Cây mơ vàng ở khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên đang phát triển trở lại, từng bước khẳng định vị thế là cây đặc sản có giá trị kinh tế cao.

Trong khu vườn rộng gần 6ha của gia đình bà Nông Thị Vân, thôn Quyết Thắng (xã Tân Kỳ), những hàng cây mơ nối nhau trải dài. Gắn bó với cây mơ đã hơn 20 năm, bà Vân vẫn tiếp tục mở rộng diện tích khi nhận thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt.

Dù năm nay sản lượng chỉ đạt khoảng 1/3 so với những vụ được mùa, song trung bình mỗi năm vườn mơ vẫn cho từ 40-50 tấn quả. Toàn bộ diện tích đều do hai vợ chồng bà Vân tự tay chăm sóc, nhờ đó giảm đáng kể chi phí, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Không phải ngẫu nhiên mà mơ vàng từng trở thành sản vật nổi tiếng của các địa phương phía Bắc tỉnh Thái Nguyên. Với điều kiện khí hậu mát mẻ, đất đai tơi xốp, giàu dinh dưỡng, cây mơ sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư thấp nhưng cho năng suất ổn định. Đặc biệt, chất lượng quả mơ tại đây có sự khác biệt rõ rệt: Quả to, đều, thịt dày, vị chua thanh, hương thơm tự nhiên... là những yếu tố quan trọng để phát triển chế biến sâu.

Thực tế, cây mơ từng trải qua giai đoạn thoái trào. Khi chưa hình thành được liên kết tiêu thụ, sản phẩm chủ yếu bán nhỏ lẻ, phụ thuộc vào tư thương nên giá cả bấp bênh. Có thời điểm, giá mơ xuống thấp kỷ lục, chỉ vài trăm đồng mỗi ki-lô-gam, không đủ chi phí thu hái.

Nhiều hộ dân buộc phải chặt bỏ để chuyển sang trồng loại cây khác. Những năm gần đây, thị trường được khơi thông, người dân dần khôi phục lại diện tích. Sự trở lại của cây mơ vàng gắn liền với việc hình thành các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Các cơ sở thu mua, hợp tác xã (HTX) đóng vai trò trung tâm, giúp nông dân yên tâm sản xuất.

Hiện nay, mỗi năm, các đầu mối trên địa bàn thu gom hàng nghìn tấn mơ, cung cấp cho các cơ sở chế biến, thị trường tiêu thụ được mở rộng. Nhờ đó, giá mơ duy trì ổn định ở mức 16.000 - 20.000 đồng/kg, có thời điểm lên tới 30.000 đồng/kg.

Không chỉ dừng lại ở tiêu thụ quả tươi, nhiều HTX đã mạnh dạn đầu tư chế biến sâu. Bà Trịnh Thị Thư, Giám đốc HTX Đoàn Kết, xã Tân Kỳ, cho biết: Hằng năm, HTX sản xuất khoảng 200 tấn ô mai mơ với các sản phẩm như mơ dẻo chua ngọt, mơ gừng…

Việc chế biến không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản mà còn nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường tiêu thụ. Nhờ áp dụng quy trình sản xuất an toàn, phơi sấy trong nhà kính, kiểm soát chất lượng chặt chẽ đã giúp 2 sản phẩm của HTX đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao.

Một điểm thu mua quả mơ tại phường Bắc Kạn.

Hiệu quả kinh tế của cây mơ đã được kiểm chứng rõ nét. Tại xã Tân Kỳ, vùng trọng điểm trồng mơ có diện tích hơn 400ha đang mang lại nguồn thu ổn định cho hàng trăm hộ dân.

Ông Nguyễn Văn Lịch, thôn Quyết Thắng, xã Tân Kỳ, cho biết: Với mật độ khoảng 250 cây/ha, mỗi cây cho sản lượng trung bình 70-80kg quả, doanh thu mỗi héc-ta có thể đạt hàng trăm triệu đồng. Sau khi trừ chi phí, nhiều hộ thu lãi cao, một con số đáng kể đối với khu vực nông thôn miền núi. Không chỉ tạo thu nhập trực tiếp, cây mơ còn tạo việc làm thời vụ cho hàng trăm lao động mỗi vụ thu hoạch, góp phần giải quyết lao động nông thôn.

Ông Trần Quang Hiệp, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Kỳ, cho biết: Bên cạnh giá trị kinh tế, cây mơ vàng còn mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái. Mùa hoa mơ nở trắng núi rừng, mùa quả chín vàng rực tạo nên cảnh quan đẹp, thu hút du khách. Một số gia đình đã bước đầu xây dựng sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm mùa hoa, mùa thu hoạch mơ, kết hợp quảng bá đặc sản địa phương.

Đây được xem là hướng đi giàu tiềm năng, góp phần đa dạng hóa sinh kế cho người dân. Thời gian tới, địa phương xác định sẽ mở rộng vùng trồng theo tiêu chuẩn, nâng cao chất lượng giống, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và hướng tới chỉ dẫn địa lý. Đồng thời, tạo điều kiện cho các cơ sở đầu tư chế biến, phát triển các chuỗi liên kết, hạn chế phụ thuộc vào thương lái, nâng cao vai trò của các tổ hợp tác, hợp tác xã trên địa bàn.