Ảnh minh họa.

Từ những năm đầu của thế kỷ XX, cây mía đã được trồng ở Thanh Hóa, chủ yếu phục vụ nhu cầu sản xuất đường thủ công của người dân. Sau này, với sự ra đời của các nhà máy đường, quy mô trồng mía được mở rộng, hình thành các vùng nguyên liệu mía tập trung. Những năm 1990-2000, ngành mía đường Thanh Hóa phát triển mạnh mẽ với sự đầu tư xây dựng và nâng cấp các nhà máy đường như Lam Sơn, Nông Cống, Việt Đài… Diện tích mía và sản lượng đường tăng trưởng đáng kể, góp phần tạo công ăn việc làm cho hàng chục nghìn lao động nông thôn và đóng góp vào ngân sách địa phương. Thanh Hóa có gần 30 nghìn ha trồng cây mía đường, bảo đảm nguyên liệu cho các nhà máy, tổng công suất chế biến gần 20 nghìn tấn mía/ngày.

Ngành mía đường Thanh Hóa đã có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Thứ nhất, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người nông dân trồng mía, góp phần xóa đói giảm nghèo và cải thiện đời sống ở khu vực nông thôn. Thứ hai, cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến đường, tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Thứ ba, tạo công ăn việc làm cho một lượng lớn lao động trong các nhà máy đường và các hoạt động dịch vụ liên quan. Thứ tư, đóng góp vào ngân sách nhà nước thông qua các khoản thuế và phí.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, ngành mía đường Thanh Hóa cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là biến động của thị trường đường thế giới và trong nước. Giá đường thường xuyên biến động, ảnh hưởng đến lợi nhuận của người trồng mía và các nhà máy đường. Bên cạnh đó, năng suất và chất lượng mía ở một số vùng còn thấp, do giống mía chưa tốt, kỹ thuật canh tác lạc hậu và ảnh hưởng của thời tiết, sâu bệnh.

Một thách thức khác là vấn đề cạnh tranh. Ngành mía đường Việt Nam nói chung và Thanh Hóa nói riêng đang phải cạnh tranh gay gắt với đường nhập khẩu, đặc biệt là đường nhập lậu. Điều này gây khó khăn cho việc tiêu thụ đường trong nước và ảnh hưởng đến giá mía. Ngoài ra, việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất mía và chế biến đường còn hạn chế, dẫn đến năng suất và hiệu quả chưa cao. Vấn đề ô nhiễm môi trường do hoạt động sản xuất mía đường cũng là vấn đề cần được quan tâm và giải quyết.

Để ngành mía đường Thanh Hóa phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ. Trước hết, phải quy hoạch lại vùng nguyên liệu, lựa chọn các giống mía có năng suất và chất lượng cao, phù hợp với điều kiện từng vùng. Cần áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến vào canh tác mía, như cơ giới hóa, tưới tiêu tiết kiệm, quản lý dịch hại tổng hợp… để nâng cao năng suất và giảm chi phí sản xuất.

Việc đổi mới công nghệ chế biến đường cũng rất quan trọng. Các nhà máy đường cần đầu tư công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu suất, giảm tiêu hao nguyên liệu và năng lượng, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Đa dạng hóa sản phẩm từ mía, không chỉ sản xuất đường mà còn các sản phẩm khác như cồn, phân bón hữu cơ, điện sinh khối… để tăng giá trị gia tăng và giảm sự phụ thuộc vào thị trường đường.

Việc xây dựng chuỗi liên kết giữa người trồng mía, nhà máy đường và thị trường tiêu thụ cũng cần được chú trọng. Cần có các hợp đồng bao tiêu sản phẩm, đảm bảo đầu ra ổn định cho người trồng mía và nguồn nguyên liệu ổn định cho nhà máy đường. Tăng cường công tác xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ đường trong nước và xuất khẩu.

Nhà nước điều chỉnh các chính sách hỗ trợ phù hợp cho ngành mía đường, như chính sách về giá, tín dụng, khoa học công nghệ, bảo vệ môi trường… Tăng cường kiểm soát thị trường đường, ngăn chặn đường nhập lậu, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Hỗ trợ người trồng mía và các nhà máy đường tiếp cận với các nguồn vốn ưu đãi để đầu tư vào đổi mới công nghệ và ngày càng phát triển bền vững.

Ngành mía đường Thanh Hóa đã và đang đóng góp quan trọng vào sự phát triển của tỉnh reong một thời gian dài. Tuy nhiên, để vượt qua những thách thức và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập, ngành mía đường Thanh Hóa cần mạnh dạn đổi mới mạnh mẽ về công nghệ, quản lý và chính sách. Việc liên kết chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ người nông dân, nhà máy đường đến nhà nước, là yếu tố then chốt để ngành mía đường Thanh Hóa tiếp tục phát triển và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đây chính là những yếu tố để đường Thanh Hóa ngọt hơn./.