Khu vực tập kết đất để làm gạch của một lò gạch tại xã Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk

Nhiều chuyển biến tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển

Giai đoạn 2020 – 2024, công tác quản lý, khai thác khoáng sản tại Đắk Lắk đã có những bước tiến đáng ghi nhận. Hoạt động khai thác cơ bản tuân theo quy hoạch được duyệt, công tác cấp phép và xử lý thủ tục hành chính diễn ra đúng quy trình. Đặc biệt, việc thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được chú trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư.

Chính quyền các cấp cũng đẩy mạnh tuyên truyền, yêu cầu doanh nghiệp áp dụng biện pháp giảm thiểu ô nhiễm. Hầu hết các đơn vị khai thác đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và khai thác đúng giấy phép. Một số doanh nghiệp tiên phong đầu tư công nghệ chế biến hiện đại, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Sản lượng khai thác khoáng sản tăng đều mỗi năm, phục vụ nhu cầu xây dựng hạ tầng, đồng thời tạo nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước và giải quyết việc làm cho lao động địa phương.

Vẫn còn sai phạm tràn lan, kéo dài

Bên cạnh những mặt tích cực, công tác quản lý, khai thác khoáng sản ở Đắk Lắk vẫn tồn tại nhiều sai phạm đáng lo ngại. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, công tác quy hoạch khoáng sản chưa sát với thực tiễn, thiếu dự báo nhu cầu cho các dự án trọng điểm. Tình trạng chậm trễ trong cấp phép, đặc biệt là với mỏ đất san lấp, gây thiếu hụt vật liệu tại nhiều huyện.

Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép còn diễn ra tại một số địa phương nhưng chưa được tập trung xử lý dứt điểm; hoạt động khai thác, tập kết đất sét diễn ra thường xuyên trên địa bàn các huyện; việc khai thác đất sét phục vụ các cơ sở gạch nung vẫn xảy ra chưa được quản lý. Đáng chú ý là các cơ sở sản xuất gạch nung không phép vẫn ngang nhiên hoạt động tại xã Ea Uy, xã Ea Yiêng, xã Vụ Bổn huyện Krông Pắc và xã Ea Bông, thị trấn Buôn Trấp huyện Krông Ana. Một số doanh nghiệp khai thác cát hoạt động trên bãi tập kết không được cấp phép nhưng không bị xử lý dứt điểm (Công ty TNHH Hà Bình, huyện Krông Pắc).

Một điểm khai thác cát trái phép tại xã Vụ Bổn, khiến sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến đất nông nghiệp trồng cây của người dân

Việc vận chuyển khoáng sản quá tải khiến nhiều tuyến đường, như tuyến vào cụm thác Dray Sáp Thượng và Dray Nu (Krông Ana), xuống cấp nghiêm trọng. Trong khi đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra dù đã được thực hiện nhưng hiệu quả chưa cao, xử lý chưa nghiêm, dẫn đến vi phạm tái diễn.

Công tác bảo vệ môi trường chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều mỏ không thực hiện việc phục hồi môi trường sau khi kết thúc khai thác. Sạt lở bờ sông do khai thác cát vẫn là nỗi bức xúc của người dân.

Về phía doanh nghiệp, tình trạng khai thác vượt công suất, ngoài phạm vi được cấp phép vẫn còn xảy ra. Một số đơn vị không lắp đặt trạm cân, camera giám sát hoặc có nhưng không sử dụng. Hành vi này tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài nguyên và nguồn thu ngân sách.

Nhiều doanh nghiệp vi phạm các quy định về thiết kế mỏ, không nộp hồ sơ kỹ thuật theo quy định, hoặc tự ý thay đổi công nghệ, công suất mà không báo cáo cơ quan chức năng. Việc báo cáo định kỳ về hoạt động khai thác và kiểm kê trữ lượng cũng không được thực hiện đầy đủ.

Ngoài ra, trách nhiệm với hạ tầng kỹ thuật và nghĩa vụ tài chính của một số đơn vị còn yếu kém. Không ít doanh nghiệp chậm nộp tiền ký quỹ, nợ thuế, không duy tu đường sá dù gây hư hỏng nghiêm trọng trong quá trình vận chuyển vật liệu.

Nguyên nhân đến từ cả khách quan lẫn chủ quan

Báo cáo giám sát chỉ ra rằng, hệ thống pháp luật về khoáng sản còn thiếu đồng bộ, chồng chéo giữa các luật liên quan, gây khó khăn trong triển khai. Việc cấp phép khai thác mỏ đất san lấp chưa rõ ràng, chưa có quy định thu hồi khoáng sản dôi dư trong các công trình thi công.

Mặt khác, nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao trong khi việc đấu giá, cấp phép chậm trễ dẫn đến tình trạng khai thác trái phép. Công tác điều tra, đánh giá trữ lượng khoáng sản chưa chi tiết, số liệu thiếu tin cậy.

Nguồn nhân lực, năng lực quản lý còn hạn chế, nhất là ở địa phương có địa hình phức tạp. Mức ký quỹ cải tạo môi trường còn thấp, dẫn đến doanh nghiệp thiếu trách nhiệm với việc phục hồi sau khai thác.

Về nguyên nhân chủ quan, việc tuyên truyền pháp luật chưa hiệu quả, nhiều doanh nghiệp còn thiếu ý thức chấp hành. Sự phối hợp giữa các sở ngành và chính quyền địa phương chưa đồng bộ. Công tác thanh tra, kiểm tra còn hình thức, chưa phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm.

Các giải pháp khắc phục toàn diện

Để khắc phục những bất cập nói trên, HĐND tỉnh Đắk Lắk đã đề ra một loạt nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, trong đó yêu cầu UBND tỉnh chủ trì thực hiện.

Tỉnh Đắk Lắk sẽ kiên quyết xử lý các doanh nghiệp không phục hồi môi trường sau khai thác, yêu cầu bồi thường hoặc sửa chữa hạ tầng giao thông bị hư hỏng do vận chuyển khoáng sản.

Trước hết, cần rà soát và điều chỉnh quy hoạch khoáng sản cho phù hợp với tình hình mới sau khi sáp nhập đơn vị hành chính. Các mỏ đất làm vật liệu xây dựng cần được ưu tiên quy hoạch để đáp ứng nhu cầu cho các dự án trọng điểm.

Công tác quản lý nhà nước phải được siết chặt, nhất là ở khâu phối hợp thông tin, ban hành văn bản hướng dẫn sát thực tiễn, khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, giảm thiểu ô nhiễm.

Cần đẩy mạnh cải cách hành chính, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đất đai, môi trường cho doanh nghiệp; đồng thời ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát khai thác.

Đặc biệt, phải kiểm soát nghiêm ngặt hoạt động khai thác, yêu cầu doanh nghiệp lắp trạm cân, camera giám sát, kiểm kê trữ lượng và sản lượng khai thác.

Về môi trường, tỉnh sẽ kiên quyết xử lý các doanh nghiệp không phục hồi môi trường sau khai thác, yêu cầu bồi thường hoặc sửa chữa hạ tầng giao thông bị hư hỏng do vận chuyển khoáng sản.

Chất lượng thanh tra, kiểm tra phải được nâng cao, tập trung vào các điểm nóng như khai thác cát trái phép, bến bãi không phép, vượt công suất. Ngoài ra, sẽ rà soát, xử lý triệt để các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung thủ công, từng bước loại bỏ các cơ sở lạc hậu, không đạt yêu cầu.

Hướng tới phát triển bền vững ngành khoáng sản

Việc HĐND tỉnh Đắk Lắk thẳng thắn chỉ ra những tồn tại trong công tác quản lý và khai thác khoáng sản, đồng thời đưa ra loạt giải pháp quyết liệt là bước đi cần thiết nhằm hướng tới phát triển bền vững. Chỉ khi các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người dân cùng nâng cao ý thức, chấp hành nghiêm pháp luật, thì tài nguyên khoáng sản vốn là tài sản quốc gia mới được sử dụng hiệu quả, hài hòa lợi ích và bảo vệ môi trường lâu dài./.