Múa rồng – kỳ lân, một trong những di sản văn hóa truyền thống quý và là sản phẩm du lịch giàu tiềm năng nếu được phát huy, khai thác đúng giá trị vốn có.

Ở nước ta, từ bao đời nay, múa rồng – kỳ lân được xem là loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, đồng thời là nét sinh hoạt văn hoá mang đậm bản sắc dân tộc. Hình tượng rồng tượng trưng cho quyền uy, sức mạnh, cho mưa thuận gió hoà và khát vọng về cuộc sống ấm no, đủ đầy, hạnh phúc. Trong khi đó, kỳ lân biểu tượng của sự may mắn, thịnh vượng và bình an.

Đối với nhân dân các dân tộc Cao Bằng, múa rồng – kỳ lân không đơn thuần là hoạt động biểu diễn nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện tinh thần gắn kết cộng đồng, cũng như niềm tin và khát vọng hướng tới cuộc sống tốt đẹp. Chính vì thế, loại hình nghệ thuật này thường xuất hiện trong những dịp Tết, lễ hội và các sự kiện trọng đại của cộng đồng trên địa bàn tỉnh.

Từ thực tiễn đời sống văn hoá, nghệ thuật múa rồng – kỳ lân đã hình thành và phát triển tại nhiều địa phương, khu dân cư trong tỉnh. Những màn biểu diễn kết hợp nhịp trống, tiếng chiêng rộn rã cùng các động tác múa mạnh mẽ, đậm tinh thần thượng võ đã tạo nên không khí sôi động, cuốn hút người xem. Không chỉ thể hiện kỹ thuật biểu diễn công phu và uyển chuyển mà vẫn đầy khí thế, múa rồng - kỳ lân còn mang giá trị nghệ thuật đặc sắc. Đặc biệt, những động tác nhào lộn theo tiếng trống dồn dập, thôi thúc càng làm tăng tính hấp dẫn và để lại ấn tượng mạnh đối với du khách.

Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị nổi bật đó, hoạt động của nhiều đội múa rồng – kỳ lân tại các địa phương, khu dân cư trong tỉnh hiện vẫn mang tính tự phát, thiếu kinh phí duy trì và chủ yếu chỉ biểu diễn vào các dịp Tết, lễ hội truyền thống. Vì vậy, sức lan toả và hiệu quả khai thác giá trị văn hoá, du lịch của loại hình nghệ thuật này vẫn còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng vốn có.

Từ thực tế trên, để đưa múa rồng – kỳ lân trở thành sản phẩm du lịch văn hoá đặc trưng của Cao Bằng, trước hết cần có sự quan tâm đầu tư thích đáng từ chính quyền địa phương và ngành văn hoá. Việc khôi phục và phát triển đội múa truyền thống cùng với hỗ trợ trang phục, đạo cụ và trao truyền cho thanh thiếu niên ở các địa phương trên địa bàn tỉnh là hết sức cần thiết. Bên cạnh đó, các nghệ nhân cao tuổi cũng cần được tôn vinh, động viên và tạo điều kiện thuận lợi để họ truyền dạy kỹ năng, kinh nghiệm nhằm bảo tồn những kỹ thuật biểu diễn đặc sắc của địa phương. Đồng thời với công tác bảo tồn, cần xây dựng chiến lược quảng bá rộng rãi nhằm nâng cao giá trị và sức lan toả của loại hình nghệ thuật này trong đời sống văn hoá và hoạt động du lịch.

Không chỉ dừng lại ở công tác bảo tồn, việc tạo dựng sân chơi và không gian biểu diễn thường xuyên cũng là giải pháp quan trọng để phát huy giá trị, đưa múa rồng – kỳ lân trở thành sản phẩm du lịch. Theo đó, nên chăng, tỉnh cần tổ chức các hội thi, liên hoan biểu diễn nghệ thuật múa rồng – kỳ lân với quy mô từ cơ sở đến cấp tỉnh, tiến tới xây dựng loại hình nghệ thuật này thành lễ hội văn hoá – du lịch thường niên của Cao Bằng. Những sự kiện như vậy không chỉ tạo cơ hội giao lưu giữa các đội múa, giữa các địa phương trong tỉnh mà còn góp phần thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Thực tế nhiều địa phương trong nước đã thành công khi đưa các hoạt động văn hoá truyền thống trở thành thương hiệu du lịch đặc sắc. Tiêu biểu như Lễ hội Thành Tuyên – Lễ hội Trung thu độc đáo và lớn nhất Việt Nam, bắt nguồn từ năm 2004 tại tỉnh Tuyên Quang trước đây. Lễ hội nổi bật với những mô hình đèn lồng khổng lồ, sáng tạo do chính người dân thiết kế và chế tác. Hàng năm, Lễ hội tổ chức vào dịp rằm tháng Tám, thu hút đông đảo du khách trong nước và nước ngoài đến tham quan, trải nghiệm. Từ một hoạt động văn hoá cộng đồng, Lễ hội Thành Tuyên đã trở thành thương hiệu văn hoá đặc trưng, riêng có, độc đáo của xứ Tuyên, góp phần tôn vinh tinh thần sáng tạo của nhân dân và thúc đẩy mạnh mẽ ngành du lịch địa phương phát triển.

Từ thành công của Lễ hội Thành Tuyên cho thấy, nếu được đầu tư bài bản, tổ chức khoa học và duy trì thường xuyên, đồng thời đáp ứng đúng nhu cầu hưởng thụ văn hoá tinh thần của cộng đồng, thì múa rồng – kỳ lân hoàn toàn có thể trở thành một “thương hiệu văn hoá du lịch” đặc trưng của Cao Bằng. Việc tổ chức các cuộc thi, chương trình giao lưu nghệ thuật múa rồng – kỳ lân giữa các xã, phường tại phố đi bộ hay các khu du lịch trọng điểm sẽ góp phần tạo nên không gian lễ hội sôi động, hấp dẫn du khách quanh năm.

Múa rồng tại Lễ hội Đền Kỳ Sầm, phường Nùng Trí Cao. Ảnh Quốc Sơn.

Đặc biệt, khi nghệ thuật biểu diễn múa rồng – kỳ lân được kết hợp với các hoạt động văn hoá dân gian, ẩm thực bản địa, trình diễn trang phục dân tộc và tham quan danh lam thắng cảnh, Cao Bằng sẽ từng bước hình thành sản phẩm du lịch đặc trưng, giàu bản sắc riêng. Qua đó, không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hoá truyền thống mà còn tạo điểm nhấn khác biệt cho du lịch địa phương. Du khách đến Cao Bằng không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp thiên nhiên mà còn được hoà mình vào không khí lễ hội rộn ràng, sôi động, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc.

Nhiều du khách trong và ngoài nước bày tỏ mong muốn múa rồng – kỳ lân sẽ trở thành hoạt động văn hoá thường xuyên tại các điểm du lịch trọng điểm của Cao Bằng. Chị Nguyễn Kim Ngân, đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Nếu các chương trình múa rồng – kỳ lân được tổ chức định kỳ tại phố đi bộ ở trung tâm tỉnh hay các khu du lịch nổi tiếng của tỉnh Cao Bằng thì sẽ rất hấp dẫn. Du khách không chỉ tham quan danh lam thắng cảnh mà còn có dịp thưởng thức nét đẹp văn hoá truyền thống đặc sắc của địa phương”.

Trong dịp diễn ra Lễ hội Tranh đầu pháo năm 2026 ở xã Quảng Uyên, anh Yallow, du khách đến từ Hà Lan, cũng tỏ ra rất hào hứng với các màn biểu diễn múa rồng – kỳ lân tại lễ hội. Anh cho biết: “Tôi rất ấn tượng với không khí sôi động của lễ hội, đặc biệt là màn biểu diễn múa rồng – kỳ lân kết hợp cùng hoạt động tranh đầu pháo. Đây là điểm nhấn rất độc đáo, hấp dẫn và có sức thu hút lớn đối với du khách quốc tế”.

Theo nhiều ý kiến, các khu vực như phố đi bộ tại phường Thục Phán – trung tâm của tỉnh, cùng các điểm du lịch nổi tiếng của Cao Bằng hoàn toàn có thể trở thành không gian biểu diễn múa rồng – kỳ lân phục vụ người dân và du khách. Việc tổ chức các hoạt động thi đấu, giao lưu giữa những đội múa của các xã, phường trong tỉnh không chỉ tạo nên không khí vui tươi, sôi động mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng.

Trao đổi về định hướng phát triển loại hình nghệ thuật múa rồng – kỳ lân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Cao Bằng Trần Anh Dũng cho rằng, nếu loại hình nghệ thuật múa rồng – kỳ lân trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của Cao Bằng sẽ có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh. Theo ông, đây là nét đẹp văn hóa truyền thống cần được bảo tồn và phát huy. Nếu được tổ chức bài bản, thường xuyên gắn với các hoạt động du lịch, múa rồng – kỳ lân sẽ trở thành nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc và là sản phẩm du lịch mới, độc đáo của Cao Bằng. Qua đó, không chỉ làm phong phú thêm các sản phẩm du lịch, giúp du khách cảm nhận sâu sắc hơn về đời sống văn hoá của đồng bào các dân tộc Cao Bằng, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân và thu hút du khách, mà còn góp phần tạo sinh kế cho người dân địa phương. Đồng thời, đây cũng có thể coi là một trong những giải pháp thiết thực nhằm góp phần thực hiện Chương trình trọng tâm của tỉnh về phát triển du lịch bền vững giai đoạn 2025 – 2030 và mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Cao Bằng nhiệm kỳ 2025 – 2030 đã đề ra.

Múa rồng – kỳ lân là một trong những di sản văn hóa truyền thống quý và cũng là sản phẩm du lịch giàu tiềm năng của Cao Bằng nếu được phát huy, khai thác. Việc phát huy giá trị loại hình nghệ thuật này sẽ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và tạo động lực thúc đẩy du lịch địa phương phát triển bền vững. Khi loại hình nghệ thuật truyền thống này trở thành một trong những tài nguyên du lịch đặc sắc, Cao Bằng không chỉ được biết đến bởi cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ mà còn ghi dấu ấn trong lòng du khách bởi đời sống văn hóa truyền thống đặc sắc, đầy sức sống và hấp dẫn của vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hoá.