Chợ Viềng là một trong những phiên chợ độc đáo và nổi tiếng bậc nhất Việt Nam, chỉ họp duy nhất một lần vào đêm mùng 7 rạng sáng mùng 8 tháng Giêng Âm lịch.

Phiên chợ quê “độc lạ” với lịch sử hơn 200 năm

Sự ra đời của Chợ Viềng gắn liền với nhiều dấu ấn lịch sử và tín ngưỡng truyền thống. Nhiều người cho rằng sự ra đời của chợ viềng gắn liền với tín ngưỡng Thờ Mẫu Liễu Hạnh. ​Chợ Viềng Phủ Dày (Vụ Bản), được hình thành như một phần tất yếu của Lễ hội Phủ Dày - nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh (một trong "Tứ Bất Tử"). Sau khi lễ bái cầu an, cầu duyên, người dân cần một nơi để "mua lộc" mang về nhà. Phiên chợ mùng 8 tháng Giêng trở thành điểm khởi đầu linh thiêng cho những ước nguyện này.

Ngoài ra, giả thuyết về Quân Tây Sơn gắn liền với truyền thuyết vua Quang Trung tổ chức khao quân tại vùng đất này vào đêm mùng 7 rạng sáng mùng 8 Tết sau chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa (1789). Sự kiện này mang ý nghĩa lộc chiến thắng và may mắn quân sự đầu năm, với đặc sản là món thịt bò thui - nay là một biểu tượng không thể thiếu của chợ.

Theo tiến sĩ Ngôn ngữ học Phan Thị Huyền Trang- một người con của tỉnh Nam Định (cũ) cho biết: "Viềng" là nói trại của "Về" vì sau khi đánh bại quân đội nhà Thanh ở trận Ngọc Hồi - Đống Đa, Vua Quang Trung cho các binh lính nghỉ ngơi 1 ngày rồi rút quân về Phú Xuân, trên đường về đã ghé qua vùng đất này và chợ Viềng ra đời từ đó. Tuy nhiên, chưa có tài liệu chính thức nào ghi chép đầy đủ về dữ liệu lịch sử trên, đây chỉ là truyền thuyết được lưu truyền trong dân gian.”

Chính vì thế, chợ Viềng còn mang sắc thái của hội xuân bởi du khách được tham dự các trò chơi dân gian, nghệ thuật truyền thống như: Chọi gà, đánh đu, cờ người, cờ tướng, đấu vật, múa rối, xin chữ.

Ngày nay, dù kinh tế phát triển vẻ đẹp vốn có và sự mộc mạc, chân chất của chợ xưa vẫn còn được lưu giữ. Chợ Viềng vẫn luôn là một điểm đến không dễ bỏ qua. Sự kỳ lạ của phiên chợ chỉ họp một phiên vào tối mồng 7, sáng mồng 8 tháng Giêng sẽ mãi thấm sâu vào trong tiềm thức của những người từng đến nơi đây. ​

Điểm độc đáo nhất của Chợ Viềng là mục đích giao thương. Người ta đến chợ không phải để mưu sinh hay mặc cả, mà đến để "mua cầu may" và "bán đi cái rủi" của năm cũ. "Mua cầu May": Mua bất cứ thứ gì mình thích với niềm tin rằng mua được vật gì, lộc sẽ theo về nhà, năm đó làm ăn phát đạt. "Bán cái Rủi": Người bán cũng coi việc bán hàng là "bán đi cái rủi" của mình, đổi lấy may mắn và tài lộc. ​Không khí ở chợ vì thế luôn vui vẻ, thoải mái, mang nặng tính biểu tượng hơn giá trị vật chất. Dù các phiên chợ đều diễn ra tấp nập và thu hút nhiều khách thập phương đến tham gia. Theo người dân tại đây, chưa bao giờ có hiện tượng móc túi hay tệ nạn nào xảy ra tại phiên chợ độc đáo này vì tất cả mọi người tham gia đều mang tâm lý vui vẻ, hoan hỷ đi cầu tài, cầu lộc đầu xuân.

Người dân có mặt ở chợ Viềng đều có mong muốn cầu cho sự nghiệp vững chắc và công việc làm ăn phát đạt.

Từ “lộc” nông nghiệp đến OCOP hiện đại

​Sản phẩm tại Chợ Viềng đều mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc cho sự sinh sôi, phát triển và sung túc. Trước kia, các sản vật được bày bán tại phiên chợ độc đáo này mang đậm màu sắc của miền quê vùng Đồng bằng Bắc bộ. Những nông cụ như cuốc, xẻng, dao, lưỡi cày… được bày bán cùng với cây giống, hạt giống. Đồ sắt của Vân Chàng - một làng nghề truyền thống được truyền dạy từ thời nhà Trần - đã hội tụ về chợ. Các sản phảm của Làng hoa cây cảnh Vị Khê với hàng trăm các loài hoa quý, cây cảnh, cây thế được Thái úy Tô Trung Tự truyền nghề từ thời nhà Lý cũng có mặt.

Ngày nay, người dân đến với chợ Viềng còn bắt gặp được những hình ảnh xưa cũ tại các gian hàng bán nông cụ như giỏ đựng cá, chài bắt cá, mành tre trúc. Hàng mây tre đan được người dân mua nhiều. ​

Không chỉ mua lấy may, Chợ Viềng có đặc trưng riêng đó là ẩm thực “ăn lấy may”. Đặc sản thịt bò, bê thui và phở bò gia truyền của người dân nơi đây vốn nổi tiếng, cùng với khoai lang lim chợ Chùa và kẹo lạc Thượng Nông. Thịt bê thui là đặc sản cầu thực lộc, sức khỏe và sung mãn trong năm mới. Trong cái tiết se lạnh của những ngày đầu xuân, du khách thường thưởng thức món thịt bò thui tái nhúng, nhâm nhi chén rượu nồng cay, sau đó gọi thêm bát phở bò chính gốc Giao Cù sẽ mang lại một cảm giác khoan khoái vô cùng.

Người người có mặt ở chợ Viềng đều có mong muốn cầu cho sự nghiệp vững chắc và công việc làm ăn phát đạt. Họ mua cây giống, hạt giống về trồng với hy vọng và ý nghĩa để gieo mầm tài lộc, cầu cho sự sinh sôi, nảy nở, gia đình hạnh phúc. Thịt bê thui được coi là đặc sản để cầu thực lộc, sức khỏe và sung mãn trong năm mới.

Ngày nay, với sự phát triển của kinh tế thị trường, cùng với sự quảng bá hình ảnh quê hương, các sản phẩm OCOP của vùng đất thành Nam đã mang lại cho chợ Viềng thêm những nét độc đáo mới. Sự xuất hiện của các gian hàng giới thiệu sản phẩm OCOP địa phương. ​

Các đặc sản truyền thống được gắn nhãn OCOP (đạt chuẩn 3 sao trở lên) được bày bán trong các gian hàng chuyên biệt để quảng bá thương hiệu là hoạt động xúc tiến thương mại được đẩy mạnh từ khoảng năm 2020 trở đi. Sự xuất hiện này nhằm mục đích nâng cao giá trị nông sản, tận dụng lượng du khách đông đảo để giới thiệu sản phẩm chất lượng, có thương hiệu.