Độc đáo phong tục đón Tết của người Tày Cao Bằng

Người Tày xã Bảo Lạc (Cao Bằng) gói bánh chưng ngày Tết.

Người Tày ở Cao Bằng luôn xem việc thờ cúng tổ tiên là một tín ngưỡng thiêng liêng và không thể thiếu trong đời sống. Mỗi dịp Tết đến, gia đình lại sum họp đông đủ, cùng nhau chuẩn bị cho cái Tết thật tươm tất.

Từ ngày 23 tháng Chạp, nhà cửa được dọn dẹp sạch sẽ; bàn thờ tổ tiên được chỉnh trang, treo câu đối và sắp đặt lại cho trang nghiêm. Các bát hương cũng được thay tro mới từ rơm lúa nếp bông, rửa bằng nước lá bưởi hay rau mùi đun sôi để tẩy uế, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên.

Trong gia đình, mỗi người đều đảm nhận một công việc: người rửa lá bánh, người chuẩn bị mổ lợn, làm thịt gà; người lo gói bánh chưng, bánh toóc, pẻng mẻ (bánh cái), làm chè lam, khẩu sli, thúc théc; người bày mâm ngũ quả, sửa soạn vàng mã, lau chùi sạch sẽ các vật dụng, nông cụ. Họ còn dùng giấy hồng điều cắt thành những miếng vuông nhỏ dán lên dụng cụ và cây ăn quả quanh nhà. Tất cả những công việc ấy đều được thực hiện với mong ước đón chào một năm mới bình an, no đủ và tốt lành.

Khi mọi công việc chuẩn bị đón Tết đã hoàn tất, đến ngày 30 Tết, gia đình người Tày dựng cây nêu sát nhà theo đúng phong tục truyền thống. Theo quan niệm “Bươn Chiêng bấu kin nựa pết/Bươn Chất bấu kin nựa cáy” (Tháng Giêng không ăn thịt vịt, Tháng Bảy không ăn thịt gà), sáng sớm ngày cuối năm, người phụ nữ trong gia đình thường dậy thật sớm để đi chợ, chọn những con vịt lông mượt, béo tốt làm món chính cho mâm cơm tất niên.

Tết của người Tày chính thức bắt đầu bằng mâm cơm “giải xúi” vào chiều 30, trong đó quan trọng nhất là con gà thiến được luộc chín dùng để cúng tổ tiên. Gà thiến để cúng được lựa chọn con to, béo nhất đàn. Ngoài ra, mâm cỗ còn có các món truyền thống như: bánh chưng, lạp xường, khau nhục, cá rán, thịt ba chỉ rán hoặc luộc, canh miến và rượu.

Khi các món ăn đã chuẩn bị xong, mâm cúng được bày lên bàn thờ. Nhiều gia đình còn đặt thêm mâm cúng ngoài trời với quan niệm dành cho những linh hồn tha phương. Sau nghi thức cúng bái, các thành viên trong gia đình sum họp bên nhau thưởng thức bữa cơm tất niên.

Đây là bữa cơm đoàn viên, là dịp để họ hàng tụ họp, chuyện trò và cùng đúc kết kinh nghiệm sau một năm lao động sản xuất. Đặc biệt, toàn bộ phần thịt vịt còn thừa sau bữa ăn đều được bỏ đi để thể hiện mong muốn trọn vẹn, đủ đầy khi bước sang năm mới.

Trong lễ đón giao thừa, người Tày ở Cao Bằng quan niệm mỗi âm thanh đầu năm đều mang một điềm báo cho cả năm mới. Nếu nghe tiếng gà trống gáy hay tiếng mèo kêu trước là dấu hiệu của một năm vui vẻ, thuận hòa. Tiếng chó sủa báo hiệu năm tới khách khứa sẽ đến nhà đông vui; tiếng cóc kêu tượng trưng cho nguồn nước dồi dào. Ngược lại, tiếng trâu rống được cho là điềm báo hạn hán, còn tiếng trẻ con khóc hay quạ kêu báo hiệu một năm đói kém. Riêng tiếng chim bồ câu gù sẽ mang đến một mùa lúa nghẹn đòng, lép bông.

Sau thời khắc giao thừa, mỗi gia đình sẽ cử một người mang ống tre đến mỏ nước hoặc giếng để lấy “nước mới” đem về đun pha trà dâng lên tổ tiên, cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mọi người trong gia đình mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi và mùa màng bội thu.

Chúc thọ tuổi già, nét đẹp văn hóa của người Tày trong ngày Tết.

Ngày đầu năm mới, người Tày căn cứ vào năm và tuổi mà chọn hướng xuất hành để cầu lộc, cầu tài. Họ quan niệm đàn ông, con trai vào xông nhà trước thì năm đó gia chủ sẽ nuôi được nhiều gà trống, làm ăn thuận lợi, may mắn. Vì thế, ngày đầu năm, từng nhóm người đàn ông, con trai các gia đình tổ chức đến xông nhà nhau. Khi đến chúc Tết hàng xóm, họ hàng thân thích, mọi người chúc thọ người già, mừng tuổi con trẻ, chúc gia chủ những điều tốt đẹp nhất về sức khoẻ, làm ăn thuận lợi, gặp nhiều may mắn, nhiều tài lộc. Mọi người đến chúc Tết đều được gia chủ niềm nở đón tiếp mời ăn cơm hay uống chén rượu và chúc Tết lại.

Trong ngày mùng Một Tết, người phụ nữ Tày ở nhà lo cơm nước và tiếp khách. Sang sáng mùng Hai, cả gia đình, vợ chồng và các con diện trang phục dân tộc mới để “pây tái” (đi chúc Tết bên ngoại). Tập tục này mang ý nghĩa người con rể đưa vợ con về thăm bố mẹ vợ để bày tỏ lòng biết ơn những người đã sinh thành, nuôi dưỡng và trao cho mình người vợ hiền thảo, biết chăm lo, vun vén hạnh phúc gia đình.

Cùng với bánh chưng, người Tày Cao Bằng làm bánh khảo, một loại bánh không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên đán, để cúng gia tiên.

Khi đi chúc Tết, con cháu thường mang theo những lễ vật như gà, bánh chưng, bánh khảo, bánh khẩu sli, rượu… để dâng lên bàn thờ tổ tiên. Bên ngoại luôn tiếp đón con rể chu đáo, chuẩn bị mâm cơm để mời anh em họ hàng cùng sum họp, tạo nên không khí ấm áp và đậm đà nghĩa tình gia đình. Trong dịp này, ông bà ngoại mừng tuổi cho con cháu bằng những đồng tiền được gói trong giấy đỏ, tượng trưng cho lời chúc may mắn và tài lộc. Trước khi ra về, lễ vật mang sang sẽ được chia phần cho từng người, thể hiện tình cảm gắn bó và chân thành giữa hai bên thông gia.

Người Tày ở Cao Bằng có tục đốt lửa gọi là pỏ phầy trong những ngày Tết Nguyên đán, từ đêm 30 Tết cho đến hết lễ hội Lồng Tồng. Pỏ phầy được đốt từ các loại gỗ quý kết hợp với thân cây núc nác. Theo quan niệm người Tày, Pỏ phầy như người trụ cột của gia đình, giúp hồn nhà vững vàng và mang lại hạnh phúc, no đủ cho con cháu.

Trong ba ngày Tết, người Tày tuân thủ nhiều điều kiêng kỵ: tránh để người có tang, người đau ốm, tàn tật, người tính nết xấu hoặc gia đình đang gặp chuyện không may đến nhà vào ngày mùng Một. Ngày mùng Hai và mùng Ba, rác trong nhà chỉ được gom lại đến tối mới đổ đi; đồng thời, họ kiêng làm vỡ bát đĩa, ấm chén, kiêng nói năng bừa bãi, thiếu lịch sự và tránh đòi nợ nhau trong những ngày đầu năm.

Phong tục đón Tết của người Tày là dịp để con cháu sum họp, tưởng nhớ tổ tiên, góp phần làm cuộc sống thêm ý nghĩa và tốt đẹp hơn khi năm mới đến. Mỗi tập quán đều mang đậm bản sắc dân tộc và chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc, những truyền thống quý báu của cộng đồng người Tày ở Cao Bằng.

Hoa Chợ Lách rực rỡ sắc xuân đón Tết Chợ Lách (Bến Tre) rộn ràng không khí xuân với hàng triệu chậu hoa khoe sắc, sẵn sàng phục vụ nhu cầu chơi hoa ngày ...

Đà Nẵng rộn ràng không khí vui Xuân đón Tết Mỗi khi Tết đến Xuân về, Đà Nẵng khoác lên mình chiếc áo mới, rạng rỡ và sống động. Thành phố đầy sức sống như ...

Hình ảnh về đón Tết tại các vùng miền Tết Nguyên Đán là lễ hội truyền thống quan trọng nhất trong văn hóa Việt Nam, đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới ...