lý nhãn hiệu chứng nhận, kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm và mở rộng kênh tiêu thụ sẽ là chìa khóa then chốt giúp gạo đặc sản Than Uyên giữ vững vị thế vững chắc và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường toàn quốc./.