Sản xuất lúa gạo theo hướng xanh, bền vững - Ảnh minh họa.

Sản xuất lúa gạo đã có những thành tựu đột phá, tuy nhiên, người nông dân vẫn đối mặt với những áp lực về giá cả bấp bênh. Ngành hàng lúa gạo vẫn tồn tại những hạn chế cần khắc phục, nhằm hướng tới sản xuất bền vững và hiệu quả.

Mặt khác trong thời gian gần đây, yêu cầu của thị trường ngày càng cao, quy định của các nước nhập khẩu ngày càng nghiêm ngặt, đòi hỏi chất lượng gạo phải được nâng cao, phải bảo đảm an toàn thực phẩm, trong đó có việc giảm thiểu sử dụng đầu vào sản xuất có nguồn gốc hóa học, sản xuất giảm phát thải. Bên cạnh đó, tại COP26, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ký cam kết phấn đấu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Trước bối cảnh trên, Chính phủ đã phê duyệt Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030".

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong hơn 10 năm qua, vùng đồng bằng sông Cửu Long đã đóng góp 90% lượng gạo xuất khẩu. Mặc dù vậy, một số chuyên gia đánh giá, hiện nay, cây lúa của vùng chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu khiến địa bàn sản xuất có thể bị thu hẹp dần. Bên cạnh đó, chất lượng lúa gạo, sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu của sản phẩm trong vùng chưa cao.

Việc chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả, sử dụng chưa hợp lý, thiếu tiết kiệm vật tư đầu vào, nhất là thâm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc hóa học. Sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ và chậm áp dụng khoa học-kỹ thuật vào sản xuất, liên kết, chế biến và xuất khẩu... cũng là rào cản khiến việc sản xuất lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long chưa được như kỳ vọng.

Để hướng tới sản xuất lúa gạo theo hướng xanh, bền vững, hiện nay các tỉnh, thành phố đồng bằng sông Cửu Long đã có nhiều giải pháp như đưa vào sản xuất các giống lúa chịu mặn cho vùng ven biển; ứng dụng quy trình sản xuất “1 phải 5 giảm” nhằm tiết kiệm vật tư đầu vào, giảm phát thải khí nhà kính và tăng thu nhập cho nông dân. Nhiều địa phương có nền tảng chuyển đổi, cấu trúc lại ngành nông nghiệp. Xuất hiện các mô hình nông nghiệp sinh thái, tích hợp đa tầng, đa giá trị, thuận thiên như tôm-lúa ở bán đảo Cà Mau, chuyển đổi từ độc canh cây lúa sang đa canh, xen canh tại các vùng Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên...

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo xanh trong nông nghiệp Đổi mới sáng tạo xanh là yếu tố cốt lõi, đóng vai trò then chốt giúp chúng ta ứng phó với thách thức về môi ...

Trồng lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh Đề án trồng lúa phát thải thấp là giảm chi phí, tăng năng suất và tăng thu nhập cho người trồng lúa, bước đầu các ...

Để bảo đảm tăng trưởng xanh, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã và đang phối hợp các địa phương hỗ trợ nông dân đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu; sản xuất theo quy trình VietGAP, GlobalGAP, sản xuất lúa bền vững, lúa hữu cơ; thực hiện cơ giới hóa đồng bộ trong canh tác,...

Theo các chuyên gia, tăng cường nông nghiệp xanh không chỉ là một xu thế toàn cầu, mà còn là một ưu tiên trong chính sách phát triển nông nghiệp của Việt Nam, nhằm đưa nền nông nghiệp nước nhà phát triển bền vững trên nền tảng công nghệ cao và thân thiện với môi trường. Phát triển nông nghiệp xanh, hướng đến một nền sản xuất nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường, là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Tại hội thảo “Thúc đẩy đổi mới sáng tạo xanh trong nông nghiệp thông qua cơ chế thị trường” do Trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp Hội Trí thức và chuyên gia Việt Úc (VASEA) đã tổ chức ngày 17/9, tại Hà Nội, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hải - Đại học Quốc gia Australia cho hay, thị trường tín chỉ carbon mở ra cơ hội mới cho người nông dân. Việc ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến không chỉ mang đến sản phẩm lúa chất lượng cao mà còn đem lại một số lượng tín chỉ carbon rất đáng kể khi nhu cầu của thế giới về loại tín chỉ này đang tăng cao.

Đưa ra những phân tích một cách tổng thể, khách quan về động cơ tài chính của nông dân hướng tới sản xuất xanh trong ngành lúa gạo nhằm xác định được chi phí mà nông dân phải bỏ ra và đánh giá cụ thể lợi ích kinh tế mà nông dân nhận được khi áp dụng các kỹ thuật canh tác lúa gạo phát thải thấp, Phó Giáo sư Chu Hoàng Long - Đại học Quốc gia Australia cho rằng, không chỉ các giải pháp kỹ thuật mà các chính sách hỗ trợ, các yếu tố về kinh tế và xã hội sẽ tác động rất lớn đến sản xuất xanh. Người sản xuất lúa gạo cần được khuyến khích kinh tế cho các kỹ thuật giảm phát thải.

Hiện nay, dự thảo đề án một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao gắn với tăng trưởng xanh đang được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn gấp rút hoàn thiện. Đây là một nội dung nhằm thực hiện Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 là xây dựng những vùng nguyên liệu đạt chuẩn.

Chia sẻ với báo chí, Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan cho biết: Nếu hệ thống canh tác lúa hiện tại không thay đổi mà tiếp tục được duy trì thì thu nhập người nông dân sẽ không cải thiện, chưa kể gây nguy cơ suy giảm tài nguyên, lãng phí đầu vào và đặc biệt là gây ảnh hưởng đến môi trường, khiến cho quá trình biến đổi khí hậu xảy ra nhanh hơn.

Chính vì thế, tiêu dùng xanh hiện nay là một xu thế. Người nông dân và ngành nông nghiệp các địa phương phải thay đổi cách tiếp cận hướng tới nền nông nghiệp xanh, sản xuất gạo giảm phát thải khí nhà kính. Theo một số chuyên gia, vấn đề khó nhất trong việc thực hiện đề án là chuyển đổi nhận thức của nông dân, chính quyền và doanh nghiệp. Mục đích chính của đề án là sản xuất giảm phát thải và hy vọng trong tương lai gần, việc xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo bền vững gắn với tăng trưởng xanh sẽ không phải câu chuyện của chỉ một triệu héc-ta..