Xuất khẩu thủy sản đang đối diện với nhiều khó khăn do bất cập trong quy định kiểm dịch và thủ tục cấp Giấy xác nhận nguyên liệu khai thác tại các cảng cá.

Trong 5 tháng đầu năm 2024, ngành xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đã ghi nhận một sự phục hồi đáng kể, với tổng kim ngạch đạt 3,6 tỷ USD. Các mặt hàng như tôm, cá tra, cua ghẹ, cá ngừ và nhuyễn thể có vỏ đều ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, đặc biệt là xuất khẩu cua ghẹ đã tăng mạnh nhất với tỷ lệ 84%, theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Dự báo cho 6 tháng tiếp theo, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn kỳ vọng kim ngạch xuất khẩu thủy sản sẽ tiếp tục tăng lên 4,4 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2023.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), ngành xuất khẩu thủy sản vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là những bất cập liên quan đến quy định kiểm dịch và thủ tục cấp Giấy xác nhận nguyên liệu khai thác (S/C) tại các cảng cá. Những vấn đề này tiếp tục gây ảnh hưởng lớn đến quá trình sản xuất và xuất khẩu của các doanh nghiệp, đòi hỏi sự chủ động trong việc giải quyết để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho ngành thủy sản Việt Nam trong thời gian tới.

Công văn số 78/CV-VASEP của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã đưa ra những khó khăn mà các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản đang gặp phải. Điểm đầu tiên là về quy định kiểm dịch đối với hàng thủy sản chuyển mục đích sử dụng nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất xuất khẩu hoặc gia công xuất khẩu sang tiêu thụ nội địa. VASEP cho rằng hiện tại chưa có hướng dẫn cụ thể về "chuyển mục đích sử dụng" nguyên liệu nhập khẩu trong các thông tư kiểm dịch thủy sản của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, gây ra sự không rõ ràng và khó khăn cho người dân và doanh nghiệp trong việc áp dụng quy định này.

Liên quan đến kích thước tối thiểu được phép khai thác của các loài thủy sản sống trong vùng nước tự nhiên quy định tại Nghị định số 37/2024/NĐ-CP của Chính phủ (có hiệu lực từ ngày 19/5/2024), với cá ngừ vằn, quy định chiều dài nhỏ nhất cho phép khai thác là 0,5m (tương đương trọng lượng từ 5kg đến 7kg) trong khi tiêu chuẩn quốc tế đối với loài này là từ 1,8kg đến 3,4kg.

VASEP cho rằng, quy định về bảo tồn của EU không đề cập kích thước tối thiểu của cá ngừ vằn mà chỉ áp dụng với một số loài nhạy cảm; kích thước tối thiểu cũng thay đổi khác nhau tùy từng vùng biển và nguồn lợi tại khu vực đó. Các tàu cá của nước ngoài vẫn đánh bắt cá ngừ vằn dưới 1,5kg và vẫn được cấp chứng nhận thủy sản khai thác.

VASEP đề xuất Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn bổ sung quy định kiểm dịch cho hàng thủy sản chuyển mục đích sử dụng và điều chỉnh quy định về kích thước tối thiểu được phép khai thác để phù hợp với thực tế Việt Nam và tiêu chuẩn quốc tế, không gây khó khăn thêm cho ngư dân và doanh nghiệp. Đồng thời, đề xuất thay đổi cách tiếp cận trong việc cấp giấy xác nhận nguyên liệu tại các cảng cá để giảm thiểu thời gian và ảnh hưởng đến sản xuất và xuất khẩu.

VASEP cho rằng Nghị định số 132/2020/NĐ-CP, quy định giao dịch vay dài hạn giữa ngân hàng và doanh nghiệp là giao dịch liên kết và áp trần chi phí lãi vay để tính thuế thu nhập không hợp lý. Điều này gây ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh và dòng tiền của các doanh nghiệp, đặc biệt là trong giai đoạn đầu khi mới đầu tư. VASEP đề xuất hủy bỏ quy định này để giảm thiểu gánh nặng thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các doanh nghiệp.

Về chính sách thuế, VASEP phản ánh rằng sau nhiều năm vướng mắc về việc áp mức thuế TNDN cao lên đến 20%, nhiều địa phương Cục Thuế xác định sản phẩm thủy sản từ "hoạt động sơ chế". Bộ Tài chính đã ban hành văn bản số 2550/BTC-TCT ngày 12/3/2021 xác nhận rằng sản phẩm thủy sản là "hoạt động chế biến thủy sản", nhằm tạo căn cứ cho các Cục Thuế áp dụng ưu đãi thuế TNDN theo quy định hiện hành. Tuy nhiên, VASEP cho rằng điều này cần phải được Chính phủ và Bộ Tài chính đưa vào các văn bản pháp luật để thực hiện thống nhất.