Hơn 3 ha mía nguyên liệu của gia đình chị Lý Thị Duyên, xóm Tà Lùng, xã Phục Hoà cho thu hoạch bình quân trên 180 tấn mỗi năm, doanh thu đạt xấp xỉ 400 triệu đồng/năm. Ảnh Quốc Sơn

Câu nói mộc mạc ấy phần nào cho thấy người phụ nữ nông dân miền núi luôn gắn bó với ruộng đồng. Năm 2025, gia đình chị Duyên được Hội Nông dân tỉnh Cao Bằng công nhận là “Hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi” cấp tỉnh. Danh hiệu ấy không chỉ ghi nhận những năm tháng lao động cần cù, sáng tạo mà còn là ý chí vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương của chị Lý Thị Duyên.

Ấn tượng đầu tiên khi gặp chị Duyên là hình ảnh một nữ nông dân có vóc dáng khoẻ khoắn, nhanh nhẹn của người quen lao động. Dù quanh năm gắn bó với đồng ruộng, chị vẫn giữ được nét đằm thắm, mặn mà. Gương mặt phúc hậu cùng nụ cười hiền luôn thường trực khiến người đối diện cảm nhận được sự gần gũi, chân thành. Dường như bao năm tháng dãi dầu nắng, gió không thể làm phai đi vẻ tươi sáng và nhân hậu ấy. Giọng nói mộc mạc, cởi mở càng làm nổi bật sự giản dị của người phụ nữ vừa là đảng viên, vừa là Tổ trưởng Tổ vay vốn của xóm, luôn tận tuỵ với công việc và được bà con tin yêu.

Khi kể về hành trình lập nghiệp, chị không nói nhiều về những thành quả đạt được hôm nay mà nhắc nhiều hơn về những năm tháng gian khó của hai vợ chồng.

Chị Duyên kể, quê chồng chị ở xã Phi Hải, huyện Quảng Hòa trước đây của tỉnh Cao Bằng. Những năm đầu sau khi lập gia đình, cuộc sống của hai vợ chồng chỉ trông chờ vào cây ngô, cây lúa cùng vài con gia súc, gia cầm nuôi nhỏ lẻ. Thu nhập bấp bênh khiến cuộc sống luôn trong cảnh thiếu hụt.

Năm 1989, với mong muốn tìm hướng đi mới, hai vợ chồng quyết định chuyển đến thị trấn Tà Lùng (nay là xóm Tà Lùng), xã Phục Hoà sinh sống. Những ngày đầu nơi vùng đất mới, hai vợ chồng bắt đầu khai hoang, trồng sắn để bán sang thị trường Trung Quốc.

Nhắc về quãng thời gian ấy, chị không quên được những tháng ngày vợ chồng lăn lộn “vỡ đất mưu sinh”. Trồng sắn vốn đã nhiều công sức, từ phát dọn, làm đất, cuốc hố, trồng hom đến thu hoạch đều chủ yếu dựa vào sức người. Thế nhưng điều khiến người nông dân lo lắng hơn cả lại là đầu ra sản phẩm khi hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái và thị trường Trung Quốc. Có năm được mùa thì mất giá, có năm thương lái ép giá khiến công sức cả năm trời gần như không còn.

"Đến mùa thu hoạch, hai vợ chồng gánh sắn sang Trung Quốc bán, nhiều khi bị ép giá, tiếc công sức lắm nhưng cũng đành phải bán, chứ không lẽ lại gánh quay về", chị Duyên nhớ lại.

Dẫu vậy, bằng sự cần cù và chắt chiu, hai vợ chồng vẫn tích cóp được chút vốn để mua hơn 4 ha đất nông nghiệp. Chính quỹ đất ấy đã mở ra cơ hội cho những bước thay đổi cuộc sống của gia đình chị trong những năm sau này.

Vườn vải thiều của gia đình chị Lý Thị Duyên, xóm Tà Lùng, xã Phục Hoà mang lại thu nhập hơn 20 triệu đồng mỗi năm. Ảnh Quốc Sơn

Bước ngoặt thực sự đến vào năm 1998 khi Nhà máy Đường Phục Hòa thuộc Công ty Mía đường Cao Bằng (nay là Công ty Cổ phần Mía đường Cao Bằng) được đầu tư xây dựng và đi vào hoạt động. Nhận thấy điều kiện đất đai, khí hậu phù hợp với cây mía nguyên liệu, trong khi doanh nghiệp cam kết cung ứng giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu toàn bộ sản phẩm, hai vợ chồng chị Duyên quyết định chuyển hơn 3 ha đất trồng sắn sang trồng mía.

Đó là quyết định mà theo chị là “Kịp thời và đúng hướng”. Bởi nếu như trồng sắn luôn thấp thỏm vì đầu ra thì với cây mía, người trồng gần như yên tâm sản xuất. Không chỉ được doanh nghiệp hỗ trợ giống, phân bón và kỹ thuật, cây mía sau khi trồng có thể lưu gốc từ ba đến bốn năm mới phải trồng lại. Trong thời gian đó, người trồng chủ yếu làm cỏ, bón phân và chăm sóc, vừa giảm chi phí đầu tư vừa tiết kiệm đáng kể công lao động. Quan trọng hơn cả là hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với cây sắn trên cùng diện tích và được doanh nghiệp thu mua toàn bộ sản phẩm.

Hiệu quả rõ rệt từ cây mía đã giúp gia đình chị Duyên kiên trì gắn bó với loại cây trồng này suốt nhiều năm qua. Đến nay, hơn 3 ha mía nguyên liệu của gia đình chị đều cho thu hoạch ổn định với sản lượng bình quân trên 180 tấn mỗi năm. Với giá bán bình quân khoảng 2.200 đồng/kg mía cây, doanh thu đạt xấp xỉ 400 triệu đồng/năm. Sau khi trừ chi phí giống, phân bón, công lao động và các khoản đầu tư phục vụ sản xuất, cây mía vẫn là nguồn thu nhập chủ lực của gia đình.

Để có được những thành quả đó là biết bao ngày lăn lộn với nắng mưa ngoài đồng, từ lúc mặt trời chưa mọc đến khi đã nhọ mặt người. Với chị Duyên, làm nông không có ngày nghỉ. Mỗi vụ sản xuất đều đòi hỏi sự cần cù, tỉ mỉ và kiên trì.

Không dừng lại ở cây mía, gia đình chị tiếp tục tìm kiếm những hướng phát triển mới nhằm đa dạng hoá nguồn thu. Năm 2002, gia đình đầu tư trồng 200 cây vải thiều. Sau 4 năm chăm sóc, đến năm 2006, vườn vải thiều bắt đầu cho thu hoạch. Những năm đầu, nguồn thu đạt khoảng 15 triệu đồng mỗi năm, là khoản tiền không nhỏ thời điểm đó. Nhờ tích cực áp dụng các biện pháp kỹ thuật như cắt tỉa, bón phân hợp lý, đến nay vườn vải cho sản lượng ổn định, mang lại thu nhập hơn 20 triệu đồng mỗi năm. Mỗi mùa vải chín, khách hàng đều đến tận vườn đặt mua hết.

Tiếp tục tìm hướng nâng cao giá trị trên diện tích đất sản xuất, năm 2025, nhận thấy nghề nuôi tằm có nhiều triển vọng, chị Duyên mạnh dạn trồng 3.000 m² sắn để lấy lá làm thức ăn cho tằm, đồng thời tận dụng củ sắn để làm thức ăn bổ sung cho chăn nuôi. Sau thời gian tìm hiểu kỹ thuật, lứa kén đầu tiên đã mang lại kết quả khả quan. Với giá bán 120 nghìn đồng/kg kén, gia đình thu về hơn 20 triệu đồng ngay trong vụ đầu tiên.

Theo chị Duyên, mô hình nuôi tằm tận dụng được nguồn lá sắn tự trồng, thời gian quay vòng nhanh, góp phần tăng thêm thu nhập cho gia đình. Đây cũng là hướng sản xuất mà gia đình sẽ tiếp tục mở rộng bằng việc chuyển dần sang trồng cây dâu, phát triển nghề nuôi tằm trong thời gian tới.

Hiện nay, từ ba mô hình sản xuất gồm trồng mía nguyên liệu, trồng vải thiều và nuôi tằm, sau khi trừ các khoản chi phí đầu tư sản xuất, mỗi năm gia đình chị Duyên có nguồn thu ổn định trên 100 triệu đồng. Nguồn thu này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tạo điều kiện để gia đình tiếp tục tái đầu tư mở rộng sản xuất.

Mô hình nuôi tằm của gia đình chị Lý Thị Duyên, xóm Tà Lùng, xã Phục Hoà bước đầu đem lại hiệu quả kinh tế cao. Ảnh Quốc Sơn

Không chỉ làm giàu cho gia đình, mô hình kinh tế của chị Duyên còn góp phần tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Mỗi vụ thu hoạch mía, gia đình thuê khoảng 10 lao động thời vụ tham gia chặt và vận chuyển mía. Mỗi lao động làm việc liên tục khoảng 40 ngày với mức công 250 nghìn đồng mỗi ngày. Nguồn việc làm này giúp nhiều lao động có thêm thu nhập ổn định trong mùa nông nhàn, góp phần cải thiện đời sống của các hộ dân trong xóm.

Bên cạnh phát triển kinh tế, là Tổ trưởng Tổ vay vốn, chị luôn tận tình hướng dẫn các hội viên sử dụng nguồn vốn đúng mục đích, chia sẻ kinh nghiệm phát triển kinh tế, vận động bà con chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp điều kiện địa phương. Ai hỏi kinh nghiệm trồng mía, chăm sóc vải hay nuôi tằm, chị đều sẵn sàng chia sẻ.

Điều đáng quý là dù kinh tế gia đình ngày càng khá giả, chi Duyên vẫn giữ lối sống giản dị, chân thành và luôn tích cực tham gia các phong trào của địa phương, từ xây dựng nông thôn mới, giữ gìn vệ sinh môi trường đến các hoạt động xã hội.

Bí thư Chi bộ xóm Tà Lùng, ông Lý Văn Hiếu cho biết, gia đình chị Duyên là một trong những hộ điển hình phát triển kinh tế của địa phương. Không chỉ biết làm giàu chính đáng, chị Duyên còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương, tích cực tham gia các phong trào xây dựng nông thôn mới, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và luôn hoàn thành tốt trách nhiệm của người đảng viên.

Sự gương mẫu ấy của chị Duyên đã tạo sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Nhiều hộ dân mạnh dạn học tập kinh nghiệm sản xuất của gia đình chị, từng bước chuyển đổi cây trồng, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Năm 2025, gia đình chị Duyên vinh dự được Hội Nông dân tỉnh Cao Bằng công nhận là “Hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi” cấp tỉnh. Danh hiệu ấy là sự ghi nhận xứng đáng cho hành trình gần ba mươi năm bền bỉ vượt khó, không ngừng tìm tòi hướng đi mới để phát triển kinh tế.

Thành công của nữ đảng viên, nông dân Lý Thị Duyên được tạo dựng bằng mồ hôi, nghị lực, tinh thần dám nghĩ, dám làm và khát vọng vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Giữa miền quê biên giới, chị Lý Thị Duyên là hình ảnh điển hình của người nông dân năng động, sáng tạo, biết khai thác lợi thế địa phương để phát triển kinh tế bền vững. Câu chuyện của chị Duyên cho thấy, với sự cần cù lao động, mạnh dạn chuyển đổi sản xuất và không ngừng học hỏi, người nông dân hoàn toàn có thể làm giàu chính đáng trên chính mảnh đất quê hương mình. Những tấm gương như chị Lý Thị Duyên đang góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn, lan toả tinh thần lao động sáng tạo và viết tiếp những mùa no ấm nơi phên dậu Tổ quốc.