Nước đậu đen rang có tác dụng thanh nhiệt, giải độc giúp phòng nóng trong, táo bón dịp Tết.

1. Vì sao lại dễ bị nóng trong, táo bón dịp Tết?

Tình trạng nóng trong – táo bón xảy ra rất phổ biến trong dịp Tết do nhiều yếu tố cộng hưởng từ ăn uống đến sinh hoạt.

- Ăn uống “quá đà”, mất cân đối: Ngày Tết thường ăn nhiều thịt, đồ chiên rán, thực phẩm giàu đạm - béo, bánh kẹo ngọt; thiếu rau xanh, trái cây, lượng chất xơ không đủ để làm mềm phân và kích thích nhu động ruột, khiến hệ tiêu hóa bị quá tải, sinh nhiệt, dễ táo bón.

- Uống rượu bia, nước ngọt nhiều: Rượu bia làm mất nước, khiến phân khô, khó đi ngoài; Nước ngọt, đồ uống nhiều đường làm tăng tình trạng nhiệt trong, rối loạn tiêu hóa.

- Uống ít nước: Mải vui Tết, tiếp khách, nhiều người quên uống đủ nước; thiếu nước làm ruột hấp thu lại nước trong phân, dẫn đến phân cứng, khó đào thải.

- Sinh hoạt thất thường: Thức khuya, ngủ ít, thay đổi giờ giấc sinh hoạt làm cho hoạt động của tỳ vị và đại tràng bị rối loạn. Thói quen nhịn đi vệ sinh khi đi chơi, đi chúc Tết cũng làm giảm phản xạ đi tiêu.

- Ít vận động: Nghỉ Tết chủ yếu ăn – ngồi – tiếp khách, giảm vận động thể lực. Nhu động ruột hoạt động kém hơn, làm phân lưu lại lâu trong ruột.

Tết là thời điểm dễ ăn uống không điều độ, dễ gây tỳ vị tích trệ, sinh thấp nhiệt. Nhiệt tích lại trong trường vị sẽ làm hao tân dịch, gây khô ruột, dẫn đến táo bón và cảm giác nóng trong người. Ăn nhiều – uống thiếu – ngủ ít – vận động ít chính là “bộ tứ” khiến nóng trong, táo bón bùng phát dịp Tết.

2. Một số món ăn - bài thuốc giúp phòng ngừa nóng trong, táo bón

2.1. Nước đậu đen rang – giảm nóng trong, phòng ngừa táo bón

Đậu đen có tính tư dưỡng Thận Thủy, lợi thấp trọc, trừ được Hỏa độc ở kinh túc Thiếu Âm; thải độc cơ thể, tăng cường lợi khuẩn cho đường ruột, giúp dễ tiêu hóa; làm mát cơ thể, thanh nhiệt; giúp lợi tiểu nhẹ; chứa các chất chống oxy hóa mạnh.

Xét về tính – vị, nước đậu đen có vị ngọt nhạt, tính mát. Nhờ có vị ngọt nên bổ, vị nhạt nên lợi thấp trọc; lại nhờ có tính mát nên thanh nhiệt, giải hỏa độc, giảm nóng trong.

Đậu đen thường có hai loại là đậu đen trắng lòng và đậu đen xanh lòng, trong đó đậu đen xanh lòng là loại hay được dùng làm thuốc.

Ứng dụng:

- Tiểu rát, tiểu nóng buốt, tiểu ra máu (bổ thận âm, trừ hỏa độc): Đậu đen 100 g; trường hợp nặng có thể thêm 15 g cỏ tranh, 30 g nhọ nồi, 20 g râu ngô nấu nước uống.

- Giải độc (nhiệt độc gây viêm da, lở loét hoặc ngộ độc thực phẩm): Đậu đen 30 g, cam thảo sống 6 g, sắc nước uống.

Đậu đen phù hợp với người có thể chất dương thịnh, âm hư với các biểu hiện như: cơ thể nóng, người gầy, da nóng, hay ra mồ hôi, gò má đỏ, khát nước, lưỡi đỏ, họng khô, tiểu nóng buốt…

Lưu ý: Người có thể chất âm thịnh, dương hư, Tỳ Vị hư hàn cần hạn chế sử dụng hoặc phải bào chế, phối hợp với nhóm dược liệu phụ trợ phù hợp.

2. 2. Nước bột sắn dây – làm mát cơ thể, giảm nóng trong

Nước bột sắn dây làm mát cơ thể, giảm nóng trong.

Theo Y học cổ truyền, bột sắn dây có tính mát, vị ngọt, giúp sinh tân dịch, chỉ khát, giải nhiệt, có tác dụng:

– Làm mát cơ thể, giảm nóng trong.

– Giải rượu, hỗ trợ làm dịu cơ thể, giảm mệt mỏi, đau đầu sau khi uống rượu bia.

– Hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy bụng, khó tiêu, nóng rát dạ dày (khi dùng đúng cách).

– Giảm táo bón nhẹ nhờ hàm lượng tinh bột và chất xơ tự nhiên.

Cách dùng: Pha sống 1–2 thìa cà phê bột sắn dây với 200–250 ml nước sôi để nguội, đường (tùy khẩu vị), có thể thêm vài giọt nước cốt chanh, uống ngay sau khi pha.

Lưu ý: Những người hệ tiêu hóa kém, lạnh bụng, phụ nữ mang thai 3 tháng đầu và trẻ nhỏ không nên dùng.

2. 3. Cháo hoài sơn, táo đỏ – kiện Tỳ, phòng chống táo bón

Hoài sơn giúp kiện Tỳ, tăng cường tiêu hóa, hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng.

Nguyên liệu (2–3 người ăn): Gạo tẻ 100 g; hoài sơn khô 30 g (hoặc hoài sơn tươi 50 g); táo đỏ 10 quả; hạt sen (tùy chọn) 30 g; đường phèn (nếu ăn ngọt) hoặc muối nhạt.

Cách làm:

- Bước 1: Ngâm hoài sơn khô khoảng 30 phút cho mềm; nếu dùng hoài sơn tươi thì gọt vỏ, rửa sạch, thái nhỏ.

- Bước 2: Rửa sạch gạo, có thể rang sơ để cháo thơm hơn.

- Bước 3: Cho gạo và 1 lít nước vào nồi, đun sôi, sau đó hạ lửa nhỏ nấu trong 20 phút.

– Bước 4: Cho hoài sơn, táo đỏ và hạt sen vào, nấu thêm 20–30 phút đến khi cháo nhừ.

- Bước 5: Thêm đường phèn nếu ăn ngọt hoặc nêm ít muối nếu ăn thanh đạm.

Công dụng: Bổ Tỳ, dưỡng Vị; hoài sơn giúp kiện Tỳ, tăng cường tiêu hóa, hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng. Táo đỏ bổ trung ích khí, giúp dạ dày hoạt động tốt hơn. Mỗi tuần nên ăn 1–2 lần.

Lưu ý: Người đầy bụng, đờm nhiều, sốt, táo bón không nên dùng thường xuyên; người đái tháo đường cần giảm lượng táo đỏ hoặc hỏi ý kiến bác sĩ.

3. Phòng ngừa nóng trong, táo bón dịp Tết

- Điều chỉnh ăn uống hợp lý:Ăn đủ rau xanh và trái cây mỗi ngày (rau mồng tơi, rau lang, cải xanh; cam, bưởi, thanh long, đu đủ…) để bổ sung chất xơ, giúp nhuận tràng; giảm đồ chiên rán, cay nóng, nhiều đạm như thịt mỡ, lạp xưởng, bánh kẹo ngọt – những thực phẩm dễ sinh nhiệt, gây táo bón; giảm đồ nếp, bơ sữa; tiết chế thực phẩm công nghiệp; hạn chế rượu bia, nước ngọt có gas, vì làm cơ thể mất nước, tăng khô nóng trong ruột; ưu tiên món luộc, hấp, canh, cháo, dễ tiêu hóa.

- Uống đủ nước: Uống 1,5–2 lít nước/ngày, chia đều trong ngày; có thể dùng thêm nước ấm buổi sáng, nước rau má, atiso, nước đậu đen rang nhạt để thanh nhiệt.

- Giữ nếp sinh hoạt điều độ:Nên giữ nhịp sống, ăn uống đúng giờ, đúng giấc; đồ ăn có ngon mấy cũng nên biết tiết chế, tránh ăn quá no; không thức khuya kéo dài, cố gắng ngủ đủ giấc ddù lịch Tết bận rộn; đi vệ sinh đúng giờ, không nhịn khi có nhu cầu, giúp tạo phản xạ đi tiêu đều đặn.

- Tăng vận động nhẹ nhàng:Dành thời gian đi bộ, vận động nhẹ, xoa bụng mỗi ngày để kích thích nhu động ruột; tránh ngồi lâu, ít vận động sau các bữa ăn lớn.

Táo bón, nóng trong dịp Tết thường do Tỳ, Vị tích trệ, nhiệt trong, cần ăn uống thanh đạm, điều hòa khí huyết. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, người có bệnh nền tiêu hóa nên đặc biệt chú ý chế độ ăn và uống nước. Nếu táo bón kéo dài, đau bụng, chướng nhiều, không nên tự ý dùng thuốc nhuận tràng mà cần được khám và tư vấn bởi bác sĩ.