Biến đổi khí hậu đang thách thức nông nghiệp Việt Nam, từ sản xuất truyền thống đến phát triển nông nghiệp hữu cơ - Ảnh minh họa.

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều biến động về thời tiết, từ những đợt mưa lớn, lũ lụt bất thường cho đến các đợt hạn hán kéo dài. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, trong thập kỷ qua, sản lượng nông nghiệp của Việt Nam đã giảm từ 5% đến 7% do ảnh hưởng của thiên tai, bao gồm cả lũ lụt và hạn hán. Điều này đã làm giảm sản lượng cây trồng, tăng nguy cơ mất mùa, và khiến hàng triệu nông dân Việt Nam đối mặt với khó khăn trong việc duy trì sinh kế.

Trong nông nghiệp hữu cơ, việc hạn chế sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu khiến cây trồng dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường khắc nghiệt hơn so với nông nghiệp truyền thống. Chẳng hạn, hạn hán kéo dài không chỉ làm giảm lượng nước tưới tiêu mà còn làm giảm độ phì nhiêu của đất, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng cây trồng hữu cơ. Một nghiên cứu tại tỉnh Hà Tĩnh, khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, cho thấy sản lượng lúa hữu cơ giảm đến 20% so với các mùa vụ bình thường.

Tuy nhiên, nông nghiệp hữu cơ cũng cho thấy một số lợi thế trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Các hệ thống canh tác hữu cơ, với sự tập trung vào việc bảo vệ đất và đa dạng sinh học, đã giúp cải thiện khả năng chống chịu của cây trồng trước các điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Một ví dụ điển hình là các mô hình canh tác hữu cơ tại Đồng Tháp, nơi người nông dân đã áp dụng các biện pháp như luân canh cây trồng, sử dụng phân bón hữu cơ và trồng cây che phủ đất, giúp tăng cường khả năng giữ ẩm và chống xói mòn đất, đồng thời giảm thiểu tác động của hạn hán.

Đồng thời, việc phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính. Theo một nghiên cứu của Viện Môi trường Nông nghiệp, việc sử dụng các biện pháp canh tác hữu cơ đã giúp giảm từ 20% đến 30% lượng khí CO2 phát thải so với nông nghiệp truyền thống. Điều này không chỉ góp phần làm chậm lại quá trình biến đổi khí hậu mà còn giúp Việt Nam thực hiện cam kết giảm phát thải theo Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu.

Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng cho thấy, diện tích đất nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam đã tăng từ 53.350 ha năm 2010 lên hơn 240.000 ha vào năm 2023. Đây là một bước tiến đáng kể, cho thấy nông nghiệp hữu cơ đang ngày càng được nhiều người nông dân tại Việt Nam ủng hộ và áp dụng. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển nông nghiệp hữu cơ trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cần có những chiến lược và biện pháp hỗ trợ cụ thể từ các cơ quan quản lý nhà nước.

Việt Nam đã thực hiện nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ, bao gồm việc hỗ trợ tài chính, đào tạo kỹ thuật cho nông dân, và xây dựng các tiêu chuẩn hữu cơ quốc gia. Chính phủ cũng đã ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác với các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu trong nông nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ.

Một ví dụ cụ thể là dự án “Tăng cường khả năng chống chịu của nông nghiệp hữu cơ trước biến đổi khí hậu” được triển khai tại tỉnh Quảng Nam, với sự hợp tác của Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên Hợp Quốc (FAO). Dự án này đã giúp hàng trăm nông dân địa phương áp dụng các biện pháp canh tác hữu cơ tiên tiến, như sử dụng phân bón hữu cơ từ rơm rạ, trồng cây xen kẽ để cải thiện độ phì nhiêu của đất, và ứng dụng các kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước. Kết quả là, sản lượng lúa hữu cơ tại khu vực này đã tăng 15%, trong khi lượng nước sử dụng giảm 25% so với trước đây.

Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về lợi ích của nông nghiệp hữu cơ đối với sức khỏe và môi trường cũng là một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của ngành này. Theo một khảo sát của Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn, khoảng 60% người tiêu dùng Việt Nam đã bắt đầu ưu tiên sử dụng các sản phẩm hữu cơ, đặc biệt là sau đại dịch COVID-19, khi vấn đề an toàn thực phẩm trở thành mối quan tâm hàng đầu.

Nông nghiệp hữu cơ giúp cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu và cải thiện khả năng chống chịu của cây trồng - Ảnh minh họa.

Biến đổi khí hậu đặt ra nhiều thách thức đối với sự phát triển của nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam, nhưng đồng thời cũng mở ra những cơ hội để lĩnh vực này phát triển mạnh mẽ hơn. Việc đối phó với biến đổi khí hậu không chỉ đòi hỏi sự thay đổi trong phương pháp canh tác mà còn cần sự hỗ trợ từ các chính sách của nhà nước, sự hợp tác quốc tế, và sự ủng hộ từ người tiêu dùng. Nếu các yếu tố này được kết hợp hài hòa, nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững của quốc gia.

Nắng nóng "thiêu đốt" nguồn nước toàn cầu

100 tỷ USD "chữa cháy" cho Trái Đất

Nam Cực xanh hóa: Vẻ đẹp hiểm nguy từ biến đổi khí hậu