Vai trò mới của báo chí trong phát triển nông nghiệp xanh

Để nông nghiệp xanh đi vào thực chất, người sản xuất cần thay đổi từ tập quán canh tác đến cách tổ chức, ghi chép và minh bạch quy trình sản xuất.

Khi thông tin trở thành một nguồn lực phát triển

Nhiều năm trước, câu chuyện nông nghiệp trên mặt báo thường bắt đầu từ những tín hiệu rất quen thuộc: một vụ mùa được giá, một vùng cây trồng mất mùa, một mặt hàng xuất khẩu tăng trưởng, hay nỗi lo được mùa mất giá của nông dân. Những lát cắt ấy vẫn còn nguyên giá trị thời sự, bởi nông nghiệp trước hết là sinh kế của hàng chục triệu người dân nông thôn. Nhưng trong bối cảnh mới, nếu chỉ dừng lại ở ghi nhận sự kiện, báo chí sẽ khó theo kịp những chuyển động sâu hơn đang diễn ra trong nền nông nghiệp Việt Nam.

Trong tinh thần tiếp tục đổi mới phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn (tam nông) đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước đều đặt nông nghiệp trong một không gian phát triển rộng hơn: kinh tế nông nghiệp, nông thôn hiện đại, nông dân là chủ thể, sản xuất gắn với thị trường, khoa học công nghệ, môi trường và văn hóa bản địa.

Từ góc độ quản lý ngành, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến từng khẳng định, báo chí là động lực cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, tài nguyên và môi trường; đồng thời ông kỳ vọng báo chí tiếp tục giữ vai trò tuyến đầu trong sự nghiệp phát triển của ngành.

Ở lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ, TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) từng nhấn mạnh, báo chí không chỉ tuyên truyền chủ trương, chính sách mà còn lan tỏa những tấm gương sản xuất hiệu quả, làm cầu nối đưa “tiếng dân” đến với cơ quan chức năng để tháo gỡ các nút thắt trong phát triển. Với báo chí, đây không chỉ là nguồn đề tài, mà còn là yêu cầu nâng tầm cách tiếp cận. Mỗi bài viết về nông nghiệp vì thế cần đi xa hơn một bản tin thành tích; phải chỉ ra được những điều kiện để chính sách đi vào đời sống, những điểm nghẽn khiến mô hình tốt khó nhân rộng, và những giá trị mới đang hình thành từ đồng ruộng.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, báo chí cần góp phần nâng đỡ những “mầm xanh” trong nông nghiệp, từ đó thúc đẩy các mô hình tốt trở thành xu hướng phát triển.

Đưa chính sách về với ruộng đồng

Một chính sách chỉ thật sự đi vào đời sống khi được diễn giải bằng ngôn ngữ gần gũi với người nông dân và được kiểm chứng qua thực tiễn sản xuất. Một mô hình hay cũng chỉ có sức thuyết phục khi báo chí làm rõ được điều kiện hình thành, cách vận hành và khả năng nhân rộng, thay vì chỉ dừng ở những lời giới thiệu. Vì vậy, vai trò của báo chí là kết nối chủ trương với đồng ruộng, đưa câu chuyện từ cơ sở trở thành chất liệu để chính sách được nhìn nhận đầy đủ hơn, sát thực hơn và có thêm cơ sở để hoàn thiện.

Thực tế ở nhiều địa phương cho thấy, khi nhà báo đi sâu vào hiện trường, những vấn đề cốt lõi thường hiện ra rõ hơn. Một vùng nguyên liệu muốn chuyển đổi sang sản xuất xanh hay hữu cơ không chỉ cần quy trình canh tác mới, mà còn cần câu chuyện thương hiệu, tiêu chuẩn, truy xuất, thị trường và niềm tin của người tiêu dùng.

Ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ) cho rằng, nông nghiệp Việt Nam muốn tạo dựng giá trị mới trước hết phải mở rộng “không gian tư duy nông nghiệp”. Tư duy sản xuất lấy sản lượng làm trung tâm cần được thay thế bằng tư duy kinh tế nông nghiệp, đặt giá trị gia tăng làm mục tiêu cốt lõi.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội từng nhấn mạnh, báo chí đã góp phần định hình chiến lược, truyền thông kế hoạch, đề án, ý tưởng của ngành nông nghiệp đến nông dân, doanh nghiệp và lãnh đạo các cấp. Theo ông, báo chí hiện đại đã vượt khỏi lối tuyên truyền một chiều, để trở thành kênh “truyền dẫn” hai chiều giữa xã hội và cơ quan quản lý, vừa chuyển tải chính sách, vừa phản ánh đời sống thực tiễn lên quá trình điều hành.

Nông nghiệp xanh không thể chỉ được hiểu là thay đổi quy trình sản xuất, mà còn là quá trình tổ chức lại hệ sinh thái giá trị quanh sản phẩm. Đây cũng là không gian mà báo chí có thể tham gia kiến tạo: không làm thay người sản xuất hay doanh nghiệp, nhưng góp phần mở rộng cách xã hội nhìn nhận về giá trị nông nghiệp.

TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch VOAA nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong việc giúp cộng đồng hiểu đúng hơn về sản xuất nông nghiệp hữu cơ và sản phẩm hữu cơ.

Lan tỏa mô hình tốt, nhưng không thổi phồng thực tiễn

Một trong những sức mạnh lớn nhất của báo chí là khả năng lan tỏa. Nhưng với nông nghiệp xanh, lan tỏa không có nghĩa là thổi phồng. Một mô hình chỉ thực sự có giá trị tham khảo khi người đọc nhìn thấy cả thành công, điều kiện thành công và những khó khăn phải vượt qua.

Đây là điểm báo chí cần làm rõ khi phản ánh các mô hình nông nghiệp hữu cơ, sinh thái hay tuần hoàn. Một mô hình tốt không chỉ nằm ở hình ảnh cánh đồng xanh, nhà màng hiện đại hay sản phẩm được đóng gói đẹp mắt, mà ở cách người sản xuất tuân thủ quy trình, tổ chức giám sát, kiểm soát đầu vào và giữ kỷ luật minh bạch với thị trường.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ VOAA từng lưu ý rằng, nhiều người vẫn hiểu nông nghiệp hữu cơ một cách giản đơn là sản xuất không dùng hóa chất, trong khi ý nghĩa bao trùm của hữu cơ rộng hơn rất nhiều. Từ đó, báo chí cần giúp công chúng nhận ra hữu cơ là một hệ thống sản xuất có nguyên tắc, có trách nhiệm với sức khỏe con người, môi trường, đa dạng sinh học và công bằng xã hội. Khi làm nổi bật được những tầng sâu ấy, tác phẩm báo chí không chỉ kể chuyện thành công, mà còn giúp xã hội hiểu đúng điều kiện để một mô hình có thể đi đường dài.

Tương tự, khi viết về doanh nghiệp trong chuỗi nông nghiệp xanh, báo chí cũng cần vượt qua thói quen chỉ nêu tên nhà máy, công suất hay thị trường xuất khẩu. Doanh nghiệp có vai trò quan trọng, nhưng vai trò ấy chỉ bền vững khi đặt trong quan hệ hài hòa với nông dân và địa phương.

Ở góc độ thị trường, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhìn nhận, báo chí không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh trái cây, rau quả và nông sản Việt Nam ra thế giới, mà còn đồng hành cùng doanh nghiệp, hiệp hội và nhà sản xuất. Những thông tin về xu hướng tiêu dùng, rào cản kỹ thuật, chính sách thương mại hay nhu cầu nhập khẩu giúp doanh nghiệp chủ động thích nghi và nâng cao năng lực cạnh tranh. Báo chí không chỉ cổ vũ liên kết, mà cần theo dõi chất lượng của liên kết, qua đó bảo vệ cả người sản xuất nghiêm túc lẫn niềm tin của người tiêu dùng.

Phản biện chính sách và bảo vệ người làm thật

Trong phát triển nông nghiệp xanh, phản biện chính sách không phải là đứng ngoài cuộc hay phủ nhận nỗ lực quản lý. Phản biện, ở nghĩa tích cực nhất, là đưa thêm bằng chứng từ đời sống vào quá trình điều hành; là chỉ ra những khoảng trống khiến chính sách đúng nhưng khó thực thi; là giúp tiếng nói của nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp được lắng nghe đầy đủ hơn. Chính vì vậy, báo chí còn được đặt kỳ vọng phải phản ánh những hạn chế, bất cập nảy sinh để kịp thời chấn chỉnh, hoàn thiện, góp phần giúp nông dân, doanh nghiệp và hợp tác xã duy trì hệ sinh thái nông nghiệp bền vững.

Ở chiều ngược lại, báo chí cũng phải bảo vệ những người làm thật trước tình trạng lạm dụng khái niệm xanh và hữu cơ. Như nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan từng lưu ý, những cách diễn đạt nặng tính bi quan như “rớt giá thê thảm”, “đổ đống”, “giải cứu” có thể tạo hiệu ứng tâm lý khiến nông dân hoảng sợ, người mua chờ giá xuống, doanh nghiệp chậm thu mua và thị trường càng thêm bất ổn. Báo chí không né tránh sự thật, nhưng cần đi xa hơn việc kể một câu chuyện buồn: phải mở ra lời giải, chỉ ra mô hình mới và gợi ý cách tổ chức lại thị trường.

Với sản phẩm xanh, hữu cơ, rủi ro ấy càng lớn hơn bởi niềm tin là một phần quan trọng của giá trị sản phẩm. Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Thành Thực, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Auto Agri từng nhấn mạnh, trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, báo chí chính thống cần được củng cố để trở thành “lá chắn” bảo vệ cộng đồng trước rủi ro từ thông tin sai lệch. Một cơ sở sản xuất nghiêm túc phải mất thời gian chuyển đổi, phải tuân thủ quy trình và chịu giám sát; nếu những nỗ lực ấy bị đặt ngang hàng với sản phẩm chỉ “xanh” trên bao bì, niềm tin thị trường sẽ bị tổn thương. Chính vì vậy, bà Từ Thị Tuyết Nhung cho rằng báo chí cần phản ánh, cảnh báo kịp thời những sản phẩm giả mạo “hữu cơ”, “sạch”, “thiên nhiên” nhưng không có chứng nhận rõ ràng, đồng thời đưa tin trung thực về những câu chuyện thành công của nông dân và cả những đánh đổi mà họ phải chấp nhận.

Báo chí không thay nhà quản lý ban hành chính sách, không thay nhà khoa học xây dựng quy trình, không thay doanh nghiệp tổ chức thị trường và càng không thay nông dân canh tác trên đồng ruộng. Nhưng báo chí có thể làm điều mà không chủ thể nào khác làm thay được. Đó là tạo dựng niềm tin xã hội thông qua thông tin chính xác, nhân văn và có trách nhiệm. Trong nông nghiệp xanh, niềm tin ấy chính là một phần của giá trị sản phẩm.

Các diễn đàn chuyên ngành là nơi báo chí góp phần kết nối nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và người sản xuất trong quá trình phát triển nông nghiệp xanh.

Để báo chí thật sự trở thành lực lượng kiến tạo

Từ thông tin đến kiến tạo nông nghiệp xanh đối với ngành báo chí là một bước chuyển khó, đòi hỏi báo chí phải thay đổi cả tư duy đề tài và phương pháp tác nghiệp. Báo chí không cần thay thế vai trò của chuyên gia kỹ thuật, nhưng người làm báo cần đủ nền tảng để không dùng sai khái niệm, không gọi tên mô hình một cách dễ dãi và không biến những tín hiệu ban đầu thành kết luận vội vàng. Vì vậy, việc bồi dưỡng kiến thức chuyên môn cho phóng viên không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là điều kiện để báo chí giữ được độ chuẩn xác, chiều sâu và trách nhiệm khi đồng hành với nông nghiệp xanh. Báo chí phải biết cổ vũ cái mới, nhưng không dễ dãi; biết phản biện, nhưng không cực đoan; biết đồng hành, nhưng không đánh mất khoảng cách cần thiết của nghề nghiệp.

Nông nghiệp xanh chỉ có thể đi vào thực chất khi được nhìn nhận như một quá trình thay đổi đồng bộ, từ cách tổ chức sản xuất, quản trị hợp tác xã, liên kết thị trường đến hành vi tiêu dùng. Trong quá trình ấy, báo chí không làm thay công việc của nhà quản lý, doanh nghiệp hay người nông dân, nhưng có thể góp phần làm rõ những vấn đề đang đặt ra, lan tỏa những cách làm có cơ sở và thúc đẩy xã hội nhìn nhận đúng hơn về giá trị của sản xuất có trách nhiệm.

Như cách TSKH. Hà Phúc Mịch từng gửi gắm, kinh tế xanh, tuần hoàn và hữu cơ đòi hỏi báo chí phải góp phần thay đổi nhận thức, hành vi của cộng đồng, để xã hội hiểu rõ hơn cái giá của lối canh tác gây tổn hại môi trường và thấy được nông nghiệp hữu cơ như một phương thức sản xuất có trách nhiệm với các thế hệ mai sau.

Báo chí - Điểm tựa để nông nghiệp số ‘cất cánh’ Báo chí là kênh truyền thông đại chúng đóng vai trò then chốt trong việc định hình tư duy, phổ biến công nghệ và kết ...

Khi báo chí trở thành cầu nối giữa nhà khoa học và người nông dân Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh theo hướng công nghệ cao và kinh tế xanh, vai trò của báo chí không ...

Tri ân nghề báo, tiếp tục đổi mới vì nền nông nghiệp hữu cơ bền vững Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), Tạp chí Hữu cơ Việt Nam đã tổ chức ...

Vai trò của báo chí - truyền thông đối với tăng trưởng xanh trong phát triển bền vững Báo chí - truyền thông giữ vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Thông qua tuyên truyền, ...