Nguồn: Food Educator

Điều chỉnh dinh dưỡng học đường

Một trụ cột quan trọng của xu hướng này là can thiệp vào dinh dưỡng học đường, nơi được xem là không gian chính sách then chốt để giảm bất bình đẳng sức khỏe và hình thành thói quen ăn uống lành mạnh từ sớm. Việc Tây Ban Nha ban hành quy định mới về bữa ăn học đường vào ngày 15/4/2025, với các giới hạn chặt chẽ đối với thực phẩm không lành mạnh như thực phẩm siêu chế biến, món ăn làm sẵn, đồ uống có đường, nước tăng lực và bánh ngọt công nghiệp, không phải là một động thái đơn lẻ, mà phản ánh một tư duy chính sách đang lan rộng trong Liên minh châu Âu (EU).

Theo quy định, các trường học trên toàn quốc, bao gồm trường công lập, trường được trợ cấp và trường tư thục, sẽ phải loại bỏ hoặc hạn chế nghiêm ngặt các nhóm thực phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn dinh dưỡng do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan An toàn thực phẩm và dinh dưỡng Tây Ban Nha (AESAN) khuyến nghị. Đồ uống có đường và nước tăng lực sẽ bị loại bỏ hoàn toàn khỏi căng tin và máy bán hàng tự động trong khuôn viên trường, trong khi các món ăn chế biến sẵn như pizza, empanada hoặc croquette chỉ được phép xuất hiện với tần suất rất hạn chế. Thực phẩm chiên rán, nếu có, phải được chế biến trong ngày và sử dụng các loại dầu được coi là lành mạnh hơn, như dầu ô liu. Những yêu cầu này mang tính bắt buộc, không còn dừng lại ở mức khuyến nghị như trước đây, và được áp dụng cho toàn bộ hệ thống giáo dục từ mầm non đến trung học phổ thông.

Đặc biệt, một điểm đáng chú ý trong quy định mới là yêu cầu ít nhất 45% lượng trái cây và rau củ trong bữa ăn học đường phải là nông sản theo mùa. Cách tiếp cận này không chỉ nhằm bảo đảm độ tươi và giá trị dinh dưỡng cao hơn, mà còn gắn kết chính sách y tế với mục tiêu phát triển bền vững và hỗ trợ nông dân trong nước. Điều này đặc biệt có ý nghĩa vì nhiều nghiên cứu khoa học đã liên kết chế độ ăn giàu thực phẩm siêu chế biến với nguy cơ béo phì, tiểu đường type 2 và các bệnh tim mạch, trong khi trẻ em là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất do thói quen ăn uống được hình thành từ rất sớm.

Cốt lõi của cách tiếp cận này là coi bữa ăn học đường như một dịch vụ công, có trách nhiệm bảo đảm mức dinh dưỡng tối thiểu theo chuẩn y tế quốc tế, thay vì để chất lượng bữa ăn phụ thuộc vào thị trường hay khả năng chi trả của từng địa phương. Trên cơ sở đó, các nhà hoạch định chính sách còn xem xét mở rộng các tiêu chuẩn tương tự sang những không gian công cộng khác như bệnh viện, trung tâm thể thao và cơ sở chăm sóc xã hội, nhằm hình thành một hệ sinh thái thực phẩm lành mạnh và nhất quán.

Kiểm soát tiếp thị thực phẩm không lành mạnh

Song song với việc điều chỉnh trực tiếp thành phần bữa ăn, nhiều quốc gia châu Âu cũng tập trung vào việc kiểm soát các yếu tố thương mại và tiếp thị thực phẩm không lành mạnh. Trong bối cảnh đó, việc ban hành Quy định về khuyến mãi và trưng bày thực phẩm năm 2025 của Scotland, có hiệu lực từ 1/10/2026, về hạn chế khuyến mãi và trưng bày thực phẩm có hàm lượng cao chất béo, đường và muối (HFSS), bao gồm các thực phẩm và đồ uống đóng gói sẵn như kẹo, bánh ngọt, khoai tây chiên, snack và các loại nước ngọt có thêm đường…, có thể được xem là một phần của làn sóng chính sách rộng hơn tại châu Âu và Vương quốc Anh. Thay vì chỉ nhắm vào sản phẩm cuối cùng, các quy định này can thiệp trực tiếp vào cách thức thực phẩm được đặt trước mắt người tiêu dùng, dựa trên bằng chứng khoa học cho thấy vị trí trưng bày và khuyến mãi có ảnh hưởng lớn đến quyết định mua sắm, đặc biệt là các lựa chọn mang tính bốc đồng.

Cách tiếp cận này cho thấy sự tương đồng rõ nét với các biện pháp đã và đang được áp dụng tại Anh và xứ Wales, nơi các hạn chế về trưng bày tại quầy thanh toán và lối đi chính đã có hiệu lực, cùng với các giới hạn khuyến mãi giá đối với thực phẩm HFSS.

Tại Anh, các quy định mới cấm quảng cáo thực phẩm không lành mạnh trên truyền hình trước 21 giờ và hoàn toàn cấm quảng cáo trả phí trực tuyến, với kỳ vọng loại bỏ đến 7,2 tỷ calo khỏi chế độ ăn của trẻ mỗi năm. Mục tiêu là giảm béo phì và tạo ra lợi ích sức khỏe dài hạn, thông qua việc điều chỉnh môi trường truyền thông và tiếp thị thay vì chỉ kêu gọi thay đổi hành vi cá nhân.

Trong khi đó, Pháp đại diện cho một mô hình khác, dựa trên truyền thống và cấu trúc chặt chẽ của hệ thống dinh dưỡng học đường. Các trường học phải tuân thủ hướng dẫn dinh dưỡng quốc gia rất chi tiết về thành phần, khẩu phần và tần suất xuất hiện của các nhóm thực phẩm, được thiết kế theo chu kỳ thực đơn 20 bữa nhằm bảo đảm cân bằng và đa dạng. Chính sách này không chỉ hạn chế thực phẩm không lành mạnh mà còn quy định rõ số lần bắt buộc của các nhóm thực phẩm có lợi, đồng thời cấm máy bán hàng tự động trong trường học từ lâu. Bữa ăn học đường tại Pháp được coi là một dịch vụ xã hội gắn với giáo dục dinh dưỡng.

Nhìn tổng thể, các chính sách này cho thấy châu Âu đang dần hình thành một mô hình điều tiết đa tầng đối với môi trường thực phẩm. Nếu như Tây Ban Nha và Pháp tập trung mạnh vào việc chuẩn hóa chất lượng và cấu trúc bữa ăn học đường, thì các quốc gia như Anh và Scotland lại nhấn mạnh vào việc tái thiết lập không gian bán lẻ và truyền thông, nhằm giảm mức độ “bình thường hóa” của thực phẩm kém lành mạnh trong đời sống hằng ngày.

Điểm chung cốt lõi là sự thừa nhận rằng lựa chọn ăn uống không thuần túy là vấn đề cá nhân, mà chịu tác động mạnh từ môi trường pháp lý, thương mại và xã hội. Tuy nhiên, cùng với tham vọng chính sách là những thách thức không nhỏ trong khâu thực thi, bao gồm yêu cầu cao về nguồn lực giám sát, năng lực của chính quyền địa phương và hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm, ngay cả khi các quy định đã được thiết kế với lộ trình chuyển tiếp dài.