Vườn lê của gia đình bà Đặng Mùi Ghển, xóm Năm Boóc, xã Nguyên Bình cho thu lợi trên 80 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ các chi phí sản xuất. Ảnh Quốc Sơn

Từ nương ngô năng suất thấp đến vườn lê thu nhập ổn định

Đón chúng tôi trước cổng vườn là người phụ nữ dân tộc Dao đỏ với dáng người đậm nhưng nhanh nhẹn. Trên gương mặt có phần rám nắng bởi những năm tháng gắn bó với nương rẫy vẫn luôn thường trực nụ cười hiền hậu, cởi mở. Bước chân thoăn thoắt trên lối đi quanh vườn, bà Đặng Mùi Ghển vừa dẫn chúng tôi tham quan vừa nhiệt tình giới thiệu từng gốc lê đã được gia đình dồn nhiều tâm huyết chăm sóc suốt nhiều năm qua.

Nhìn những cây lê xanh mướt, cành sai trĩu quả đang chuẩn bị vào độ thu hoạch, ít ai biết hơn 20 năm trước, trên diện tích 0,3 ha sườn đồi sau nhà này chỉ trồng cây ngô giống địa phương cho năng suất thấp và thu nhập bấp bênh..

Dừng chân dưới tán một cây lê toả bóng mát giữa ngày hè, bà Ghển chậm rãi nhớ lại những năm tháng khó khăn trước đây: “Ngày trước gia đình chỉ trồng ngô giống địa phương. Đất đồi dốc nên năng suất không cao, quanh năm làm lụng vất vả nhưng thu nhập chẳng được bao nhiêu. Những năm thời thiết không thuận lợi, mất mùa xảy ra nên cuộc sống càng thêm khó khăn”.

Bước ngoặt đến với gia đình bà vào năm 2005 khi được tham gia dự án thuộc Chương trình Phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn miền núi và vùng sâu, vùng xa (Chương trình 135 của Chính phủ). Từ nguồn hỗ trợ của chương trình, gia đình bà được cấp 80 cây lê vàng giống bản địa để trồng trên diện tích 0,3 ha đất nương rẫy trước đây chuyên canh cây ngô.

Nhận thấy cây lê vàng là giống cây đặc hữu của địa phương, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và có giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với trồng cây ngô, gia đình bà mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Tuy nhiên, những ngày đầu phát triển vườn lê không hề dễ dàng. Toàn bộ quá trình chăm sóc đều dựa vào kinh nghiệm sản xuất truyền thống. Từ khâu làm đất, chăm sóc, bón phân đến phòng trừ sâu bệnh hại, bà và các thành viên trong gia đình chủ yếu thực hiện theo cách làm quen thuộc của người dân địa phương vẫn làm từ trước.

Nhớ lại những quãng thời gian lúc bấy giờ, bà Ghển chia sẻ: “Lúc mới trồng cũng không thật yên tâm, vì chưa hình dung được cây lê sẽ mang lại hiệu quả như thế nào. Nhưng thấy đây là giống cây đặc sản của địa phương, cây sinh trưởng, phát triển tốt nên gia đình vẫn kiên trì chăm sóc”.

Sự kiên trì dần được đền đáp. Sau nhiều năm chăm sóc, đến năm 2013, những cây lê bắt đầu cho thu hoạch. Dù sản lượng chưa nhiều nhưng vụ quả đầu tiên đã mang lại niềm vui lớn cho gia đình khi thu về hơn 10 triệu đồng từ tiền bán lê. “Đó là số tiền lớn đối với gia đình lúc bấy giờ. Từ đó, gia đình tôi càng có thêm động lực để tiếp tục đầu tư, chăm sóc vườn lê”, bà Ghển nhớ lại.

Từ thu hoạch những mùa quả đầu tiên, cây lê vàng ngày càng khẳng định giá trị kinh tế. Nhờ thích nghi tốt với điều kiện khí hậu mát mẻ và đất đai của địa phương, cây lê sinh trưởng khoẻ, năng suất tăng dần qua từng năn, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, sản xuất vẫn chủ yếu dựa trên kinh nghiệm truyền thống. Việc cắt tỉa, bón phân hay phòng trừ sâu bệnh chưa thực sự bài bản, đúng kỹ thuật nên năng suất và chất lượng quả chưa đồng đều. Một số năm thời tiết bất lợi hoặc sâu bệnh phát sinh khiến hiệu quả kinh tế chưa ổn định, đặt ra yêu cầu phải thay đổi phương thức canh tác để nâng cao giá trị và chất lượng sản phẩm.

Vườn lê của gia đình bà Đặng Mùi Ghển, xóm Năm Boóc, xã Nguyên Bình được chăm sóc theo quy trình VietGAP, cho năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm quả vượt trội. Ảnh Quốc Sơn

Chuyển đổi sang VietGAP, gia tăng giá trị sản phẩm

Bước ngoặt lớn đến với gia đình bà Đặng Mùi Ghển vào năm 2023 khi chính quyền xã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân phát triển cây ăn quả theo quy trình, tiêu chuẩn VietGAP nhằm nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị nông sản địa phương.

Thông qua các lớp tập huấn kỹ thuật do địa phương tổ chức, bà Ghển được tiếp cận những kiến thức mới về chăm sóc cây ăn quả theo quy trình sản xuất an toàn. Từ khâu làm cỏ, tỉa cành, bón phân đến phòng trừ sâu bệnh hại đều được hướng dẫn bài bản, khoa học và phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế của địa phương.

Bà Ghển chia sẻ: “Sau khi tham gia tập huấn, tôi nhận thấy cách làm theo VietGAP mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Mọi công đoạn chăm sóc đều có quy trình vụ thể, rõ ràng và khoa học. Vì vậy, tôi đã mạnh dạn áp dụng toàn bộ quy trình VietGAP vào chăm sóc vườn lê của gia đình”.

Theo bà Ghển, điểm khác biệt lớn nhất của phương thức sản xuất VietGAP không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở việc thay đổi tư duy canh tác của người nông dân. Tất cả các khâu chăm sóc đều được thực hiện theo quy trình khoa học, đảm bảo an toàn cho cây trồng, môi trường và người tiêu dùng. Hàng năm, gia đình thường xuyên vệ sinh vườn, phát quang cỏ dại, tỉa cành hợp lý để cây trồng thông thoáng, tăng khả năng hấp thụ ánh sáng. Cây lê được bón phân định kỳ hai lần mỗi năm bằng phân chuồng ủ hoai mục. Việc theo dõi, phát hiện và phòng trừ sâu bệnh hại cũng được thực hiện thường xuyên theo hướng an toàn sinh học, hạn chế tối đa việc sử dụng hoá chất.

Nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, chất lượng quả lê được nâng lên rõ rệt. “Cây lê được chăm sóc theo VietGAP cho quả chất lượng hơn hẳn so với cách làm truyền thống trước đây. Quả to đều, căng mọng, nhiều nước, vị ngọt đậm, ăn mềm nhưng giòn và thơm. Quan trọng hơn, sản phẩm được sản xuất an toàn, đạt chứng nhận VietGAP, có mã số vùng trồng và truy xuất được nguồn gốc nên người tiêu dùng rất yên tâm sử dụng”, bà Ghển phấn khởi cho hay.

Quả lê vàng bản địa của gia đình bà Đặng Mùi Ghển, xóm Nặm Boóc, xã Nguyên Bình được chứng nhận VietGAP.

Hiện nay, vườn lê của gia đình bà Ghển cho thu hoạch ổn định từ 3 – 4 tấn quả mỗi năm. Với giá bán dao động từ 45.000 – 50.000 đồng/kg, doanh thu đạt từ 135 triệu đến gần 200 triệu đồng/năm. Sau khi trừ chi phí sản xuất, gia đình thu lợi trên 80 triệu đồng mỗi năm. Đây là nguồn thu nhập đáng kể đối với một hộ dân vùng cao, góp phần cải thiện đời sống và phát triển sinh kế gia đình.

Không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm, việc áp dụng quy trình sản xuất VietGAP còn giúp đầu ra của sản phẩm thuận lợi hơn. Nếu như trước đây người dân phải mang sản phẩm ra chợ bán hoặc phụ thuộc vào thương lái thì nay khách hàng chủ động tìm đến tận vườn để đặt mua.

Bà Ghển cho biết: “Từ khi sản phẩm có chất lượng tốt hơn, nhiều người biết đến nên vào mùa thu hoạch, khách hàng thường đến tận vườn để mua. Gia đình hầu như không phải mang lê ra chợ bán như trước nữa. Nhờ vậy, lợi nhuận cũng cao hơn do giảm được công sức và chi phí vận chuyển”.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho gia đình, mô hình trồng và chăm sóc lê vàng theo tiêu chuẩn VietGAP của bà Đặng Mùi Ghển còn lan toả mạnh mẽ trong cộng đồng. Nhiều hộ dân trong và ngoài khu vực đã đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm để áp dụng vào sản xuất. Từ mô hình này, người dân dần thay đổi nhận thức, chuyển từ sản xuất kinh nghiệm, nhỏ lẻ sang sản xuất theo hướng an toàn, khoa học, chú trọng nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Từ một hộ dân có hoàn cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, gia đình bà Đặng Mùi Ghển đã từng bước vươn lên phát triển kinh tế nhờ biết khai thác hiệu quả lợi thế đất đai, khí hậu và tiềm năng của cây ăn quả đặc sản địa phương, đồng thời mạnh dạn ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Thành công của mô hình đã giúp gia đình nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và mở ra hướng đi mới trong phát triển nông nghiệp an toàn, nâng cao giá trị nông sản địa phương. Đây cũng là hướng phát triển phù hợp, góp phần xây dựng nền nông nghiệp địa phương theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững.