Gỡ "nút thắt" để nông sản không còn tắc nghẽn ở cửa khẩu

Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông tin, khi bắt đầu áp dụng các quy định mới của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP từ ngày 26/01/2026, tình trạng ùn tắc hàng hóa, đặc biệt là nông sản nhập khẩu đã phát sinh.

Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long tại văn bản số 1012/VPCP-KGVX ngày 31/1/2026 về việc xử lý kiến nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và hướng dẫn thực hiện Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/01/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm; ngày 01/02/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long về việc hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/01/2026 của Chính phủ.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trước đây công tác kiểm soát an toàn thực phẩm đối với nông sản nhập khẩu được thực hiện theo Nghị định số 15/2018/NĐ-CP và diễn ra thông suốt, không xuất hiện hiện tượng ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu. Tuy nhiên, khi bắt đầu áp dụng các quy định mới của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP từ ngày 26/01/2026, tình trạng ùn tắc hàng hóa nhập khẩu đã phát sinh.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Thống kê từ các Cơ quan kiểm soát nhập khẩu, tính đến ngày 29/01/2026, tồn đọng số lượng lớn lô hàng nhập khẩu chờ kiểm tra để được thông quan, với khối lượng khoảng 300.000 tấn. Nhóm hàng tồn đọng là nông sản, chủ yếu gồm rau, củ, quả, gạo, lúa, sắn và các mặt hàng thực phẩm đã chế biến, bao gói sẵn; tình trạng này ghi nhận tại các cửa khẩu đường bộ, đường thủy và đường hàng không.

Đồng thời, việc tăng cường biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm theo quy định mới là cần thiết trong bối cảnh thời gian qua đã xảy ra một số vụ việc mất an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, do Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực ngay từ ngày ký, quá trình triển khai đã gặp một số khó khăn, vướng mắc.

Cụ thể, theo quy định tại khoản 2 Điều 25 của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, tất cả mặt hàng thực phẩm nhập khẩu thuộc diện kiểm tra thông thường đều phải thực hiện đầy đủ các bước gồm kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm các chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm. Thời gian gửi và trả kết quả kiểm nghiệm thường kéo dài ít nhất từ 5 đến 7 ngày. Kết quả kiểm nghiệm là căn cứ để ban hành thông báo xác nhận thực phẩm đạt hoặc không đạt yêu cầu nhập khẩu.

Nội dung này khác so với Nghị định số 15/2018/NĐ-CP do bổ sung thêm bước kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm. Trong khi đó, tại nhiều cửa khẩu, đặc biệt là cửa khẩu đường bộ, hầu như không có sẵn phòng kiểm nghiệm, khiến quá trình kiểm tra phát sinh nhiều khó khăn.

Việc áp dụng đồng loạt phương thức kiểm tra mới với thời gian trả kết quả từ 5 - 7 ngày đã tạo áp lực lớn cho cơ quan kiểm tra, hệ thống kiểm nghiệm cũng như doanh nghiệp nhập khẩu.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn các chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm từ nhóm chỉ tiêu trong hồ sơ để gửi phòng kiểm nghiệm đối với các lô hàng nhập khẩu (theo khoản 2 Điều 21 của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP), hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc lựa chọn và số lượng chỉ tiêu. Vì chưa có căn cứ rõ ràng, cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu gặp lúng túng khi xác định chỉ tiêu và số lượng chỉ tiêu cần kiểm tra.

Ngoài ra, hồ sơ đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu đối với hàng hóa nông sản tươi sống, là nhóm sản phẩm không phải công bố hợp quy, phải có thành phần hồ sơ là “Bản tiêu chuẩn sản phẩm” (theo Điều 24 của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP). Đây là quy định mới so với Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu hoặc nội dung bắt buộc phải thể hiện trong bản Tiêu chuẩn sản phẩm. Do vậy, cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu gặp khó khăn trong quá trình thẩm định hồ sơ.

Đặc biệt, hàng nông sản nhập khẩu trong dịp Tết Nguyên đán sắp tới hầu hết là hàng tươi sống. Trong khi điều kiện và hạ tầng kho bãi bảo quản tại cửa khẩu hiện chưa thể đáp ứng, dẫn tới ùn tắc và nguy cơ hư hỏng hàng hóa, ảnh hưởng đến lợi ích của doanh nghiệp. Trong khi đó, Nghị định số 46/2026/NĐ-CP chưa có quy định cho phép doanh nghiệp đưa hàng về kho tự bảo quản trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm an toàn thực phẩm.

Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ngay sau khi Nghị định số 46/2026/NĐ-CP được ban hành và có hiệu lực, Bộ đã chỉ đạo các cơ quan liên quan tổ chức triển khai các quy định mới và áp dụng giải pháp phục vụ kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng nhập khẩu.

Tính đến chiều 31/1/2026, tình trạng ách tắc hàng hóa, nông sản nhập khẩu tại nhiều cửa khẩu đã cơ bản được giải quyết.

Khi nhận được thông tin về vướng mắc tại cửa khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh, đồng thời chỉ đạo các cơ quan kiểm dịch thực vật vùng để tạm thời xử lý việc ách tắc tại cửa khẩu của tỉnh này và tại các cửa khẩu khác. Kết quả, đến ngày 31/01/2026, tình trạng ùn tắc hàng nông sản nhập khẩu đã cơ bản được giải quyết.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng thông tin thêm, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã có văn bản gửi Cục An toàn thực phẩm, là đơn vị giúp việc cho Bộ Y tế và trực tiếp tham gia soạn thảo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, để thông tin các vướng mắc trong quá trình triển khai. Mục tiêu là phục vụ tổng hợp, báo cáo Ban chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm và đề xuất hướng dẫn thực hiện một số nội dung nhằm tháo gỡ khó khăn.

Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xem xét phương án phân cấp để Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trực tiếp kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ, qua đó giúp địa phương chủ động và linh hoạt xử lý các vấn đề phát sinh trên địa bàn.

Ùn tắc hơn 700 lô hàng nhập khẩu đã cơ bản được giải quyết Những ngày đầu triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, một số cửa khẩu phát sinh ùn ứ hàng thực phẩm nhập khẩu; Bộ Nông nghiệp ...

Xuất nhập khẩu cửa khẩu Lào Cai đầu năm 2025: Ổn định với những tín hiệu lạc quan Hoạt động xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Lào Cai duy trì ổn định trong tháng đầu năm 2025, đạt gần 135 triệu USD, cho ...

Lý giải nguyên nhân nhập khẩu nông sản tăng mạnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc tăng mạnh nhập khẩu nông sản xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong quan hệ ...