Quang cảnh buổi Tọa đàm.

Tham dự có ông Phạm Hồng Lượng – Phó Cục trưởng Cục Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), TS. Trần Ngọc Thanh – Trưởng Ban điều hành dự án, bà Nguyễn Thị Thu Huyền – Đại diện SGP/UNDP tại Việt Nam cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học.

Tọa đàm nhằm đánh giá kết quả triển khai mô hình sau gần hai năm thực hiện, phân tích các giải pháp khai thác tiềm năng rừng và văn hóa bản địa, hướng đến hình thành chuỗi giá trị bền vững gắn với sinh kế cộng đồng. Các đại biểu trình bày nhiều tham luận về thực trạng giao rừng, cơ hội phát triển sinh kế, vai trò trí thức bản địa trong quản lý tài nguyên rừng, tiềm năng du lịch cộng đồng và những kết quả bước đầu của mô hình nông lâm kết hợp tại Đắk Phơi.

TS. Trần Ngọc Thanh-Viện Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Đông Á báo cáo tham luận.

Theo nghiên cứu, xã Đắk Phơi có diện tích hơn 14.000 ha, gồm 11 buôn với 95% dân số là đồng bào DTTS, chủ yếu dân tộc Mnông. Dù cà phê là cây trồng chủ lực, nhưng địa phương gặp nhiều khó khăn do điều kiện canh tác, biến đổi khí hậu và chính sách đất đai. Một số vùng cà phê giáp rừng có thể ảnh hưởng đến quy định của Luật chống phá rừng của châu Âu (EUDR).

Hiện cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) chưa áp dụng cho mô hình cà phê nông lâm kết hợp, vì vậy cần có chính sách khuyến khích phát triển mô hình, hướng đến xác định tín chỉ carbon và chứng chỉ carbon cho vùng sản xuất đủ điều kiện tham gia thị trường trong và ngoài nước.

Ban điều hành Dự án đánh giá kết quả sau 2 năm thực hiện mô hình nông lâm nghiệp và du lịch cộng đồng cải thiện sinh kế đồng bào dân tộc thiểu số xã Đắk Phơi.

Phát biểu khai mạc, TS. Trần Ngọc Thanh (Viện Nông nghiệp và Phát triển nông thôn – Trường Đại học Đông Á) cho rằng Đắk Lắk có diện tích rừng lớn và sở hữu Di sản không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, song du lịch vẫn chưa tương xứng tiềm năng, sản phẩm còn thiếu chiều sâu. Vướng mắc lớn nhất là chính sách sử dụng đất rừng cho du lịch sinh thái khi nhiều Ban Quản lý rừng chậm hoàn thiện “Phương án quản lý rừng bền vững”. Ông đề xuất ưu tiên tháo gỡ nút thắt chính sách, xây dựng hệ sinh thái du lịch đặc trưng của tỉnh dựa trên ba trụ cột Cồng chiêng – Cà phê – Voi.

Bà Nguyễn Thị Thu Huyền - Đại diện Phụ trách Quốc gia của SGP/UNDP chia sẻ tại Tọa đàm.

ThS. Phạm Hồng Lượng, suy thoái rừng ở Tây Nguyên đang đe dọa nghiêm trọng đến dịch vụ môi trường rừng và sinh kế của hơn 45 dân tộc thiểu số. Ông nhấn mạnh cần nâng cao vai trò chủ thể của cộng đồng, đào tạo kỹ năng bản địa (hướng dẫn viên, kể chuyện, chuyển đổi số), đồng thời thiết lập cơ chế hợp tác Công – Tư – Cộng đồng (PPP+C). Đặc biệt, nên trích 30–50% doanh thu từ phí tham quan để phân bổ trực tiếp cho cộng đồng, bảo đảm công bằng và khuyến khích tham gia bảo tồn.

Ông Lượng cho rằng du lịch sinh thái chỉ bền vững khi đạt đủ ba trụ cột: hỗ trợ tài chính cho bảo vệ tự nhiên; nâng cao nhận thức môi trường – văn hóa cho du khách; và đảm bảo lợi ích công bằng cho người dân.

Ông Phạm Hồng Lượng – Phó Cục Trưởng Cục Kiểm Lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo tham luận.

Đại diện SGP/UNDP, bà Nguyễn Thị Thu Huyền khẳng định tọa đàm là dịp tổng kết gần hai năm triển khai dự án tại Đắk Phơi, đồng thời đề xuất giải pháp căn cơ để xây dựng mô hình ổn định, bền vững và lan tỏa sáng kiến cộng đồng trong bảo tồn rừng, cải thiện sinh kế đồng bào DTTS.

Các nhà khoa học cũng thống nhất cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện mô hình du lịch cộng đồng gắn với phục hồi rừng, phù hợp với điều kiện tự nhiên và văn hóa của tỉnh Đắk Lắk.